Кіріспе

Американдық теориялық физик (1952 жылы туған)

| белгілі студенттер =
| танымал болғандары =
| әсер еткендер =
| әсерін тигізгендер =
| жүлделер =
| веб-сайт =

Пауль Джозеф Стейнхардт (25 желтоқсан 1952 жылы туған) – американдық теориялық физик, негізгі зерттеулері космология және конденсирленген зат физикасы саласында. Қазіргі уақытта ол Принстон университетіндегі Альберт Эйнштейн атындағы ғылым профессоры, сонымен қатар Физика және Астрофизика кафедраларында оқытушы. Стейнхардт ғаламның пайда болуы, эволюциясы және болашағы туралы жаңа теорияларды жасауымен ең жақсы танымал. Ол сондай-ақ квазикристаллдар деп аталатын жаңа материя түрін зерттеуімен де белгілі. Ол мұражайдағы үлгіде алғашқы табиғи квазикристаллды ашқанға дейін, бұл материалдар тек адам жасаған деп есептелген. Ол осы тақырыптар бойынша екі танымал кітап жазды. "Шексіз ғалам: Үлкен жарылыстан әрі" (2007), Нейл Турокпен бірге жазылған, кеңінен қабылданған Үлкен жарылыс теориясына қарсы күрестің бастапқы кезеңдерін және ғаламның серпілістік немесе циклдік теорияларының кейінгі дамуын сипаттайды. "Мүмкін емес нәрселердің екінші түрі: Жаңа материяны іздеудің ерекше жолы" (2019) – бұл оның сол кездегі студенті Дов Левинмен бірге осы тұжырымдаманы ойлап табуынан бастап, миллиардтаған жылдар бұрын пайда болған табиғи квазикристалл дәндерін қамтитын метеорит сынықтарын табу үшін Ресейдің алыс шығысына жасаған экспедициясы туралы әңгімелейді.

Білім және мансап

1952 жылы Хелен мен Чарльз Штайнхардттардың отбасында дүниеге келген Пол Штайнхардт төрт баланың екіншісі. Ол Флорида штатының Майами қаласында өсті, сол кезде жергілікті университетке қатысып, Коралл Гейблс жоғары мектебінде оқыды. Штайнхардт 1974 жылы Калтехте физика ғылымдарының бакалавры, ал 1978 жылы Гарвард университетінде физика ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды, оның ғылыми жетекшісі Сидни Коулман болды.

