Кіріспе

Денвердің жанындағы қорғалатын аймақ, Колорадо штаты

Рокки-Маунтин Арсенал ұлттық жануарлар қоры – АҚШ-тың Колорадо штатындағы Денвер және Коммерс-Сити қалаларының іргесінде орналасқан ұлттық жануарлар қоры. Ол Денвер қаласының ортасынан шамамен 13 шақырым солтүстік-шығысқа қарай орналасқан. Қор АҚШ армиясының химиялық қару-жарақ өндірген Рокки-Маунтин Арсенал зауытының аумағында құрылған. 1992 жылы АҚШ Конгресі бұл жерді ұлттық жабайы табиғат қорығы деп жариялады, содан кейін ластаушы заттарды жою мақсатында ауқымды экологиялық тазалау жұмыстары жүргізілді. Қорды АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметі басқарады. Қорда 330-дан астам жануарлар түрі қоныстанды, олардың ішінде жыртқыштар, еліктер, егершелер, қойқаңдар, ақ пеликан, қара аяқты күзендер, дала ителкелері және бизон бар.

Бұрынғы қолданылуы

Рокки-Маунтин Арсеналы (RMA) 1942 жылы химиялық қару жасау үшін салынған. 1946 жылы жердің бір бөлігі жекеменшік кәсіпорындарға мұнай өндіру және ауыл шаруашылығы мен өнеркәсіптік химия өндірісі үшін жалға берілді. 1986 жылы экологиялық сынақтар жүріп жатқанда, Рокки-Маунтин Арсеналында құрып кету қаупі төнген ақбас құстардың қысқы жиынтығы табылды. АҚШ Балық және жабайы табиғат қызметінің (USFWS) жүргізген қосымша зерттеулері RMA-да 330-дан астам жабайы жануарлар түрінің мекендегенін көрсетті. Арсенал адамдарға тұруға жарамсыз болғандықтан, оны жабайы табиғат панасына айналдыру үшін күшті қысым жасалды. Конгресс 1992 жылдың 25 қыркүйегінде Рокки-Маунтин Арсеналы ұлттық жабайы табиғат қорығы туралы заңды қабылдады, ал президент Джордж Буш бұл заңға 9 қазан күні қол қойды. Заңда RMA жерінің көп бөлігі экологиялық жағдай жақсарғаннан кейін Балық және жабайы табиғат қызметінің басқаруына берілген ұлттық жабайы табиғат қорығына айналатыны белгіленді. Сондай-ақ, заңда RMA мүмкіндігінше жануарлар дүниесінің панасы ретінде уақытша басқарылуы көзделді. Аталған жердің барлығы пана ретінде бөлінбеді. Заңның 2(c)(2) тармағы Оңтүстік Адамс округінің су тазарту станциясы және АҚШ пошта қызметінің құрылысы үшін бөлінді. Заңның 5(a)(1) тармағы тағы бір учаскені қоғамдық сатуға белгіледі. Бұрынғы Shell Oil Company жері де мәселе тудырды, себебі ол пананың қалған бөлігінен географиялық тұрғыдан оқшауланған және жануарлар үшін қолайлы тіршілік ортасы болмады. Кейіннен 2010 жылы Shell Oil жерінің бір бөлігі Commerce City қаласына сатылды. Shell жерінің қалған бөлігінің (2013 жылғы мәлімет бойынша) бір бөлігі су тазарту станциясы үшін, ал қалғаны үй малдарының жайылымы үшін пайдаланылуда. USFWS 2023 жылға дейін осы учаскелерді сатуды жоспарлап отыр. Осы жерлердің бөлінуі, сатылуы және иелігіне өтуі нәтижесінде панада қалған жердің көлемі қысқарды.

