Кіріспе

Онтариодағы қатал ауа райы оқиғасы, Канада

1986 жылғы 16 мамырда Солтүстік Онтариодағы Винск қауымы мұз бітелу салдарынан су тасқынына ұшырады. Уинск өзеніндегі мұз бітелуі ауылды үлкен мұз кесіктері мен су тасқынымен жайлап кетті. Екі адам қаза тауып, 60-тан астам ғимараттың ішінде тек екі ғимарат сақталды. Шартты келіссөздер кезінде жергілікті басшылар федералды үкіметті Вейнуск тайпасы үшін таңдалған аймақтың су басуға бейім екендігі туралы ескерткен, бірақ олардың ескертулері ескерілмеді. Федералды және провинциялық үкіметтер 1989 жылға дейін қауымды көшіруді жоспарлаған, алдымен әуежай салуды көздеген. Бас Джордж Хантер және кеңес мүшелері қауымды жоғарырақ жерге көшірудің құнына қатысты зерттеулер жүргізді, бірақ көшуге қажетті қаражат су тасқынына бірнеше апта қалғанда ғана бекітілді. Кейбір қауым мүшелері көктемде су тасқыны ауылға жеткен жағдайда қайықтарын аулаларына байлап, су тасқынына дайындалды.

Су тасқыны

Виниск өзенінің жоғары ағысындағы мұз, өзен сағасындағы мұздан бұрын сынды. Ағып жатқан мұз бен су шығанаққа құйыла алмады, керісінше өзен жағалауына шығып, жағалауларды бұзды. Мұз бен су келіп, өзеннің жағалауларын жарып, ғимараттарды қиратты және мұз оларды алып кетті. Дайындық шаралары қабылданғанына қарамастан, көптеген тұрғындар мұздың келуіне дайын болмады. Тұрғындар мұз бен су ғимараттарды басып алмас бұрын, қайықтар мен каноэлерге үлкеру үшін бірнеше минуты ғана болды. Кейбіреулері екі қабатты үйлердей үлкен болған мұздың алып кесектері, қала арқылы ағыспен бірге тасымалданды. Су тасқыны үйлерді іргетасынан көтеріп, ішке қарай алып кетті. Эвакуацияланған тұрғындарды тасымалдаған қайықтар, мұздың үлкен кесектерінің арасында лақтырылып, бүгіліп, қирады. Электр сымдары жыртылып, қауымның электр станциясы мұз кесектерінің соққысынан жарылып, телефон және электр қуаты үзілді. Қауымның діни қызметкері, электр қуаты өшірілгенге дейін, қауымның жалғыз жұмыс істейтін радиосы арқылы Telesat компаниясымен байланыс жасады. Telesat компаниясының өкілі билік органдарымен байланысқа шығып, үш сағаттан кейін тікұшақтар келді. Тікұшақтар тұрғындарды мұздан құтқарып, тұманды ауа райында үйлерін тастап кеткендерге көмек көрсетіп, құтқару жұмыстары бірнеше сағатқа созылды. Адамдар су тасқынынан жоғары орналасқан Виниск әуежайына әуемен жеткізіліп, Аттавапискатқа эвакуацияланды. 17 мамырда тұрғындарға жеке заттарын жинап алу үшін қалаға қайта оралуға рұқсат берілді.

Салдары

Су тасқыны кезінде екі адам қаза тапты. Қарлы шал қайығына жетпей, суға батып кетті. Әйел баласын судан құтқарып алып, мұздың астында қалып қайтыс болды. Виниск қауымы тасталып, Вейнуск алғашқы ұлысы қауым таңдаған жерге, шамамен 30 шақырым оңтүстікке көшірілді. Жаңа елді мекен биік жерге орналастырылды және оған Пиаванук деп ат қойылды, бұл атау кри тілінде "көмір тас" деген мағынаны білдіреді. 1987 жылы Пиавануктағы жаңа үйлерді салуға 10 миллион доллар жұмсалды. Үйлерді 1987 жылдың мамыр және желтоқсан айлары аралығында Виниск тұрғындары, айналасындағы алғашқы ұлттардың өкілдері және бірнеше еріктілер бірлесіп салған. Керек-жарақтар тікұшақпен жеткізілді, ал оңтүстіктен келген мамандар дизельдік электр стансасын салу, құдықтар бұрғылау және ұшу-қону жолағын жасаумен айналысты. Құрылыс кезінде отбасылар шатырларда тұрды, ал желтоқсан айында үйлеріне көшіп келгенде ауа температурасы көбінесе 30°C-қа жететін. Оқиғадан кейін сот тергеуі басталды. Тергеу барысында бірнеше ұсыныс жасалды, олардың ішінде өзендердің жағдайын тиімді бақылау, ерте ескерту жүйесін енгізу, халыққа жеткілікті төтенше жағдай көлігін ұсыну және Джеймс және Гудзон шығанақтары аймағындағы су тасқыны мәселесін қарастыру үшін арнайы комитет құру қарастырылды. Байланыс мәселесі де айтылды, сондай-ақ солтүстік аймақтағы әрбір қауымға портативті радио жүйелерін беру ұсынылды. Сондай-ақ, Онтарио Гидро компаниясына өзендерді кесіп өтетін барлық электр желілерін көтеру ұсынылды, бұл Винисктегі су тасқыны сияқты зақымдардың алдын алуға бағытталған. Peawanuck қауымы 2016 жылға дейін су тасқынының жылдығын қоғамдық шаралармен атап өтеді.