Кіріспе
Крокше (/lang//pron//k//r//oʊ/'/ʃ//eɪ/; kʁɔʃɛ) – ілгегіңі (крюк) көмегімен жіп, ип немесе басқа материалдардан тізілген бауларды өріп мата жасау процесі. Атауы француз тіліндегі "croc" деген сөзден шыққан, ол "ілгегің" деген мағынаны білдіреді. Ілгегіңдер металл, ағаш, бамбук, сүйек, тіпті пластиктен де жасалуы мүмкін. Крокше мен тоқудың басты айырмашылығы – қолданылатын құралдардан бөлек, крокшеде әр тігіс келесісі басталар алдында аяқталады, ал тоқуда бірнеше тігіс бір уақытта ашық күйде болады. Тунис крокшесі және сыпырғышпен тоқылған тігіш сияқты крокшенің кейбір түрлерінде бірнеше тігіс бір уақытта ашық болып қалады.
Crochet (/lang//pron//k//r//oʊ/'/ʃ//eɪ/; kʁɔʃɛ) is a process of creating textiles by using a crochet hook to interlock loops of yarn, thread, or strands of other materials. The name is derived from the French term croc, which means 'hook'. Hooks can be made from a variety of materials, such as metal, wood, bamboo, bone or even plastic. The key difference between crochet and knitting, beyond the implements used for their production, is that each stitch in crochet is completed before the next one is begun, while knitting keeps many stitches open at a time. Some variant forms of crochet, such as Tunisian crochet and broomstick lace, do keep multiple crochet stitches open at a time.
Этимология
Крокет сөзі француз тіліндегі crochet сөзінен шыққан, ол croche сөзінің кіші түрі, ал ол өз кезегінде герман тіліндегі croc сөзінен пайда болған. Екеуі де "ілмек" дегенді білдіреді. 1567 жылы Шотландия королевасы Мэридің тігіншісі Жэхан де Компинье оған тігу және крокетке арналған жібек жіппен қамтамасыз етті, "soye à coudre et crochetz".
Ирландиялық сақина
19 ғасырда Ирландия Ұлы Ирландия ашаршылығына (1845–1849) тап болғанда, сақиналық тоқу ашаршылықтан құтылудың бір жолы ретінде енгізілді (сақиналық тоқу өндірісі кедейленген ирланд жұмысшылары үшін ақша табудың балама жолы болды). Ерлер, әйелдер, балалар Ұлы Ирландия ашаршылығы кезінде аштықпен күресуге көмектесу үшін тоқу және өнім шығару мақсатында кооперативке қосылды. Тоқуды үйрету үшін мектептер ашылды. Осы өнерді үйрету үшін мұғалімдер даярланып, Ирландияның барлық аймандарына жіберілді. Ирландиялықтар Америкаға көшкенде, олармен бірге тоқу өнерін де алып кетті. Мадмуазель Риго де ла Браншардьер 1846 жылы алғашқы үлгілер жинағын жариялап, ирландтық сақиналық тоқудың ойлап табушысы ретінде танылды. Ирландиялық тоқу Еуропа мен Америкада танымал болды және Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін көптеп өндірілді.
