Кіріспе

1961 жылдан 1994 жылға дейін Панафрикалық конгрестің жарымәскери қанаты – Азания халықтық азаттық армиясы (АХАА), бұрын Поко деп аталған, Оңтүстік Африкадағы африкалық ұлтшыл қозғалысы Панафрикалық конгрестің әскери қанаты болды. Ксоса тілінде «Поко» сөзі «таза» деген мағынаны білдіреді. Бірнеше ақ нәсілді отбасыларға шабуыл жасалып, олар өлтірілгеннен кейін АХАА Оңтүстік Африка Ұлттық үкіметі мен АҚШ-тың террористік ұйымы деп танылып, тыйым салынды. 1994 жылғы маусымда АХАА таратылып, Оңтүстік Африка Ұлттық қорғаныс күштерінің (SANDF) құрамына енгізілді. Жаңа атауы Оңтүстік Африканың ежелгі грекше атауы – Азаниядан алынған. Азания атауы тропикалық Африканың оңтүстік-шығысындағы түрлі аймақтарға қолданылған. Рим дәуірінде және одан бұрын да бұл топоним Оңтүстік-Шығыс Африка жағалауының Кениядан, мүмкін, Танзанияға дейін созылған бөлігін көрсеткен.

Құрылыс және ертедегі резистенттілік

Поко 1961 жылы өткен жылы Шарпвилл полиция бөлімшесінің сыртында полиция тарапынан ПАК жетекшілігіндегі наразылықшылардың қырғынынан кейін құрылды. Екі ақ нәсілді адам, Франс Ричард және Ренсия Вермеулен қаза тапты. Лебало 1963 жылдың 8 сәуірінде үлкен көтеріліс жоспарлаған, бірақ Басотоланд полициясы ПАК штаб-пәтерін тауып, шабуыл жасап, Поко мүшелерінің толық тізімін тәркіледі. Одан кейін үкімет тарапынан қатаң шаралар қабылданды, нәтижесінде 2000-ге жуық Поко мүшесі түрмеге қамалды, бұл ұйымды толығымен жоюға жақын болды. Осының салдарынан Поко 1960 жылдардың соңына дейін апартеидке қарсы күресте маңызды рөл атқаруын тоқтатты. Нтанталаның бастапқы 70 АПЛА сарбазының тобы жаңа қосылғандардың көптігінен қорқыныш сезінді, соның салдарынан Нтантала Дар-эс-Саламда сол кездегі командир Потлако Лебалоға қарсы төңкеріс жасауға тырысты. Бұл әрекет LLA сарбаздарының алдын алуымен тоқтатылды, бұл екі ПАК фракциясы – «Дипломатиялық реформаторлар» (DR) және «Маошыл революционерлер» (MR) арасындағы шиеленісті күшейтті. Лебаллоның орнына Вусумзи Маке тағайындалғаннан кейін 1980 жылдың 11 наурызында Танзаниядағы АПЛА лагерінде Чуньяда көтеріліс болды, оның барысында бірнеше АПЛА күштері қаза тапты, ал қалғандары одан әрі бөлініп, түрлі лагерьлерге таратылды; көптегені Кенияға қашып кетті. Лебало өзі 1980 жылдың соңында МР фракциясының жоғары деңгейдегі барлау және әуе күштерінің қызметкерлерімен бірге Зимбабвеге көшті. Алайда, Танзанияның қысымы салдарынан 1981 жылдың мамыр-маусымында оның депортациясы, сондай-ақ басқаларының депортациясы немесе түрмеге қамалуы жүзеге асты. Маке Джон Ньяти Покеламен ауыстырылды.

Қарулы күрес аяқталды

1992 жылдың сәуірінде ПАК президенті Кларенс Маквету ПАК-тың жылдық съезінде партиясының енді апартеидті аяқтау мақсатындағы көпұлтты келіссөздерге қатысуға қарсылық танытпайтынын жариялады. Келіссөздерде өз мақсаттарына жете алмаса да, ПАК 1994 жылғы сайлауға қатысуға бейімделді, ал ПАК жетекшісі Кларенс Маквету АПЛА-ға қарулы күресті тоқтатуға бұйрық берді.

1994 жылдан кейін

1994 жылы АПЛА таратылып, жаңа Оңтүстік Африка Ұлттық қорғаныс күштеріне енгізілді, бірақ МР фракциясының мүшелері бұл келісімді қабылдаудан бас тартты. Вьетнам, Солтүстік Корея және Қытайда МР офицерлерінің қайта құру әрекеттері сәтсіз аяқталды, алайда Непал мен Үндістандағы Тамил жолбарыстарымен және маоистік топтармен байланыс сақталды. Оңтүстік Африка ішінде сирек таратылатын үгіт парақшалары әдетте байлықтың теңсіздігі мен жер мәселесіне назар аударады.