Инфляциялық космология

1980 жылдардың басында Штайнхардт инфляциялық космологияның негізін қалауға көмектескен маңызды мақалалардың авторларының бірі болды. Баяу айналу инфляциясы және галактикалардың пайда болуының бастауы: 1982 жылы Штайнхардт пен Андреас Альбрехт (сондай-ақ, тәуелсіз түрде Андрей Линде) ғаламның кеңеюін байқалған тегіс және жазық күйіне түсіндіру үшін жеткілікті деңгейде жылдамдата алатын алғашқы инфляциялық модельдерді жасады, содан кейін бүгінгі қарапайым кеңеюге «сәндік түрде өтуге» мүмкіндік берді. Альбрехт-Штайнхардт мақаласы Хаббл сүргісінің инфляцияны жеткілікті ұзақ уақытқа сақтау әсерін («баяу айналу» эффектісі) алғаш рет атап өтті, бұл кейінгі инфляциялық модельдердің үлгісіне айналды. 1983 жылы Джеймс Бардин, Штайнхардт және Майкл С. Тернердің жұмысында Хаббл сүргісі маңызды рөл атқарды. Олар инфляция кезінде кванттық ауытқулардың тығыздық ауытқуларының дерлік масштабсыз спектрін қалай тудыратынын есептеу үшін сенімді, салыстырмалы түрде инвариантты әдісті алғаш рет енгізді, бұл қасиеттер кейіннен ғарыштық микротолқынды фонды бақылау арқылы біздің ғаламның ерекшеліктері екені анықталды. Тығыздық ауытқулары – галактикалардың пайда болуының бастауы. Сол кездегі бірнеше басқа топтардың есептеулері де, азырақ қатаң әдістерді қолдана отырып, ұқсас қорытындыларға келді. Мәңгілік инфляция және көп ғалам: 1982 жылы Штайнхардт мәңгілік инфляцияның алғашқы мысалын ұсынды. Кейіннен шексіз инфляция инфляциялық модельдердің жалпы ерекшелігі болып танылды, ол кеңістіктің шексіз көп бөліктерге бөлінуіне әкеледі, олардың әрқайсысы шексіз нәтижелерді қамтиды, бастапқыда ұсынылғандағы бір тегіс және жазық ғаламнан өзгеше. Кейбір космологтар кейінірек көп ғаламды қабылдаса да, Штайнхардт ол өзі жасаған теорияның болжау қабілетін толығымен жояды деп үнемі алаңдады. Себебі инфляциялық теория барлық мүмкін нәтижелерге жол беретін көп ғаламға алып келеді, сондықтан Штайнхардт инфляциялық теория ештеңе болжамайды деген қорытындыға келді. Ғарыштық микротолқынды фонға гравитациялық толқындардың әсері: 1993 жылы Роберт Криттенден, Рик Дэвис, Дж.Р. Бонд, Г. Эфстатиоу және Штайнхардт гравитациялық толқындардың B режиміндегі температуралық карталарға және микротолқынды фондық сәулеленудің поляризациясына тигізетін толық әсерін есептеуді алғаш рет жүргізді. Осы идеяны сынға алғанмен, Штайнхардттың инфляциялық теорияға қосқан үлесі 2002 жылы, ол М.И.Т. Алан Гут және Стэнфордтың Андрей Линдемен бірге Дирак сыйлығын бөліскенде мойындалды. Ғалымдардың күмәні: 2013 жылы Анна Ижас, Абрахам Лёб және Штайнхардт инфляциялық модель біздің ғаламды бұрын ойлағаннан гөрі әлдеқайда аз түсіндіретінін көрсеткен екі мақала жариялады. Олардың 2013 жылғы Планк спутнигінің нәтижелерін талдауынша, инфляция кезеңінен кейін бақылауларға сәйкес келетін ғаламды алу мүмкіндігі гугольплекстегі бірден кем. Штайнхардт және оның командасы бұл нәтижені «мүмкін емес мәселе» деп атады. Екі мақала сондай-ақ Планк спутнигінің деректері тарихта ең қарапайым инфляциялық модельдер ретінде қабылданғандарды жоққа шығарғанын және қалған инфляциялық модельдерге көбірек параметрлер, осы параметрлерді одан да дәл реттеу және одан да екіұшты бастапқы жағдайлар қажет екенін көрсетті.

Қара энергия және қара материя

Штайнхардт ғаламның "қара жағын" зерттеуге маңызды үлес қосты: қара энергия, космологиялық тұрақты мәселесі және қара материя. Космостық үдемеленудің алғашқы дәлелі: 1995 жылы Штайнхардт пен Джеремая Острикер космологиялық байқаулардың үйлесімділігін пайдаланып, бүгінгі күні нөлдік емес қара энергия компоненті болуы керектігін көрсетті, ол жалпы энергия тығыздығының 65 пайызынан асып, ғаламның кеңеюін үдетуге жеткілікті. Бұл үш жылдан кейін, 1998 жылы суперновалардың байқаулары арқылы расталды. Квинтессенция: әріптестерімен бірге жұмыс істеп, ол уақытқа байланысты өзгеретін қара энергияның түрі – квинтессенция тұжырымын енгізді. Оны Штайнхардттың командасы алғаш рет космологиялық тұрақтыға балама ретінде ұсынды, ол (анықтама бойынша) тұрақты және өзгермейтін; квинтессенция динамикалық. Оның энергия тығыздығы мен қысымы уақыт өте келе эволюциялайды. Агравал, Обидс және Вафамен бірлескен 2018 жылғы "батпақ жерлер" туралы болжамдар жөніндегі жұмыс.

2014 жылы Штайнхардт, Спергель және Джейсон Поллак қара материяның шағын бөлігі өте күшті өзара әрекеттесуге ие болуы мүмкін екенін ұсынды, бұл бөлшектердің жылдам бірігуіне және ертедегі аса ірі қара тесіктердің пайда болуына себеп болар еді.