Қазіргі заманғы тәжірибе мен мәдениет
1890 жылдары Виктория дәуірінің аяқталуымен бірге тігу өнері өзгерді. Жаңа Эдвард дәуірінде, 1910-1920 жылдар аралығында ең жоғары деңгейге жеткен, сақинадан тоқылған бұйымдар текстурасы мен күрделі тігістері жағынан одан да әсем болды. Алайда, Виктория дәуірінің жарқыраған түстері жоғалып, жаңа басылымдар ақ немесе ақшыл жіптерді пайдалануды ұсынды, тек әшекейлік сөмкелер ғана көбінесе жарқын түсті жібекпен тоқылып, әсем моншақтармен безендірілді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, тоқу үлгілерінің саны азайды, және олардың көпшілігі 20 ғасырдың басындағы үлгілердің жеңілдетілген нұсқалары болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1940 жылдардың соңынан 1960 жылдардың басына дейін, әсіресе АҚШ-та үй шаруашылығына қызығушылық қайта оянды, көптеген жаңа және фантазиялық тоқу дизайндары түрлі-түсті төсеніштер, ыстық төсекке қоятын төсемдер және басқа да үй заттары үшін жарияланды, сондай-ақ бұрынғы басылымдар да жаңартылды. Бұл үлгілерге бұрынғы үлгілерге қарағанда қалың жіптер мен иірімдер және түрлі түстер қолданылды. Бұл өнер 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басына дейін негізінен үй шаруасындағы әйелдердің өнері болып қала берді, содан кейін жаңа буын тоқуға қызығушылық танытып, әжелер шаршысын танымал етті – бұл мотив дөңгелек пішінде тоқылып, жарқын түстерді қамтыды. Тоқу өнері кейіннен танымалдылығын жоғалтса да, 21 ғасырдың басында қолөнерге және өздігінен жасауға (DIY) қызығушылық қайта жанданды, сонымен қатар иірімдердің сапасы мен әртүрлілігі де жақсарды. Кітаптар мен сабақтармен қатар, тоқуды үйренуге мұқтаж адамдарға нақты түсіндіру үшін YouTube оқулықтары мен TikTok видеолары да қолжетімді. Филе тоқу, тунис тоқу, гобелен тоқу, қос инемен тоқу, шаш бау тоқу және ирланд тоқу – бәрі де тоқудың негізгі әдісінің түрлері. Тоқу өнері сән көрсетілімдерінде де қайта жанданды. Кристофер Кейннің 2011 жылғы күзгі коллекциясы әжелер шаршысын, тоқудың ең қарапайым мотивтерінің бірін, кеңінен пайдаланды. Сонымен қатар, дизайнерлер Project Runway реалити-шоуында да тоқуды жиі қолданды. Etsy және Ravelry сияқты веб-сайттар жеке хобби иелеріне өз үлгілерін немесе жобаларын интернет арқылы сатуды және таратуды жеңілдетті.
Материалдар
Крюкке салу үшін қажетті негізгі материалдар – ілгек, қайшы (жіпті кесу үшін) және крюкке салынатын материалдың бір түрі, көбінесе жіп немесе иірім қолданылады. Крюкке салу үшін ең көп қолданылатын материалдардың бірі – жіптің қалыңдығы әртүрлі, сондықтан үлгіні орындау кезінде ескеру керек. Жіптің қалыңдығы өнімнің көрінісіне ғана емес, сонымен қатар оның сезіміне де әсер етеді. Акрилді де крюкке салу кезінде қолдануға болады, себебі ол синтетикалық және жүннің орнына қолданылатын материал. Қосымша құралдар осыған байланысты аксессуарлар жасауға ыңғайлы. Мұндай құралдардың мысалдары: картоннан қиылған пішіндер, оларды шұлық, бахрома және тағы да басқа көптеген бұйымдар жасауға болады; помпон жасауға арналған дөңгелек; трикотаж жұмысын өлшеуге және қатарларын санауға арналған сантиметрлік лента және өлшегіш; қатар санағыш; және кейде арнайы жобалар үшін қолданылатын пластикалық шеңберлер. Соңғы жылдары жіптердің таңдауы синтетикалық, өсімдік және жануар текті талшықтардан асып, бамбук, қивиут, кендір және банан сабақтары сияқты материалдарды қамтыды. Көптеген тәжірибелі тоқымашылар өз жұмыстарына қайта өңделген материалдарды да қосып, "экологиялық" болуға және пластикалық қаптар, ескі футболкалар немесе жамылғылар, видеокассеталар немесе кассета ленталары, ленталар сияқты заттарды қолдану арқылы жаңа текстураларды сынап көруге тырысады.
