Тігістеу өнері немесе қолөнер

Кіріспе

Мата немесе басқа материалдарды ине және жіп немесе иппен безендіру өнері немесе қолөнер.

Кімта – мата немесе басқа материалдарды инемен жіп немесе иппен тігу арқылы сәндеу өнері. Кестелеуге інжу-маржан, моншақ, қауырсын және тізбелер сияқты басқа материалдар да қосылуы мүмкін. Қазіргі заманда кестелеу көбінесе бас киімдерде, киімдерде, көрпелерде және сөмсіктерде кездеседі. Ол түрлі-түрлі түсті жіптер мен иптерден жасалады. Көбінесе сыйлықтарды немесе киім-кешектерді жекелендіру үшін қолданылады. Ең алғашқы кестелеулерде қолданылған негізгі техникалардың немесе тігістердің кейбіреулері – тізбе тігісі, ине тігісі немесе көрпе тігісі, қара тігіс, атлас тігіс және крест тігісі. Бұл тігістер бүгінгі күнге дейін қолмен кестелеудің негізгі техникалары болып табылады.

Шығу тегі

Киімді тігу, жамау, жөндеу және нығайту процесі тігіс техникасының дамуына септігін тигізді, ал тігістің сәндік мүмкіндіктері кестелеу өнеріне бастап әкелді. Әсіресе, негізгі кестелеу тігістерінің ерекше тұрақтылығы байқалады:

Кестелеудің дамуында бастапқы, қарапайым түрінен кейінгі, жетілдірілген сатыға өрлеуді білдіретін немесе сезінетіндей материалдар мен техниканың өзгеруі жоқ. Керісінше, көне туындыларда кейінірек қол жеткізілген техникалық шеберлік пен қолөнердің жоғары деңгейі жиі кездеседі. Кестелеу өнері бүкіл әлемде таралған, оның көптеген ерте мысалдары табылды. Қытайдағы жұмыстар Соғысқан мемлекеттер дәуіріне (б.з.д. 5-3 ғасырлар) дейін жетеді. Миграция дәуіріндегі Швециядағы киімде (шамамен б.з. 300-700 жылдар), әшекей жолақтарының жиектері тігіс тігісімен, кері тігіспен, сабақ тігісімен, тігіншінің түйреуіш тігісімен және ине тігісімен нығайтылған, бірақ бұл жұмыс тігістерді нығайту мақсатында жасалған, әлде сәндік кестелеу ретінде қарастырылуы керек пе, әлі белгісіз.

21 ғасыр

2010 жылдардың соңынан бері қолмен кестелеудің танымалдылығы артып келеді. Pinterest және Instagram сияқты визуалды әлеуметтік желілердің арқасында суретшілер өз жұмыстарын кеңірек тарата алады, бұл жас ұрпақты ине-жіпке қызығушылық танытуға ынталандырды. Заманауи кестелеушілердің пікірінше, қолмен кестелеуге деген сұраныс адамдардың демалуға және цифрлық технологиялардан уақытыша қол үзгенге деген қажеттілігінің артуымен байланысты. Қазіргі заманғы қолмен кестелеу, кресттік тігістен айырмасы, көбірек "бос" стильдегі тәсілмен ерекшеленеді, онда тігістер әртүрлі текстуралар мен суреттер жасау үшін әдеттегідей емес комбинацияларда еркін қолданылады.

