Кіріспе
Жаудың әскери қуатын толығымен жоюға бағытталған әскери стратегия.
Жою – шабуылдаушы армия қарсы армияның әскери қуатын толығымен жоюға тырысатын әскери стратегия. Бұл стратегияны "жою шайқасы" деп аталатын бір жоспарланған шешуші шайқаста іске асыруға болады. Жою шайқасының табысы тактикалық тосынсыруды қолдану, маңызды нүктеде басым күш қолдану немесе шайқас алдында немесе оның барысында орындалатын басқа да тактикалар арқылы қамтамасыз етіледі. Жою шайқасының соңғы мақсаты – қарсы армия басшыларын өз армиясының толық жойылуынан және одан кейін шабуылдық немесе қорғаныс әрекеттерін жалғастыра алмауынан кейін бейбітшілік сұрауға мәжбүр ету. Мұндағы мағынасында қарсы армияны жою үшін оның барлық күштерін немесе көп бөлігін өлтіру немесе тұтқындау қажет емес. Керісінше, мақсат – қарсы армияны біртұтас әскери күш ретінде жою, оның тіпті уақытша болса да, маңызды шабуыл немесе қорғаныс жасауға қабілетін жою.
Маңыздылығы
Ежелгі және классикалық дәуірлерде көптеген шайқастар қарсылас күштердің бірінің толықтай қырылуымен аяқталды, Канна, Зама және Адрианополь шайқастары осыған тамаша мысалдар. Бірақ, Ренессанс дәуірінен бастап, кем дегенде Еуропада, қырылу стратегиясы қолданыстан шықты. Ең ірі ерекшелік – Наполеон Бонапарттың шайқастары, оның есімімен қазіргі заманғы қырылу шайқасы ең тығыз байланысты, сондай-ақ кейде "Наполеондық қырылу шайқасы" термині қолданылады. Аустерлиц шайқасы қазіргі заманғы қырылу шайқасының үлгісі ретінде жиі айтылады. Наполеонның Аустерлиц (1805) және Йена (1806) шайқастарындағы жеңістері көбінесе классикалық қырылу шайқастары ретінде танылады. Наполеонның өзі кейін осындай шешуші нәтижелерге жете алмады, себебі оның жаулары оның тактикасына бейімделді. Мысалы, Бородино шайқасы жеңіс әкелді, бірақ ресейлік армияның күйреуіне әкелмеді.
Наполеоннан кейін
Дегенмен, Наполеон дәуірінің стратегиялары, әсіресе Антуан Анри Жомини, қазіргі заманғы әскери науқандардың дұрыс мақсаты – Наполеонның жойқын шайқасын деп қарастырды. Бұл түсіндірме кейіннен атақты Карл фон Клаузевицке, алғашқыда Клаузевицтің цитаталарын қолданып, жою стратегиясын жақтаған Хельмут фон Мольтке Ескіге жатқызылды. Алайда, Клаузевиц Жоминиді жеке бағаламай, оның идеяларын қабылдамады және соғыста саяси мақсаттың басымдығын атап көрсеткен болуы мүмкін, сондай-ақ әскери күш қолдану арқылы абсолютті шешімдерге жету туралы теорияларға бейжай қарады. Дегенмен, бұл стратегиялық ойшылдар арасында үлкен жаңылысқа әкелді. Клаузевицтің трактаттары (контекстен тыс қолданылған жағдайда да) Лидделл Харт тарапынан сынға алынды, ол «Стратегия» еңбегінде Клаузевицтің дұрыс сөз таңдамауы оның түсіндірушілерін жойқын шайқастардың маңыздылығын асыра бағалауға итермеледі деп мәлімдеді. Осы себепті, Америка Азамат соғысының басында көптеген жоғары әскери шенділер соғыстың тез аяқталуын күтті. Бірақ, армиялардың мөлшері мен атыс күші жойқын шайқасты жүзеге асыруды қиындатты. Конфедерация армиясының генералы Роберт Ли мен Одақ армиясының генералы Улисс С. Гранттың арасында қарама-қайшылық байқалады. Ли шабуылға шыққанда, көбінесе жойқын шайқасқа күш салуға тырысты. Оның классикалық мысалы – Канцельорсвилл шайқасы, онда Наполеондық фланктік маневр Одақ армиясын жеңсе де, толығымен жоя алмады. Ли, әсіресе Геттисбург шайқасында, жойқын шайқасқа қол жеткізуге тырысқаны үшін кінәленуі мүмкін. Гранттың айырмасы – маневрлі науқандарды жүргізуі. Виксбург шайқасында ол Джон К. Пембертон армиясын қоршауға мәжбүр етті, олар шайқассыз капитуляциялауға мәжбүр болды. 