Квазикристалдар

Теорияның дамуы: 1983 жылы Штайнхардт және оның сол кездегі студенті Дов Левин патенттік жариялауда квазикристаллдардың теориялық тұжырымдамасын алғаш рет енгізді. Теорияда қатты заттар үшін бұрын мүмкін емес деп саналған айналу симметриясы бар Пенроуз плиткаларына ұқсас, қатты заттардың жаңа фазасының болуы ұсынылды. Стейнхардт пен Левин жаңа материя фазасын "квазикристалл" деп атады. Бұрын-соңды болмаған атомдық құрылымда, әдеттегі кристаллдарға тән кезеңдік ретке емес, квазипериодикалық атомдық ретке ие болды. Жаңа теория 200 жылдық ғылыми догманы жоққа шығарды және квазикристаллдар материяның симметриясы туралы бұрын қабылданған математикалық теоремалардың барлығын бұза алатынын дәлелдеді. Бір кезде қатты денелерге тыйым салынған симметриялар, квазикристаллдар үшін, соның ішінде бес есе симметрия мен үш өлшемді икосаэдрлі симметрияның осьтері бар қатты денелер үшін мүмкін. Синтетикалық квазикристаллдың алғашқы мысалы: Стейнхардт пен Левинге бір мезгілде, бірақ өз бетінше жұмыс істеп жүрген, Ұлттық Стандарттар бюросындағы (NBS) Дэн Шехтман, Илан Блех, Денис Гратиас және Джон Кан, олар түсіндіре алмаған тәжірибелік жаңалыққа назар аударды. Бұл – манган мен алюминийдің ерекше қорытпасы, оның дифракциялық үлгісі өткір (бірақ мүлдем нүктелік емес) нүктелер сияқты көрінді, олар белгілі кристаллдық құрылымға сәйкес келмейтін икосаэдрлі симметриямен орналастырылды. Қоспа алғаш рет 1982 жылы байқалды, бірақ нәтижелер 1984 жылдың қарашасына дейін, одан да сенімді деректер алынғаннан кейін жарияланбады. Теориялық пікірталастар тиімді аяқталды және Стейнхардт-Левин теориясы кеңінен танылды. Алғашқы сегіз жыл бойы іздеулер нәтиже бермеді. 2007 жылы итальяндық ғалым Лука Бинди, ол кезде Флоренция университетінің минералдар коллекциясының кураторы, командаға қосылды. Бірнеше миллиметрге тең бұл ұсақ дана "хатиркит" деген жазуы бар қорапқа салынған. Бұл, мыс пен алюминийден тұратын әдеттегі кристалл. 2009 жылдың 2 қаңтарында Штайнхардт пен Принстонның бейнелеу орталығының директоры Нан Яо материалды тексеріп, икосаэдрлік квазикристаллдың дифракциялық үлгісін анықтады. Бұл алғашқы табиғи квазикристалл. Табиғи квазикристалдар: Қосымша зерттеулер Чукотка үлгілерінде басқа жаңа минералдарды анықтады. 2014 жылы осы минералдардың бірі алюминий, никель және темірдің кристалл фазасы (Al38Ni33Fe30) екені анықталды. 2015 жылы екінші табиғи квазикристалл түрі сол метеориттің басқа да дәнінен табылды. Екінші белгілі табиғи квазикристалл алюминий, никель және темірдің (Al71Ni24Fe5) басқа қоспасы болып табылды және он бұрышты симметрияға ие болды (әрқайсысы 10 есе симметрияға ие атомдық қабаттардың тұрақты үйілуі). Халықаралық минералогиялық қауымдастық оны қабылдап, "декагонит" деген атау берді. Сондай-ақ, тағы үш кристалды минерал табылды және Стейнхардтың квазикристалл зерттеулеріне қатысқан әріптестерінің есімімен аталды: "холлистерит", Принстон петрологы Линкольн Холлистер үшін; "криачкоит", орыс геологы Валерий Криачко үшін; және "столперит", Калтехтің бұрынғы проректоры Эд Столпер үшін. Тринититтегі бірегей квазикристаллдың ашылуы ядролық криминалистика саласын өзгерте алады, бұл құқық қорғау органдарына болашақтағы террорлық шабуылдарды болдырмауға көмектесетін жаңа диагностикалық құралға әкеледі. Квазикристаллдарды (радиоактивті қалдықтар мен газдардан айырмашылығы, олар ыдырамайды) атом қаруының қолтаңбасын анықтау және кінәлілерді іздеу үшін қолдану арқылы. Бұл салаға басқа да үлес қосқандар: Штайнхардт және оның әріптестері квазикристалдардың ерекше математикалық және физикалық қасиеттерін түсінуге елеулі үлес қосты, оның ішінде квазикристаллдардың қалай және неге пайда болатыны және олардың икемділігі мен гидродинамикалық қасиеттері туралы теориялар. Питер Дж. Лу мен Штайнхардт Иранның Исфахан қаласында Дарб-э-Имам ғибадатханасында (1453 ж.) гирих плиткаларынан жасалған квазикристалл тәрізді ислам плиткасын тапты. 2007 жылы олар ертедегі суретшілердің күрделеніп келе жатқан кезеңдік гирих үлгілерін қалай жасағанын анықтады. Бұл ертедегі жобалар Пенроуз үлгілері мен Стейнхардт-Левиннің квазикристалл теориясы ашылғанға дейін бес ғасыр бұрын, кем дегенде, кемелді квазикристалл үлгісінің дамуына әкелгені көрінді. Бұл материалдар шекті жиілік диапазонында (немесе түстерде) жарықты бөледі және жартылай өткізгіш энергияның шекті диапазонында электрондарды бөлетін жолға ұқсас, осы диапазоннан тыс жиіліктермен жарықты өткізеді. Гипербіртізгілік ретсіз қатты денелер (HUDS): Сальваторе Торкуато және Мариан Флорескумен жұмыс істеп, 2009 жылы Штайнхардт жаңа класты фотондық материалдарды, гипербіртізгілік ретсіз қатты денелерді (HUDS) ашты және диэлектрлік элементтердің гипербіртізгілік ретсіз орналасуынан тұратын қатты денелер мүкемел сфералық симметриямен жарық өткізбейтін жолақтарды жасайтынын көрсетті. Оптикалық байланыс, фотондық компьютерлер, энергия жинау, бейсызықты оптика және жарық көздерін жақсарту сияқты көптеген қолданыстарда қолданылатын жарық үшін изотропты жартылай өткізгіштер сияқты әрекет ететін бұл материалдар. Фоамтоника: 2019 жылы Штайнхардт, Майкл Клатт және Торкуато "фоамтоника" идеясын ұсынды, бұл көпір сияқты дизайнға негізделген фотондық материалдарға қатысты. Олар ең танымал кристаллды көпір құрылымдары, Кельвин көпірлері мен Вейре-Фелан көпірлерінің көпір жиектерін (көпір көпіршіктері арасындағы қиылыстар) диэлектрлік материалға айналдыру арқылы жасалған желілік құрылымдарда үлкен фотондық жарық өткізбейтін жолақтардың пайда болатынын көрсетті. Etaphase Inc.: Штайнхардт пен оның Принстон әріптестерінің метаматериалдардағы жетістіктерінің коммерциялық қолданыстары бар. 2012 жылы ғалымдар Etaphase деп аталатын стартап компаниясын құруға көмектесті, ол өз жаңалықтарын жоғары өнімді өнімдердің кең ауқымына қолданады. Өнертабыстар интегралды схемалар, құрылымдық материалдар, фотоника, байланыс, чиптен чипке байланыс, чип ішіндегі байланыс, сенсорлар, деректерді жеткізу, желілік технологиялар және күн энергиясы салаларында қолданылады.

