Кіріспе

Емендік израильдік әнші Шошана Дамари (; 31 наурыз 1923 – 14 ақпан 2006) – "Иврит музыкасының патшайымы" атымен танымал емендік израильдік әнші.

Өмірбаян

Шошана Дамари Йеменнің Дамар қаласында Құтқарылу мерекесінің қарсаңында Шодия Дамари болып дүниеге келді, ол бес баланың үлкен қызы еді. Оның ата-анасы Лихия Закария және Газал Айла Демари болған. Оның отбасы Аден портына жаяу жетіп, содан кейін 1924 жылдың 15 маусымында Египеттегі Эль-Кантара арқылы пойызбен Израильге келді. Шошана бір жарым жаста болса, Дамари екі жаста болғанда Ришон-Леционға қоныс аударды. Кішкентай кезінен бастап Дамари барабан тартып, анасына Израильдегі йемен қауымының отбасылық тойларында және басқосуларында ән айтуға сүйемелдеді. Ол Тель-Авивтегі Шуламит студиясында әншілік және актерлік өнерді оқыды. 1938 жылдың тамыз айында ол алғаш рет радиода ақын Шалом Шабазидің йемен әндерін, уд пен барабанмен сүйемелдеуде жеке орындады. 1939 жылы Дамари Нахум Нардидің фортепианода сүйемелдеуімен алғашқы соло концертін өткізді. 1940 жылдың ақпанында ол "Шуламит" студиясының директоры Шломо Босмиге тұрмысқа шықты, ол сонымен қатар оның өнер агенті болды. 1943 жылдың 27 қаңтарында олардың жалғыз қызы Нава Босми дүниеге келді. Дамари сол кезде "Шуламит" студиясында әнші ретінде де жұмыс істеді. Дамари Тель-Авивте қысқа ғана уақыттан соң пневмониядан қайтыс болды. Ол соңғы күндері отбасы мен достары "Каланиот" әнін шырқап, оның басынан табылып отырғанда көз жұмды. Ол Тель-Авивтегі Трамплдор зиратына жерленді.

Музыкалық мансап

1945 жылы Дамари импресарио Моше Валлин құрған «Ли Ла Ло» ревю театрына қосылды. Бұл топ сол кездегі мәдени өмірдің салқынына қарсы салмақ ретінде жеңіл ойын-сауық және сатиралық қойылымдар ұсынды. Дамари өзінің ерекше, дауысының құбылуымен және йемендік акцентімен танымал болды. Тәуелсіздік соғысы кезінде Дамари соғыспен тығыз байланысты болған «Соңғы шайқас», «Бат-Шева» және Хайм Хефердің сөздеріне жазылған «Бір кездері» сияқты әндерді орындады. Оның сарбаздар алдындағы өнер көрсетулері оларға үлкен әсер етті. Израиль мемлекетінің құрылуы қарсаңында Моше Виленскиймен бірге Кипрдегі ұстау лагерьлерінде концерттік турне ұйымдастырды, онда ол «Үй» әнімен қатар, идиш тіліндегі «Жүзім және бадам» («Razhinkes mit Mandalen») әнін шырқады. Ол, көпшіліктің жылап, қуанғанынан әнді аяғына дейін орындай алмағанын айтты. Көп ұзамай ол танымал әншіге айналып, оның концерттеріне адамдар көптеп жинала бастады. Ол сол кезде жаңа өмір берген «Ван келе жатыр» (алғашқыда Эстер Гамлиелиттікі) және «Екі рет қоңырау шалу керек» (алғашқыда «Кол Харухот» театрынан) әндері бірден оның есімімен байланыстырылды. Оның алғашқы пластинкасы 1948 жылы шықты, ал ең танымал әні – Моше Виленскийдің «Каланиёт» (Анемондар) сол кезеңге жатады. Ол, әсіресе, израильдік сарбаздардың арасында үлкен сұранысқа ие болды, олар үшін ол жиі ән шырқады. Израиль тәуелсіздік алғаннан кейін және 1970 жылдардың соңына дейін Дамари АҚШ, Франция, Англия, Оңтүстік Африка, Бразилия, Куба, Мексика, Аргентина, Венесуэла, Колумбия, Канада, Скандинавия және Жапонияда гастрольдік сапарлар жасады. 1950 жылдары Дамари Моше Виленскийдің «Кол Израиль» радио бағдарламасына шақырылып, ол жазған «Көлден келген шабандоз» және «Леор Ха Зикронот» сияқты жаңа әндерді орындады. Ол сонымен қатар Виленский мен Йехиел Мохердің бірнеше әндерін жазды, оларды бастапқыда «Нахал» тобы орындаған («Хора Мамтера», «Мул Хар Синай», «Көктем мен теңіз туралы баллада»), бірақ олар бірден түпнұсқа орындаушыларынан гөрі оның есімімен байланыстырылды. Ол Израильдегі және шетелдегі ұлттық және халықаралық фестивальдерде көрермендер тарапынан жылы қабылданып, Израильдің ресми емес мәдени елшісі болып танылды және «Израиль әнінің бірінші ханымы» деген атаққа ие болды. 1980 жылдардың ортасында Дамари Боаз Шарабимен дуэт құрып, қайтадан танымал болды. 2005 жылы ол Идан Райхелдің «Project» тобының «Mimaamakim» альбомына екі трек жаздырып, олардың кейбір концерттеріне қатысты. Екі жақты тағы бір жобаны жүзеге асыру жоспарланған еді.

Марапаттар мен мойындау

1988 жылы Дамари еврей әндері үшін Израиль сыйлығымен марапатталды. 1995 жылы ACUM ұйымының өмірлік жетістіктері үшін сыйлығына ие болды. 2008 жылы Израиль мемлекетінің 60 жылдығы тойланатын күні, Channel 1 және Reshet Gimel телеарналары жүргізген дауыс беру нәтижесінде Дамари "60 жылдықтың әншісі", яғни елдің 60 жылдық тарихындағы ең сүйікті әнші деп танылды. 2013 жылдың 31 наурызында Google оның 90 жылдық туған күнін Google Doodle арқылы атап өтті.