Қисық ілгек
Қаңқа ілгек сүйек, бамбук, алюминий, пластик және болат сияқты түрлі өлшемдерде және материалдарда болады. Ілгек сабының диаметрі бойынша өлшемдер санатталғандықтан, қолөнерші белгілі бір үлгіде көрсетілген нақты өлшемге жету үшін белгілі бір өлшемде тігістер жасауға тырысады. Егер бір ілгекпен қажетті өлшемге қол жеткізілмесе, тігістер қажетті өлшемге дейін жеткенше, басқа ілгек қолданылады. Қолөнершілер эстетикалық себептермен, жіптің оңай жылғауына немесе артрит сияқты қол ауруларына байланысты әртүрлі ілгек материалдарын ұната алады, сондықтан бамбук немесе ағаш ілгектер металлдан артық таңдалады, себебі олар қолдану кезінде жылу және икемділік береді. Ілгектерді ұстауға арналған тұтқалар мен эргономикалық тұтқалар да қолөнершілерге көмектесу үшін қол жетімді. Болат ілгектердің өлшемі 0,4-тен 3,5 миллиметрге дейін немесе американдық өлшем бойынша 00-ден 16-ға дейін болады. Бұл ілгектер ұсақ жұмыстарға, мысалы, салфеткалар мен кружевоға қолданылады. Алюминий, бамбук және пластик ілгектер 2,5-тен 19 миллиметрге дейін немесе американдық өлшем бойынша B-ден S-ке дейін қол жетімді. Шеберлер көбінесе қолмен өңделген ағаштан жасалған, кейде жартылай бағалы тастармен немесе моншақтармен әшекейленген ілгектер жасайды. Тунис тоқуға арналған ілгектер ұзын болып келеді және тұтқасының соңында тоқтағыштары бар, ал екі ұшты ілгектердің тұтқасының екі басында да ілгектері болады. Сонымен қатар, екі ілгекті Cro ілгегі деп аталатын құрылғы да танымал. Бұл өзі ілгек емес, бірақ ілгекпен бірге тігіс жасауға қолданылатын құрал.
Қалта
Жіптер әдетте доп немесе шұға түрінде сатылады, бірақ оларды маскаларға немесе конустарға орауға да болады. Шұғалар мен доптар әдетте жіптің салмағын, ұзындығын, бояу партиясын, талшықты құрамын, жуу жөніндегі нұсқауларды, ұсынылатын тігіш өлшемін, мүмкін болатын тығыздықты және т.б. сипаттайтын этикеткамен бірге сатылады. Этикетканы кейінірек қарау үшін сақтап жүру жиі кездесетін жағдай, әсіресе қосымша шұғалар сатып алу қажет болғанда. Бау-бау тоқушылар әдетте бір бояу партиясынан жіп таңдайды. Бояу партиясы бірге боялған және бірдей түске ие шұғалардың тобын білдіреді; әртүрлі бояу партияларынан алынған шұғалар, тіпті түстері ұқсас болса да, көбінесе сәл өзгеше болады және жұмыстың үстіне қосылғанда көзге көрінетін жолақтарды тудыруы мүмкін. Егер бір бояу партиясының жеткіліксіз мөлшері жобаны аяқтау үшін сатып алынса, сол бояу партиясының қосымша шұғаларын басқа дүкендерден немесе онлайн режимінде табуға болады. Жіптің қалыңдығы немесе салмағы берілген тігіс үлгісі үшін қанша тігіс пен қатар қажет екенін анықтауда маңызды рөл атқарады. Бұл тығыздық деп те аталады. Жұқа жіптерге көбінесе үлкен диаметрлі тігіштер қажет, ал жұқа жіптерді жуан немесе жұқа тігіштермен тоқуға болады. Сондықтан, жуан жіптерге көбінесе аз тігіс қажет, демек, жобаны дайындауға аз уақыт кетеді. Жіп допының ұсынылатын тығыздығын дүкенде сатып алған кезде допты қоршаған этикеткадан табуға болады. Үлгілер мен мотивтер жуан жіптермен өрескел болады және айқын визуалды эффектілер береді, ал жұқа жіптер нәзік немесе күрделі үлгілер үшін жақсы. Жіптер қалыңдығына қарай алты