Жіктеу

Кілемшелер дизайнының негізгі материалдың сипаттамасын қаншалықты ескеретініне және тігістердің матаға қатысты орналасуына байланысты жіктеледі. Басты санаттар: еркін немесе беттік кіріспе, саналған жіппен кіріспе және инемен немесе кенеппен жұмыс. Еркін немесе беттік кіріспеде, дизайн негізгі матаның тоқымасын ескермей қолданылады. Мысалдары – круэль және дәстүрлі қытай және жапон кіріспелері. Саналған жіппен кіріспе үлгілері негізгі матадағы белгілі бір мөлшердегі жіптерге тігіс жасау арқылы құрылады. Саналған жіппен кіріспеге кіріспе матасы, аида матасы немесе арнайы тоқылған мақта және зығыр матасы сияқты тегіс тоқымалы негізгі матада жұмыс істеу оңай. Мысалдары – крест тігісі және қара жіппен кіріспелердің кейбір түрлері. Техникалық тұрғыдан саналған жіппен кіріспеге ұқсас болғанымен, кенеппен жұмыс немесе инемен тігілгенде, жіптер негізгі матаны толығымен жабатын тығыз өрнек жасау үшін мата тор арқылы тігіледі. Кенеппен жұмыстың мысалдары – баржелло және берлин жүнмен жасалған жұмыстар. Кілемшелер сыртқы түрінің ұқсастығы бойынша да жіктелуі мүмкін. Тартылған жіппен жұмыс және кесу кезінде негізгі мата деформацияланады немесе кесіліп, содан кейін кіріспемен әшекейленетін тесіктер жасалады, көбінесе негізгі матамен бірдей түсті жіппен. Ақ мата немесе мақтаға ақ жіппен жасалған кезде бұл жұмыс жиынтық түрде ақ кіріспе деп аталады. Алайда, ақ кіріспе саналған немесе еркін болуы мүмкін. Хардангер кіріспесі – саналған кіріспе, ал дизайны көбінесе геометриялық. Керісінше, Broderie anglaise сияқты стильдер матаның тоқымасына тәуелді емес гүлдік немесе абстрактілі дизайнмен еркін кіріспеге ұқсас.

Әлемдегі дәстүрлі қол кестесі

Традициялық кестелеу
Тектес тігістер қолданылатын материалдар Сурет
Аари кестесі Кашмир және Кутч, Гуджарат, Үндістан тігіс тізбегі жібек жіп, мата, моншақтар немесе тілшектер
Сандық өнер Англия
Ассизи кестесі Ассизи, Италия артқы тігіс, крест тігіс, Хольбейн тігісі мата, қызыл жіп, жібек, тоқылған жіп
Балочи кестесі Балушистан, Пәкістан моншақтар, мата, шиша, жіп
Баргелло Флоренция, Италия тік тігістер (мысалы, "жалын тігісі") кенеп немесе мақта мата, жүн жіп немесе иірілген жіп
Берлин жүн жұмысы Берлин, Германия крест тігіс немесе палатка тігіс кенеп немесе мақта мата, жүн жіп немесе иірілген жіп
Қара жұмыс Англия артқы тігіс, Хольбейн тігісі, сабақ тігісі кенеп немесе мақта мата, қара немесе қызыл жібек жіп
Бразилия кестесі Бразилия түйін түйіндері, тастау тігісі, тамшы тігісі, француз түйіндері, қауырсын тігісі, шыбық тігісі, сабақ тігісі мата, rayon жіп
Броди англез Чехия шеттік тігіс, айналма тігіс, атлас тігіс ақ мата және жіп
Броди перс Үндістан шинц, жіп
Бунка шишу Жапония тесік тігіс техникасы rayon немесе жібек жіп
Шам кестесі Америка Құрама Штаттары түйінделген тігіс, атлас тігіс ақталмаған мақта жіп, ақталмаған мақта
Часу Корея тізбек тігісі, бекіту, жапырақ тігісі, ұзын және қысқа тігіс, кілем тігісі, контур тігісі, толтыру тігісі, атлас тігістері, тұқым тігісі
Чикан Лакхнау, Үндістан артқы тігістер, тізбек тігістері, көлеңке жұмысы мата, ақ жіп
Колча кестесі Оңтүстік-Батыс Америка Құрама Штаттары мақта немесе зығыр мата, жүн жіп
Круел жұмысы Ұлыбритания тізбек тігісі, бекітілген тігістер, түйінделген тігістер, атлас тігіс, тұқым тігісі, бөлінген тігіс, сабақ тігісі круел жіп, зығыр матасы
Алтын жұмыс Қытай бекіту, Хольбейн тігісі, сабақ тігісі мата, металл жіп
Гота патти Раджастхан, Үндістан
Гу Сю Шанхай, Қытай жібек мата және жіп
Хардангер кестесі Норвегия шеттік тігіс, кабель тігісі, шыбық тігісі, түйінделген тігіс, пикот, жүгіру тігісі, атлас тігіс ақ жіп, ақ тікелей тоқу зығыр матасы
Хедебо кестесі Хедебо, Зеланд, Дания ақ зығыр матасы және жіп
Кайтаг тоқымалары Кайтагский ауданы, Дағыстан тігілген және бекітілген жұмыс мақта мата, жібек жіп
Калага Бирма
Канта Шығыс Үндістан ескі сарилер, жіп
Касидакари Үндістан тізбек тігісі, тігіс тігісі, атлас тігісі, сабақ тігісі
Касути Карнатака, Үндістан крест тігіс, қос жүгіру тігісі, жүгіру тігісі, зигзаг жүгіру тігісі мақта жіп және мата
Хамак Кандагар, Ауғанстан атлас тігіс мақта немесе жүн мата, жібек жіп
Куба тоқымалары Конго кестелеу, аппликация, қалың қабатты кестелеу рафия матасы және жіп
Кутч кестесі Кутч, Гуджарат, Үндістан мақта мата, мақта немесе жібек жіп
Ламбада кестесі Банжара халықтары
Маунтмеллик жұмысы Маунтмеллик, графство Лаоис, Ирландия түйінделген тігістер, толтырылған тігістер ақ мақта матасы және жіп
Опус англиканум Англия бөлінген тігіс, беттік бекіту, астыңғы бекіту зығыр немесе барқыт мата, металл жіп, жібек жіп
Опус тевтоникум қасиетті Рим империясы шеттік тігіс, тізбек тігісі, гоблин тігісі, тартылған жұмыс, атлас тігісі, сабақ тігісі ақ зығыр матасы және жіп
Крест тігіс, Хольбейн тігісі, атлас тігіс Сирия крест тігіс мақта мата, жібек жіп
Тенанго кестесі Тенанго де Дория, Идальго, Мексика
Велурс ду Касаи Касаи, Конго
Вьетнамдық кестелеу Вьетнам
Сян Сю Хунань, Қытай жібек мата, қара, ақ және сұр жібек жіп
Юэ Сю Гуандун, Қытай жібек мата және жіп
Зардози Иран және Үндістан мата, металл жіп
Змижане кестесі Змижане, Босния және Герцеговина көк жіп, ақ мата