Тарих

Ескі RMA-ның барлығы қалпына келтіру жұмысына қатыстырылды. 2003 жылдың 21 қаңтарында Қоршаған ортаны қорғау агенттігі (EPA) оны пайдалануға дайын деп сертификаттады және бұл аумақ USFWS-ке берілді. Ал 2004 жылдың 15 қаңтарында тағы бір аумақтың таза екені расталды. Бұл USFWS-ке 2004 жылдың 2 сәуірінде Рокки-Маунтин Арсенал ұлттық жануарлар қорығын ресми түрде ашуға мүмкіндік берді. Сол кезде жаяу жүргіншілер жолдары арқылы қорықтың шамамен аумағына қол жеткізе алды, ал автобустар келушілерге тағы бір аумақты аралауға мүмкіндік берді. 2007 жылдың наурыз айында Монтана штатындағы Ұлттық бизон қорығынан он алты американдық бизон қорықтың жабық аумағына әкелінді, бұл USFWS пилоттық бизон жобасының бөлігі болды. 2013 жылы бизонның саны 87-ге жетті, бұл USFWS-ті мал басын 60-қа дейін азайтуға мәжбүр етті, өйткені шектеулі аумақ соншалықты көп жануарды ұстауға шамасы келмейді. USFWS өкілдері бірнеше жылдан кейін бизон аумағын аумаққа дейін кеңейтетінін айтты, бұл мал басының шамамен 210-ға дейін өсуіне мүмкіндік береді. 2021 жылғы дөңгелектен артық бизон Волокота бизон алқабына сыйға берілді және тұңғыш рет жергілікті халықтар қорық қызметкерлерімен бірге дөңгелектің жұмысына қатысты. Сонымен қатар, қорықтан Теодор Рузвельт ұлттық паркіне алты бір жасар бизон анасы ауыстырылды, онда Ұлттық парктер қызметінің мамандары көшірілген жануарлардың қалыптасқан топтарға қаншалықты бейімделетінін зерттейді. Қорықтың Келушілер орталығы 2011 жылдың 21 мамырында ашылды. Қорықтың үштен екі бөлігі аралас шөптесін және қысқа шөптесін даладан тұрады, ал қалғаны орман, бұталы алқаптар, көлдер, өзендер және жағалау аймақтарынан құралған. Жер бетінде көптеген адам жасаған нысандар бар, оның ішінде суару каналдары, көлдер мен тоғандар, сондай-ақ бұрынғы шаруалар үйлері. 2011 жылдан бастап USFWS инвазивті өсімдік түрлерін жою және қорықтың көп бөлігінде жергілікті өсімдіктерді қалпына келтіру жоспарын іске асыруды бастады. 2013 жылдың мәліметтері бойынша, USFWS қорықта 332 жабайы жануарлар түрін анықтады. Бұл түрлердің көпшілігі өте аз санда ғана кездеседі.

Менеджмент

Рокки-Маунтин Арсенал ұлттық жануарлар қорығына кіретін барлық жерлер Ішкі істер министрлігіне берілді, қорықты басқару жауапкершілігі USFWS және АҚШ армиясына жүктелді. Кейбір жерлерде әлі де химиялық қару құрылғылары (жарылмаған снарядтар немесе жерге көмілген жабдықтар сияқты) болуы мүмкін, сондықтан оларды қауіпсіз түрде жабайы табиғат қорығына қосуға болмайды. Сондықтан, Балық және жабайы табиғат қызметі белгілі бір жерді басқарады. Ал қалған жерді АҚШ армиясы басқарады. USFWS және Армия UWFWS принциптеріне сәйкес Армия жерін басқаруда ынтымақтастық туралы агенттіктер аралық келісімге қол қойды. Қорық үшін толық басқару жоспары 1996 жылдың маусым айында аяқталды. Жоспарға сәйкес, қорыққа қоғамның қолжетімділігі бар, сондай-ақ қоғамдық пайдалануды ынталандыру үшін қоғаммен байланыс және білім беру бағдарламалары іске асырылады. 2023 жылы қорыққа рекордтық 950 000 адам келді. Қорық қызметкерлері келушілерге арналған инфрақұрылым, байланыс жоспарлары және жануарлар дүниесін басқару жоспары толыққаннан кейін келушілер саны жылына бір миллионнан асып түсетінін күтіп отыр.