санатқа бөлінеді: өте жұқа, жұқа, жеңіл, орташа, жуан және аса жуан. Сандық тұрғыдан алғанда, қалыңдығы бір дюймге түсетін орама санымен (WPI) өлшенеді. Ұзындығына шаққандағы салмақ әдетте тексте немесе дениермен өлшенеді. Қолдану алдында шұғалар ортасынан жіп шығатын доптарға оралады, бұл жіптің оңай түйіліп қалмауына көмектеседі және бау-бау тоқуды жеңілдетеді. Орау процесі қолмен немесе доп орағыш және шұға орағышпен жасалуы мүмкін. Жіптің пайдалылығы бірнеше факторларға байланысты бағаланады, мысалы, оның көлемділігі (ауа ұстап тұру қабілеті), серпімділігі (кернеу кезінде икемділігі), жууға төзімділігі және түсінің сақталуы, қолына ұстағандағы сезімі (әсіресе жұмсақтығы мен сызаттылығы), тозуға төзімділігі, түйінделмеуі, қабыршақтануы, бұрылуға немесе түзуленуге бейімділігі, жалпы салмағы мен түсуі, кедергі жасау және сезімталдық қасиеттері, жайлылығы (тыныс алу, ылғал сіңіру, ылғалды кетіру қасиеттері) және оның сыртқы түрі, оның ішінде түсі, жылтырлығы, тегіс болуы және әшекейлік ерекшеліктері. Басқа факторларға аллергиялық әсері, кептіру жылдамдығы, химиялық заттарға, көбелектерге және көбелектің көбеюіне төзімділігі, балқу температурасы мен тұтанғышлығы, статикалық электр тоғының жиналуы және бояуларды қабылдауға бейімділігі жатады. Әртүрлі жобалар үшін қажетті қасиеттер әртүрлі болуы мүмкін, сондықтан "ең жақсы" жіп дегені жоқ. Бау-бау тоқуды ленталармен, металл сымдармен немесе экзотикалық жіптермен жасауға болады, бірақ көптеген жіптер талшықтарды бұру арқылы жасалады. Бұру кезінде талшықтар кернеу кезінде үзілмейтіндей етіп бұрылады; бұру кез келген бағытта жасалуы мүмкін, нәтижесінде Z немесе S бұралған жіп пайда болады. Егер талшықтар алдымен тарау арқылы тураланса және жіп илеуші қысқа алға тартқан сияқты сортты типті әдіс қолданса, жіп тегіс болады және сорт деп аталады; керісінше, егер талшықтар қайырылған, бірақ таралмаған болса және жіп илеуші ұзын артқа тартқан сияқты жүнді типті әдіс қолданса, жіп қабыршақталған болады және жүнді бұралған деп аталады. Жіпті құрайтын талшықтар жібек және көптеген синтетикалық материалдар сияқты үздіксіз жіп талшықтары болуы мүмкін немесе олар тігілген (орташа ұзындығы бар талшықтар, әдетте бірнеше дюйм); табиғи жіп талшықтары кейде тоқу алдында тігілген болып кесіледі. Бұралған жіптің сынбауға қарсы беріктігі бұралу мөлшеріне, талшықтардың ұзындығына және жіптің қалыңдығына байланысты анықталады. Жалпы, жіптер көбірек бұралғанда (сонымен қатар, нашар деп аталады), ұзын талшықтармен және қалың жіптермен (көп талшықтармен) берік болады; мысалы, жұқа жіптер кернеу кезінде сынбау үшін қалың жіптерге қарағанда көбірек бұралуды қажет етеді. Жіптің қалыңдығы оның ұзындығы бойынша әртүрлі болуы мүмкін; slub - бұл жіпке талшықтардың массасы қосылған әлдеқайда қалың бөлім. Бұралған талшықтарды жануарлар талшықтарына, өсімдіктерге және синтетикалық талшықтарға бөлуге болады. Бұл талшық түрлері химиялық тұрғыдан әртүрлі, сәйкесінше бейімделген, көмірсулар және синтетикалық полимерлер. Жануарлар талшықтарына жібек кіреді, бірақ көбінесе қой (жүн), ешкі (ангора немесе кашемир ешкісі), қоян (ангора), лама, альпака, ит, мысық, түйе, як