Traditional embroideryOriginStitches usedmaterialsPictureAari embroideryKashmir and Kutch, Gujarat, IndiaChain stitchSilk thread, fabric, beads or sequinsArt needleworkEnglandAssisi embroideryAssisi, ItalyBackstitch, cross stitch, Holbein stitchCloth, red thread, silk, stranded perlé cottonBalochi needleworkBalochistan, PakistanBeads, cloth, shisha, thread BargelloFlorence, ItalyVertical stitches (e. g. "flame stitch")Linen or cotton canvas, wool floss or yarnBerlin wool workBerlin, GermanyCross stitch or tent stitchLinen or cotton canvas, wool floss or yarnBlackworkEnglandBackstitch, Holbein stitch, stem stitchLinen or cotton fabric, black or red silk threadBrazilian embroideryBrazilBullion knots, cast on stitch, drizzle stitch, French knots, featherstitch, fly stitch, stem stitchCloth, rayon threadBroderie anglaiseCzechiaButtonhole stitch, overcast stitch, satin stitchWhite cloth and threadBroderie perseIndiaChintz, threadBunka shishuJapanPunch needle techniquesRayon or silk threadCandlewickingUnited StatesKnotted stitch, satin stitchUnbleached cotton thread, unbleached muslinChasuKoreaChain stitch, couching, leaf stitch, long and short stitch, mat stitch, outline stitch, padding stitch, satin stitches, seed stitchChikanLucknow, IndiaBackstitches, chain stitches, shadow workCloth, white threadColcha embroiderySouthwestern United StatesCotton or linen cloth, wool threadCrewelworkGreat BritainChain stitch, couched stitches, knotted stitches, satin stitch, seed stitch, split stitch, stem stitchCrewel yarn, linen twillGoldworkChinaCouching, Holbein stitch, stem stitchCloth, metallic threadGota pattiRajasthan, IndiaGu XiuShanghai, ChinaSilk cloth and threadHardanger embroideryNorwayButtonhole stitch, cable stitch, fly stitch, knotted stitch, picot, running stitch, satin stitchWhite thread, white even weave linen clothHedebo embroideryHedebo, Zealand, DenmarkWhite linen cloth and threadKaitag textilesKaytagsky District, Dagestan, RussiaLaid and couched workCotton cloth, silk threadKalagaBurmaKanthaEastern IndiaOld saris, threadKasidakariIndiaChain stitch, darning stitch, satin stitch, stem stitchKasutiKarnataka, IndiaCross stitch, double running stitch, running stitch, zigzag running stitchCotton thread and clothKhamakKandahar, AfghanistanSatin stitchCotton or wool fabric, silk threadKuba textilesThe CongoEmbroidery, appliqué, cut pile embroideryRaffia cloth and threadKutch embroideryKutch, Gujarat, IndiaCotton cloth, cotton or silk threadLambada embroideryBanjara peopleMountmellick workMountmellick, County Laois, IrelandKnotted stitches, padded stitchesWhite cotton cloth and threadOpus anglicanumEnglandSplit stitch, surface couching, underside couchingLinen or velvet cloth, metallic thread, silk threadOpus teutonicumHoly Roman EmpireButtonhole stitch, chain stitch, goblien stitch, pulled work, satin stitch, stem stitchWhite linen cloth and threadCross stitch, Holbein stitch, satin stitch SyriaCross stitchCotton fabric, silk threadTenango embroideryTenango de Doria, Hidalgo, MexicoVelours du KasaïKasai, the CongoVietnamese embroideryVietnamXiang XiuHunan, ChinaSilk cloth, black, white, and grey silk threadYue XiuGuangdong, ChinaSilk cloth and threadZardoziIran and IndiaCloth, metallic threadZmijanje embroideryZmijanje, Bosnia and HerzegovinaBlue thread, white cloth

