Кіріспе
Құстар туысы Crax – Galliformes қатарына жататын құстар туысы. Олар тропикалық Оңтүстік Америкада таралған, ал бір түрі – үлкен куросса, Орталық Америка арқылы Мексикаға дейін солтүстікке қарай кеңейген. Осы туыстағы куроссалардың жыныстық диморфизмі айқын: аталықтары аналықтарынан гөрі жарқырақ түсті және беттерінде түймелер мен мақсылдақ сияқты әшекейлері болады. Сонымен қатар, оларды иілген шоқылары және клоака айналасындағы крисса аймағының контрастты түсі ерекшелендіреді. Crax куроссалары, шамамен, Миоценнің соңында жеке тектік болып пайда болған. Мессиан дәуірінде Crax-тың ата тегі Колумбия таулары мен Кордильера-де-Мериданың көтерілуіне байланысты екі тармаққа бөлінді. Солтүстік тармақтан үлкен, көк тұмсықты және сары түймелі куроссалар тарады, ал төрт оңтүстік түрі түрлі тау жоталарының көтерілуімен бөлініп, дамыды.
Crax is a genus of curassows in the order Galliformes, a clade of large, heavy bodied, ground feeding birds. They are known from tropical South America with one species, the great curassow, ranging northwards through Central America as far as Mexico. The curassows in this genus are noted for their sexual dimorphism; males are more boldly coloured than females and have facial ornamentation such as knobs and wattles. They are also characterised by curly crests and contrastingly coloured crissa (the area around the cloaca). Crax curassows probably originated as a distinct lineage during the Late Miocene. During the Messinian, the ancestral Crax split into two lineages separated by the Colombian Andes and the Cordillera de Mérida which uplifted at that time. The northern lineage radiated into the great, blue billed, and yellow knobbed curassows, while the four southern species evolved as they became separated by the uplifting of various mountain ranges.
Сипаттамалары
Еркектердің тұмсының әр түрлі пішіндері мен түстері осы туысқа тән, сондай-ақ, бұйралы шошасы және контрастты ақ немесе қызғылт криссумы да бар. Crax түрлері, тіпті алыс туыс болса да, оңай будандасады, және теория бойынша, барлық мүмкін жұптасу комбинацияларында құнарлы ұрпақтар тууы мүмкін.
Таксономия
Крэкс туысы 1758 жылы швед натуралисі Карл Линней өзінің "Systema Naturae" еңбегінің оныншы басылымында енгізілген. Туыс атауы ежелгі грек тіліндегі κρας (kras) сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол "бас" деген мағынаны білдіреді. 1897 жылы американдық орнитолог Роберт Риджвей түрдің эталонын үлкен куросса (Crax rubra) деп белгіледі.
Эволюция
Crax curassows, ықтимал, тортондық (соңғы миоцен) кезеңінде, шамамен 10,9 миллион жыл бұрын, Амазонканың батыс немесе солтүстік-батыс алабында, геологиялық оқиғаларға сәйкес калибрленген mt және nDNA тізбегінің деректері көрсеткендей, ерекше туыс ретінде пайда болды (Pereira & Baker 2004, Pereira et al. 2002). Мессиан кезеңінде, шамамен 6 миллион жыл бұрын, Crax-тың ата-тегі екі тармаққа бөлінді. Оларды сол кездегі Колумбия Анд таулары мен Кордильера де Мериданың көтерілуі, сондай-ақ Ориноко өзені, қазіргі алабын құрады, бөліп тұрды. Солтүстік тармақ көп ұзамай үлкен, көк мойынды және сары бүйірлі құрасолардың ата-тегіне айналды, олар солтүстік Кордильера Оксиденталь және Серрания дель Периханың көтерілуімен бір-бірінен оқшауланды; бұл туыстар Миоценнің соңына қарай анық ерекшеленгені белгілі. (Pereira & Baker 2004)
Оңтүстік 4 түрдің эволюциясы біршама күрделі болды. Мессиан кезеңінде, шамамен 6–5,5 миллион жыл бұрын, құйрықты құрасоның ата-тегі Амазонканың батыс алабында оқшауланды. Оңтүстік-шығыс Бразилияның құрғақтанған кезінде, қызыл мойынды құрасоның ата-тегі Занкленнің ортасында, шамамен 4,5–4 миллион жыл бұрын, Бразилияның жоталары мен Атлантика арасындағы тау жоталарында пана тапты. Жалаңаш жүзді және қара құрасо туыстарының арасындағы айырмашылық шамамен 1,5 миллион жыл бұрын Укиан-Энсенадан шекарасында болған. Бұл теңіз деңгейінің бір немесе бірнеше рет көтерілуімен сәйкес келеді, сол кезде төменгі Амазонка алабы құрғақ лагунаға айналды, ол құрасолар үшін аз тіршілік ортасын ұсынды. Олардың қазіргі ареалдары әлі де Амазонка өзенімен бөлінеді. (Pereira & Baker 2004)