және мускус сиырларының (қивиут) ұзын шаштары кіреді. Текшелерге қолданылатын өсімдіктерге мақта, лен (лен үшін), бамбук, рами, қызылша, жұмыс, қызылша, юкка, кокос қабығы, банан ағаштары, соя және жүгері кіреді. Район және ацетат талшықтары да негізінен ағаштардан алынған целлюлозадан жасалады. Көбінесе қолданылатын синтетикалық талшықтарға акрил, дакрон және ингео сияқты полиэстерлер, нейлон және басқа полиамидтер, сондай-ақ полипропилен сияқты олефиндер кіреді. Бұл түрлердің ішінде, жүн көбінесе бау-бау тоқу үшін жақсы таңдау болып табылады, себебі оның жоғары серпімділігі, жылуы және (кейде) сезімталдығы бар; алайда, жүн көбінесе күтуге ыңғайлы емес және кейбір адамдарға аллергия тудыруы мүмкін. Жіпте әртүрлі талшықтарды араластыру да кең таралған, мысалы, 85% альпака және 15% жібек. Тіпті бір типті талшықтардың ішінде де талшықтардың ұзындығы мен қалыңдығында үлкен айырмашылықтар болуы мүмкін; мысалы, Мерино жұны және египеттік мақта олардың түрі үшін ерекше ұзын, жұқа (жұқа) талшықтарды шығаруы үшін жақсы көріледі. Бұралған жіпті өздігінен бау-бау тоқуға болады немесе оны өруге немесе екі жіппен тоқуға болады. Екі жіппен тоқуда екі немесе одан көп жіптер бірге бұрылады, көбінесе олар жеке бұрылған бағыттың қарамағына бұрылады; мысалы, екі Z бұралған жіп әдетте S бұрылысымен тоқылады. Қарсы бұрылыс жіптердің иілуге бейімділігін азайтады және қалыңдатылған, теңдестірілген жіпті шығарады. Екі жіппен тоқылған жіптерді өзімен тоқуға болады, нәтижесінде кабельдік жіптер немесе көп жіпті жіптер пайда болады. Кейде тоқылатын жіптер әртүрлі жылдамдықпен беріледі, сондықтан бір жіп екіншісінің айналасында шығады, мысалы, букледе. Жіптер екі жіппен тоқу алдында немесе кейін бөлек боялуы мүмкін, бұл жіпке біртекті көрініс береді. Жіптерді бояу - бұл күрделі өнер. Жіптерді бояу міндетті емес; оларды бір түске немесе көптеген түстерге бояуға болады. Бояу өнеркәсіптік, қолмен немесе тіпті жіпке қолмен бояу арқылы жасалуы мүмкін. 19 ғасырдың ортасында индиго боясының синтезінен бері көптеген синтетикалық бояулар жасалды; алайда, табиғи бояулар да қолданылуы мүмкін, бірақ олар көбінесе азырақ жарқын болады. Жіптің түс схемасы оның түс схемасы деп аталады. Әртүрлі жіптер қызықты визуалды эффектілерді, мысалы, диагональды жолақтарды жасауы мүмкін.
Процесс
Крюкпен тоқу матасын ілгекке түйін түйреу арқылы бастайды (бірақ сиқырлы шеңбер немесе жіпті жай ғана бүктеу сияқты басқа әдістерді де қолдануға болады), содан кейін бірінші түйіннен тағы бір түйін өтеді, және осы процесті қайталап, қажетті ұзындықта тізбек жасалады. Тізбек бұрылып қатарлап тоқылады немесе қатардың басына біріктіріліп дөңгелектермен тоқылады. Бір түйінге көптеген бағаналарды тоқу арқылы да дөңгелектер жасауға болады. Бағаналар тізбектің әр түйінінен бір немесе бірнеше жіпті тарту арқылы жасалады. Кез келген уақытта бағананың соңында ілгекте тек бір жіп қалады. Тунис тоқуында болса, бүкіл қатардағы жіптерді ұзын ілгекке жинап, содан кейін біреуін біреуінен шешіп тоқиды. Тоқу сияқты, крюкпен тоқуды да жазық (қатарлап алға-артқа) немесе дөңгелек (мысалы, құбыр тәрізді бөлшектерді жасағанда спираль түрінде) тоқуға болады.