Материалдар

Ине – кестелеудегі негізгі тігу құралы, ол әртүрлі өлшемдер мен түрлерде болады. Дәстүрлі кестелеуде қолданылатын маталар мен жіптерге қарай, әр аймақта әртүрлілік кездеседі. Жүн, зығыр және жібек мыңдаған жылдар бойы мата және жіп ретінде қолданылып келеді. Бүгінде кесте жіптері мақтадан, вискозадан, жаңа түрлерден, сондай-ақ дәстүрлі жүннен, зығырдан және жібектен жасалады. Таспалы кестелеуде жібек немесе жібек/органза қоспасынан жасалған тар таспалар қолданылады, көбінесе гүлдік өрнектер жасау үшін. Тізбелі тігіс және бастырма тігіс сияқты беттік кестелеу техникалары қымбат жіптерді тиімді пайдалануға мүмкіндік береді; бастырма тігіс көбінесе алтынмен жұмыс істеу үшін қолданылады. Кенепке тігу техникаларында жіптің көп мөлшері жұмыстың артқы жағына жасырылады, бұл көбірек материал қажет етеді, бірақ нәтижесінде берік және салмақты мата шығады. Кенепке тігу және беттік кестелеудің екеуінде де кестелеу шеңбері немесе жақтау материалды керіп созу үшін және тігістің тегіс болуын қамтамасыз ету үшін қолданылады, бұл өрнектің бұрмалануын болдырмайды. Қазіргі кездегі кенепке тігу көбінесе симметриялық тігіс үлгілерін ұстанады, онда бір немесе бірнеше ұқсас тігістердің қайталануынан өрнек пайда болады. Керісінше, беттік кестелеудің көптеген түрлері бір жұмыста түрлі тігіс үлгілерін қолданады.

