Кіріспе

Дизайн элементтері арасындағы қатынастарды сипаттайтын сәулет теориясының қағидасы. Пропорция – сәулет теориясының орталық қағидасы және математика мен өнер арасындағы маңызды байланыс. Бұл – құрылысты құрайтын әртүрлі нысандар мен кеңістіктердің бір-бірімен және бүкіл құрылыммен байланысының көрінетін әсері. Мұндай қатынастар көбінесе "модуль" деп аталатын ұзындықтың стандартты бірлігінің еселігімен реттеледі. Архитектурадағы пропорция туралы Витрувий, Леон Баттиста Альберти, Андреа Палладио және Ле Корбюзье сияқты ғалымдар талқылаған.

Витрувий

Римдік антикалық сәулет өнері Витрувийдің "Де архитектура" трактатында жазылғаннан басқа, көбінесе құжатталмаған. Витрувий бірінші Галлия соғыстары кезінде (б.з.д. 58–50 ж.) Юлий Цезарьдың әскерінде инженер болып қызмет еткен. Трактат император Августқа арналған. Витрувий трактаттың алғашқы тарауларында осы ұғымды анықтағанда, сәулет өнерінің үш қажетті шартын атады: беріктік (firmitas), пайдалылық (utilitas) және әдемілік (venustas), бұл сәулетшілердің түрлі білімдермен және көптеген салалар туралы біліммен қарулануын талап етеді. Сонымен қатар, Витрувий "Дизайнның алты принципін" рет (ordinatio), құрылым (dispositio), пропорция (eurythmia), симметрия (symmetria), сәйкестік (decor) және экономика (distributio) деп атады. Алты принциптің ішінде пропорция геометриялық формалар мен арифметикалық қатынастардағы барлық басқа факторларды байланыстырып, қолдайды. Қазіргі аудармаларда "симметрия" деп аударылатын symmetria сөзі ежелгі заманда "математикалық үйлесімділік" және өлшенетін пропорцияларға жақын мағына берген. Витрувий өзінің теориясын адам денесінің құрылымы арқылы түсіндіруге тырысты, оны ол кемелді немесе алтын қатынас деп атады. Өлшем бірліктері – сан, аяқ және шынтақ – да Витрувийлік адамның өлшемдерінен туындаған. Нақтырақ айтқанда, Витрувий адамның жалпы бойы 6 футқа тең деп есептеген, ал дененің әр бөлігі әртүрлі пропорцияны құрайды. Мысалы, бет жалпы бойдың 1/10 бөлігін, ал бас – 1/8 бөлігін құрайды.

Ле Корбюзье

Ле Корбюзье өзінің «Ле Модюлор» (1948) еңбегінде алтын пропорцияны және қолдарын көтерген адамды пропорцияның өзгермелі модульдері ретінде қарастыратын пропорциялар жүйесін ұсынды.