Ұстамадан айырмашылықтары мен ұқсастықтары
Бір ерекшелігі – тоқыма кезінде екі ине қолданылса, бау тігуде бір ілгек қолданылады. Көбінесе бау тігушінің ілгегінде тек бір тігіс болады (Түніс бау тігуін қоспағанда), ал тоқымашы бір мезгілде тігістердің бүкіл қатарын белсенді ұстайды. Тоқылған матаны шешіп алатын түйілген тігістер бау тігу жұмысына сирек кедергі келтіреді, себебі тоқыма мен бау тігу арасындағы екінші құрылымдық айырмашылық бар. Тоқу кезінде әрбір тігіс жоғарыдағы қатардағы сәйкес тігіспен демеліп тұрады және төмендегі қатардағы сәйкес тігісті қолдайды, ал бау тігу тігістері тек оның екі жағындағы тігістермен демеліп тұрады және қолдайды. Егер тоқылған бұйымның бір тігісі жыртылса, жоғарыдағы және төмендегі тігістері бұзылмайды, ал әр тігістің күрделі тоқуының арқасында, екі жағындағы тігістердің босауы қиын, егер оларға күш түсірмесе. Дөңгелек немесе цилиндр пішіндес үлгілерді қарапайым ілгекпен жасау оңай, бірақ цилиндрлі тоқу үшін дөңгелек инелер немесе үштен беске дейінгі арнайы екі ұшты инелер қажет. Көптеген бау тігілген бұйымдар жеке мотивтерден тұрады, содан кейін олар тігіс немесе бау тігу арқылы біріктіріледі, ал тоқу әдетте бір матадан тұрады, мысалы, entrelac. Еркін пішінді бау тігу – бұл үш өлшемді қызықты пішіндерді жасауға мүмкіндік беретін техника, өйткені жаңа тігістерді бұрынғы тігістерден тәуелсіз бау тігудің кез келген жерінде жасауға болады. Бұл әдетте қолөнершінің қалаған жерінде бар бау тігілген матаға пішіндер немесе құрылымдық элементтер қосу арқылы жүзеге асырылады. Тоқуды машинамен жасауға болады, ал көптеген бау тігу тігістерін қолмен жасауға болады. Тігілген және бау тігілген тігістердің биіктігі де әр түрлі: бір бау тігу тігісінің биіктігі тоқылған тігіс биіктігінен екі есе жоғары, ал қос бау тігу тігісінің биіктігі тоқылған тігіс биіктігінен төрт есе жоғары. Көбінесе ілгекпен бау тігілетін болса да, тоқу станогымен бау тігу әдісі де бар. Бұл – loomchet. Сырғанақ тігіспен бау тігу тоқуға өте ұқсас. Сырғанақ тігіспен бау тігілген әрбір тігіс тоқылған немесе кері тоқылған тігіс сияқты қалыптастырылады, содан кейін ол бекітіледі. Сырғанақ тігіспен жұмыс істейтін адам тоқылған үлгіге сәйкес тоқу, кері тоқу және өрмектермен тігіп, ұқсас нәтижеге қол жеткізе алады. Бау тігу тоқылғаннан қалың мата шығарады, тоқылғаннан гөрі аз серіпкіш болады және салыстырмалы жоба үшін тоқылғаннан шамамен үштен бір бөлігі көп жіп қолданады деген жалпы түсінік бар. Бұл бір ғана бау тігілген үлгі мен бір өлшемді жіп пен ине/ілгекпен жасалған тоқылған үлгіні салыстырған кезде рас болса да, жалпы бау тігу үшін міндетті түрде дұрыс емес. Көбінесе бау тігілген салыстырмалы бұйымдар үшін тоқудан 1/3-тен аз жіп жұмсалады, ал бау тігуші үлкен ілгек немесе жұқа жіп қолданып, тоқумен ұқсас сезім мен түсімге қол жеткізе алады. Түністік бау тігу және сырғанақ тігіспен бау тігу кей жағдайларда салыстырмалы бұйымдар үшін тоқудан гөрі аз жіп пайдалана алады. 1/3 көбірек жіп қолдану туралы мәлімдеген деректерге сәйкес, бір бау тігу тігісі (sc) тоқылған жартияр тігісімен бірдей мөлшерде жіп пайдаланады, бірақ тоқылған шұлық тігісіне қарағанда көбірек жіп пайдаланады. Жіптің әр түрі бірдей мөлшерде мата жасау үшін бір бау тігу тігісіне қарағанда аз жіп жұмсайды. Бір-бірімен біріктірілген бірнеше тігістердің кластерлік тігістері ең көп жіпті пайдаланады. SC және DC сияқты стандартты бау тігу тігістері де қалың матаға ие, тоқылған жартияр тігісі сияқты. Сондықтан да олар көбірек жіп қолданады. Сырғанақ тігіс тоқылған маталар сияқты жіңішкерек және сондықтан аз жіп пайдаланады. Кез келген жіпті тігіп немесе бау тігуге болады, бірақ жіптің қасиеттерін ескеру керек. Мысалы, ұзын, қалың жүн жіптер тоқылғанда жақсы жұмыс істейді, бұл олардың ауалы құрылымын қимайды, ал жұқа және тығыз тоқылған жіптер Амигуруми бау тігуіне қажетті берік текстураға қол жеткізуге көмектеседі.