Машиналық кестелеу

Машиналық кестелеудің дамуы және оның жаппай өндірісі Өнеркәсіптік революция кезінде кезең-кезеңмен жүзеге асты. Алғашқы кестелеу машинасы – қолмен кестелеу машинасы, оны 1832 жылы Францияда Жозеу Хельман ойлап тапқан. Эволюцияның келесі қадамы – шифли кестелеу машинасы болды. Бұл машина тігін машинасынан және Жакард тоқыма станогынан технология алып, жұмысын толық автоматтандырды. 19 ғасырдың екінші жартысында Швейцарияның шығысындағы Сент-Галлен қаласында машинамен кестелеу өндірісі гүлденді. Швейцарияның Сент-Галлен қаласы мен Германияның Плауэн қаласы машиналық кестелеу және кестелеу машиналарын әзірлеудің маңызды орталықтары болды. ХХ ғасырдың басында көптеген швейцариялықтар мен немістер Нью-Джерси штатының Хадсон округіне көшіп келіп, онда машиналық кестелеу өнеркәсібін дамытты. Шифли машиналары дамып келеді және әлі күнге дейін өнеркәсіптік масштабтағы кестелеу үшін қолданылады. Қазіргі заманғы кестелеу компьютерлік кестелеу машинасымен, кестелеу бағдарламасымен цифрланған үлгілерді пайдалана отырып тігіледі. Машинамен кестелеу кезінде әртүрлі "толтыру" түрлері аяқталған жұмыстың текстурасын және дизайнын жасайды. Машинамен кестелеу бизнес-шыныларға немесе жакеттерге, сыйлықтар мен команда киімдеріне логотиптер мен монограммалар қосу үшін, сондай-ақ бұрынғы күрделі қол кестелеуді еліктейтін үй маталарын, перделерді және декоративтік маталарды безендіру үшін қолданылады. Машиналық кестелеу көбінесе район жіппен жасалады, бірақ полиэстер жіпті де қолдануға болады. Ал мақта жіптері тез жыртылады, сондықтан олардан аулақ жүру қажет. Сонымен қатар, қолмен машинамен кестелеуде де даму болды, пайдаланушыға еркін қозғалыс кестелеуді жасауға мүмкіндік беретін жаңа машиналар жасалды, олар тоқыма өнерінде, килтингте, киім тігуде, үй жиһаздарында және тағы да басқа салаларда өз орнын табады. Пайдаланушылар кестелеу бағдарламасын цифрлық кестелеу дизайнын цифрландыру үшін пайдалана алады. Бұл цифрлық үлгілер флеш-диск арқылы кестелеу машинасына жіберіледі, содан кейін машина таңдалған дизайнды матаға кестелейді.

The development of machine embroidery and its mass production came about in stages during the Industrial Revolution. The first embroidery machine was the hand embroidery machine, invented in France in 1832 by Josué Heilmann. The next evolutionary step was the schiffli embroidery machine. The latter borrowed from the sewing machine and the Jacquard loom to fully automate its operation. The manufacture of machine made embroideries in St. Gallen in eastern Switzerland flourished in the latter half of the 19th century. Both St. Gallen, Switzerland and Plauen, Germany were important centers for machine embroidery and embroidery machine development. Many Swiss and Germans immigrated to Hudson county, New Jersey in the early twentieth century and developed a machine embroidery industry there. Shiffli machines have continued to evolve and are still used for industrial scale embroidery. Contemporary embroidery is stitched with a computerized embroidery machine using patterns digitized with embroidery software. In machine embroidery, different types of "fills" add texture and design to the finished work. Machine embroidery is used to add logos and monograms to business shirts or jackets, gifts, and team apparel as well as to decorate household linens, draperies, and decorator fabrics that mimic the elaborate hand embroidery of the past. Machine embroidery is most typically done with rayon thread, although polyester thread can also be used. Cotton thread, on the other hand, is prone to breaking and is avoided. There has also been a development in free hand machine embroidery, new machines have been designed that allow for the user to create free motion embroidery which has its place in textile arts, quilting, dressmaking, home furnishings and more. Users can use the embroidery software to digitize the digital embroidery designs. These digitized design are then transferred to the embroidery machine with the help of a flash drive and then the embroidery machine embroiders the selected design onto the fabric.

Әдебиетте

Грек мифологиясында Афина қасиетті құдайы кестелеу өнерін (тоқымамен бірге) адамдарға сыйлаған деседі, осының нәтижесінде оның өзі мен Арахне арасындағы атақты жарыс орын алды.