1864 жылы Вирджиниядағы Лиге қарсы науқанында Грант Лиді айналып өтіп, оны оңтүстікке қарай шегінуге мәжбүр етті, содан кейін Ли Конфедерацияның астанасы Ричмондты тастау немесе қоршауға түсу арасында таңдау жасауға тиіс болды. Уильям Текумсе Шерманды да атауға болады. Джон Белл Худ армиясын жоюға тырысудың орнына, Шерман Конфедерация экономикасына тікелей шабуыл жасады. Оның Грузия арқылы жасаған танымал маршы Худтан алыс бағытталды және Наполеондық стратегияға кері болды. Франко-прусс соғысы кезінде прустар (кейін немістер) жылдам әскерлерді қозғалысқа қосып, жауды тез қоршау арқылы жойқын шайқастың өзіндік түрін жасады. Бұл тактика Мец және Седан шайқастарында нәтижесін берді, онда екі ірі француз армиясы бір уақытта және тез жойылды, Францияны неміс басқыншылығына қарсы қорғануға бейшара қалдырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Наполеондық идеал әлі де күшінде болды. Шындығында, немістер соғыстың алғашқы апталарында Танненберг шайқасында ресейлік 2-армияға қарсы жойқын шайқас жүргізе алды. Алайда, Батыс майданда осындай нәтижеге жетуге жасалған әрекеттер үлкен шығындарға әкелді. Армиялар енді фланктік маневр жасауға тым үлкен болды және шабуылмен бұзуға жеткілікті оттық күші мен қорғаныс тереңдігі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан бері, апталар бойы бос далаларда маневр жасап, содан кейін әдетте бір күндік шайқаста кездесетін армиялардың парадигмасы енді қолданылмайды (кем дегенде, ірі державалар арасындағы соғыстарда). Оның орнына, армиялар жүздеген шақырымға созылатын, бірімен-бірі байланысты қатарларға орналасады. Осылайша, жойқын шайқас, екінші деңгейдегі науқандарды есептемегенде, көбінесе тарихи қызығушылық тудырады. Прустардың Франко-прусс соғысы кезінде қолданған тактикасы кейіннен Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде блицкригке шабыт берді, жоғары жылдамдықты формациялар жаудың әлсіз жеріне тікелей шабуыл жасап, жаудың бөлектелген топтарын қоршауға және жоюға тырысты. Бұл тактика Польша, Франция және Кеңес Одағына жасалған неміс шабуылдары кезінде табысты болды, бірақ Сталинград, Белоруссия және Берлин сияқты шайқастарда совет әскерлерімен жойылғанға дейін. Тынық мұхиты соғысы кезінде Жапон императорлық теңіз күштерінің стратегиясы сан жағынан басым АҚШ Тынық мұхиты флотын бір шешуші жойқын шайқасқа тартуға бағытталды, бұл АҚШ-ты бейбітшілікке шақыруға мәжбүр ететін еді. Бұл, кем дегенде, Перл-Харборға жасалған шабуылдың және Мидуэй шайқасының себебі болды, бірақ IJN шабуылға қабілетті болған кезде одан әрі жалғасты. Бұл мақсатқа бірнеше себептерге байланысты жете алмады. Біріншіден, АҚШ теңіз күштері барлық күштерін бір шайқасқа жұмсауға дайын болмады. Екіншіден, IJN күшін бір ғана үлкен шайқасқа дайындауға жұмсады, ол ешқашан болған жоқ, соның салдарынан теңіздік жабдықтау желілерін қорғауға ресурстар жұмсауға ұмытып қалды, ол АҚШ суасты қайықтарының белсенді шабуылдарынан зардап шекті. Жапондық жеңістер, мысалы, Санта-Круз аралдары шайқасы, қарсыластарын толығымен жоюға жеткіліксіз болды. АҚШ теңіз күштерімен «шешуші шайқас» ешқашан болған жоқ, және IJN тозу арқылы бірте-бірте жеңіліске ұшырады.