Қайырымдылық және белсенділік
Соғыс кезінде адамдар мен топтар жиі киім-кешек және басқа да киімдерді тігіп, оларды әскерлерге сыйлаған. Сондай-ақ, адамдар киім тігіп, науқастарға, жаңа туған сәбилерге және ауруханаларға сыйлаған. Кейде топтар үйсіздер үйлері, зейнеткерлер үйлері сияқты белгілі бір қайырымдылық мақсаты үшін тігуге кіріседі. Химиялық терапиядан өтетін және шаштары түсетін науқастарға арналған шапқылар (көбінесе "химиялық шапқылар" деп аталады) тігу және оларды онкологиялық орталықтарға сыйлау жиі кездеседі. Қазан айында қызғылт шапқылар мен шарфтар жасалып, түскен қаражат емшек безінің қатерлі ісігіне қарсы қорларға аударылады. "Love Knots", "Crochet for Cancer" және "Soldiers' Angels" сияқты ұйымдар тоқыма өнерін арқасында басқаларға көмектесуге арналған. Бұл ұйымдар мұқтаж адамдарға жылы және пайдалы заттар ұсынады. 2020 жылы Австралиядағы өрттен зардап шеккен жануарларды құтқару үшін бүкіл әлемнен адамдар бірігіп, кенгуру қаптарын, коала қолғаптарын және жануарларға арналған ұяларды тікті. Бұл жергілікті экологиялық жүйелерді қиратқан, аса ауыр өрт маусымында көмек көрсету мақсатындағы халықаралық шара болды. 2005 жылы бау-бақшаларды тоқымадан жасау үшін құрылған топ 2022 жылға қарай 20 000-нан астам мүшеге жетіп, "Тоқыма бау-бақша жобасы" атанды.
Математика және гиперболалық сақина
Крокет гиперболалық кеңістіктегі пішіндемелерді бейнелеу үшін қолданылған, оларды басқа медиа құралдарымен қайта жасау қиын немесе екі өлшемді көріністе түсінуге кедерілді. Математик Дайна Тайминя 1997 жылы қағаз модельдердің нәзік және жасау қиын екенін анықтағаннан кейін гиперболалық кеңістіктің берік, төзімді модельдерін жасау үшін алғаш рет крокетті пайдаланды. Бұл модельдер кеңістікті бұруға, бүктеуге және оны манипуляциялауға мүмкіндік береді, соның арқасында гиперболалық кеңістікте түзу сызық қисық болып көрінуі мүмкін екенін түсіну оңайлайды. Оның жұмысы Figuring институтында көрмеге қойылды. Гиперболалық және математикалық негіздегі крокет кеңінен танымал болғаннан бері, түрлі талшықты суретшілердің жұмыстарын көрсететін бірнеше шаралар өткізілді. Екі көрме – Вашингтондағы Смитсонов институтындағы Sant Ocean Hall және Пенсильваниядағы Лафайетт колледжіндегі Sticks, Hooks, and the Mobius: Knit and Crochet Go Cerebral.
Жіпті бомбалау
Соңғы жылдары АҚШ-та пайда болған және бүкіл әлемге тараған "жүнмен әсемдеу" немесе тоқыма немесе тігілген маталарды пайдалану арқылы (әдетте сыртқы) қоршаған ортаны өзгерту және сәндеу практикасы пайда болды. Жүнмен әсемдеушілер кейде граффитидің бар элементтерін сұлуландыруға тырысады. 2010 жылы "Түн ортасында тоқушы" деп аталған белгілі бір тұлға Батыс Кейп-Мейге келді. Тұрғындар таңертең ағаштардың бұтақтары мен бағаналарды тоқымадан жасалған киімдермен орап қойғанын көрді. 2015 жылдың қыркүйегінде Грейс Бретт "Әлемдегі ең ескі жүнмен әсемдеуші" деп танылды. Ол Шотландиядағы жергілікті қаласын сәндеумен айналысатын Souter Stormers деп аталатын жүн граффити суретшілері тобының мүшесі.