Кіріспе

Филе тігісі – түйінді торға (немесе француз тілінде broderie sur filet noué) кестелеудің барлық әртүрлі техникаларын білдіретін жалпы термин. Бұл – ұзын, дөңгелек ұшы бар инемен және жіпті түйінді тор немесе филе жұмысының негізінде тоқу арқылы немесе кестелеу арқылы қолмен жасалған тігін. Филе жұмысы бірдей немесе әртүрлі өлшемдегі шаршы немесе диагональды торлардан жасалады. Лацис та осы техниканы пайдаланады, бірақ ол леннодан (тоқылған матадан) немесе кішкентай кенептен (түйінді тор емес) жасалады.

Тарих

Филеті – декоративті тоқыманың бір түрі, сондықтан ол белгілі бір кезде балық аулау, аң аулау, тасымалдау сияқты қажеттіліктер үшін қолданылатын балық аулау желісінен шыққан деп есептеуге болады, олар су жанында тұрғандықтан емес. Филеті тоқымасы үшін латын тіліндегі filatorium сөзі қолданылады, содан кейін Джордан (1904) Эксетер соборының 1327 жылы төрт филеті тоқымасына ие болғанын айтады. Латынша filatorium – жіп иіруге арналған орын, filare – иіру, filum – жіп. (Филаторияға қараңыз.) Инграм (1922) «1295 жылы Санкт-Пол соборында тор жұмысының жазбасы болған» деп мәлімдейді. Мұндай жұмыс 14 ғасырда «opus araneum» деп сипатталған. Филеті тоқымасы – диагональды немесе шаршылы торларды түйіндеу арқылы жасалған, ашық тоқыма мата. Торап түйіндеп тоқыма жасау үшін шүмектік ине және тордың өлшемін анықтау үшін өлшегіш таяқ қолданылады. 1587 жылы Федерико де Винчиолоның Singuliers et nouveaux pourtraicts еңбегінің толық көшірмесі болып табылатын «Renaissance Patterns for Lace, Embroidery and Needlepoint» кітабында 50-ге жуық әдемі және жақсы жасалған үлгілер бар, олар филеті тоқымасын түйінделген торға жіппен тігуге жарайды.

Техника

Жоғарыда айтылғандай, филе тігісі – бұл түйілген торға тігіс тігу арқылы жасалады. Түйілген негізгі торды тігіс шебері өзі жасауы мүмкін, немесе 2003 жылдан бері қолмен немесе машинамен жасалған түрде саудада сатып алуға болады. Торды шұғылалы ине және өлшегішпен қолмен жасау үшін, жұмыскердің аяғына ауыр жастық (Carità (1909) қорғасыннан жасауды ұсынады, бірақ оны құммен немесе C-тұтқамен ауыстыру керек), орындық немесе тіреуіш арқылы бөлшекті бекіту қажет. Жіпті тартып ұстау үшін сенімді тіреуге ие болғаннан кейін, бір бұрыштан бастап шаршы тор жасалады, қажетті өлшемге жеткенше әр қатарға жаңа тор қосылады, содан кейін кешіріледі. Жеке торлар өлшегішпен жасалады, ол біркелкі өлшемді қамтамасыз етеді және алдыңғы қатардағы иірімге түйіп жасалады: шаршы тор, диагональды тор, дөңгелек, еркін форма. Өте жұқа жіп пен әртүрлі өлшемдегі өлшегіштерді пайдалану арқылы әдемі әрі нәзік тігіс жұмысын жасауға болады. Түйілген тор рамаға керіліп, ұзын, дөңгелек ұшы бар инемен жіппен тігіс салынады. Үлгілер торға салынып, жіппен толтырылатын торлар белгіленеді. Осы үлгі бойынша жол (немесе бағыт) сызылады, содан кейін инемен негізгі торда осы жолмен жүріледі. Белгілі бір тігістер тобы қолданылғанда, техника атау алады: филе Гипюр, филе Ришелье, филе Суташ, зығыр тігісі (point de toile), дарн тігісі (point de reprise); содан кейін, егер аймақ оны таныса, ол француз филесі, филе ди Боса, филе Италия, филе де Грюйер, орыс филе Гипюр және т.б. болуы мүмкін. Көптеген дизайндарда негізгі сурет зығыр тігісімен тоқылады, тіпті кейбір суреттер толығымен зығыр тігісінен тұрады. Бұл бұйымда қатты және ашық аймақтарды жасайды. Геометриялық сурет немесе үлгіде әртүрлі тігістер қолданылуы мүмкін, ал фигуралық суретте өте аз тігістер немесе тек зығыр тігісі қолданылады. Филе тігісі көбінесе бір түсті жіппен, әдетте ақ немесе беж түсті болады, бірақ әлемнің әртүрлі елдерінде түрлі түсті жіп, құнды металл жіптер, жүн, қауырсын және т.б. қолданылады.