General Ulysses S. Grant. Lee, when on the offensive, usually maneuvered with the intent of forcing a battle of annihilation. His archetypal attempt was at the Battle of Chancellorsville in which a classic Napoleonic flanking maneuver defeated but was not able to destroy the Union Army under Joseph Hooker. Lee may be faulted for attempting to achieve a battle of annihilation, particularly at the Battle of Gettysburg. In contrast, Grant was noted for waging campaigns of maneuver. During the Battle of Vicksburg, he forced John C. Pemberton's army into a siege position in which it was forced to surrender without a battle. In the Virginia campaign of 1864 against Lee, he continually maneuvered around Lee and forced him to withdraw further and further south until he had to choose between abandoning the Confederate capital, Richmond, or withdrawing into siege lines. William Tecumseh Sherman may also be cited. Rather than pursuing the chimera of destroying John Bell Hood's army, Sherman chose to operate directly against the Confederate economy. His famous march through Georgia, directly away from Hood, was basically the opposite of a Napoleonic strategy. During the Franco Prussian War, the Prussians (and later the Germans) made their own version of the battle of annihilation by destroying entire armies relatively quickly by means of rapid troop movement and rapid encirclement of the enemy. Those tactics came into fruition during the decisive battles of Metz and Sedan in which two main French armies were completely annihilated at the same time and relatively quickly, rendering France almost completely defenseless against the German invasion. The Napoleonic ideal was still alive at the beginning of World War I. In fact, the Germans were able to execute a battle of annihilation against the Russian 2nd Army at the Battle of Tannenberg during the war's opening weeks. However, attempts to create such a result on the Western Front resulted in great slaughter to no effect. Armies were now too large to have flanks to turn and had too much firepower and too much defensive depth to be broken by assault. Since World War I, the paradigm of armies maneuvering in the empty countryside for weeks and then meeting in a battle lasting usually a single day no longer applies (at least to wars between major powers). Instead, armies are deployed in more or less continuous lines that stretch perhaps hundreds of miles. Thus, the battle of annihilation may be considered to be mainly of historical interest, except for secondary campaigns. The tactics executed by the Prussians during the Franco Prussian War later served to inspire the blitzkrieg during World War II, with highly mobile formations executing a battle of annihilation by charging straight into the enemy's weak point and attempt to encircle and destroy separate enemy pockets. The tactics became spectacularly successful during the German invasions of Poland, France and the Soviet Union until they themselves became annihilated by the Soviets in battles such as Stalingrad, Belorussia and Berlin. During the Pacific War, the Imperial Japanese Navy's strategy was fixated on the goal of luring the numerically superior United States Pacific Fleet into a single decisive battle of annihilation, which would force the United States to sue for peace. That was at least partially the motivation behind the surprise attack on Pearl Harbor and the Battle of Midway but was loosely followed for as long as the IJN was capable of offensive operations. The goal was never achieved for several reasons. First, the US Navy was wary of committing all of its forces to one major battle. Further, the IJN concentrated so much of its efforts on preparing for a single massive showdown, which never truly occurred, that it neglected devoting resources towards protecting its naval supply lines, which soon fell prey to a Fabian strategy when they were extensively targeted by US submarines. Even Japanese victories such as the Battle of the Santa Cruz Islands failed to annihilate their opponents utterly. The hoped for "decisive battle" against the US Navy never came, and the IJN was gradually ground down through attrition.