Аморфты қатты денелер

Штайнхардтың материяның ретсіз формалары жөніндегі зерттеулері шынылар, аморфты жартылай өткізгіштер және аморфты металдардың құрылымы мен қасиеттеріне шоғырланған. Ол 1973 жылы Caltech-те студент болып оқып жүрген кезінде шыны мен аморфты кремнийдің алғашқы компьютерлік үлгісін – үздіксіз кездейсоқ желіні (CRN) құрастырды. CRN бүгінгі күні аморфты кремний және басқа жартылай өткізгіштердің басты моделі болып табылады. Ричард Альбен және Д. Уиермен бірлесіп жұмыс істеп, ол компьютерлік үлгіні құрылымдық және электрондық қасиеттерді болжау үшін пайдаланды. Дэвид Нельсон және Марко Рончеттимен бірге Штайнхардт 1981 жылы сұйықтықтар мен қатты денелердегі атомдар арасындағы байланыстардың дәлдігін анықтауға арналған "бағдарлау реті параметрлері" деп аталатын математикалық формулаларды жасады. Оларды моноатомдық суперсуытылған сұйықтықтардың компьютерлік моделеуіне қолдану арқылы, олар сұйықтықтар салқындағанда атомдардың шектеулі ауқымдағы икосаэдрлік (футбол добы тәрізді) байланыс бағдарлау ретімен орналасатынын көрсетті.

Құрмет пен марапаттар

1986 жылы Штайнхардт американдық физика қоғамының мүшесі болып сайланды, оның космологияға және квазикристаллдарды теориялық тұрғыдан түсінуге қосқан үлесі ескерілді. 1994 жылы ол Гуггенхайм стипендиясын алды. 1998 жылы АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 2002 жылы Штайнхардт ғаламның инфляциялық моделі жөніндегі жұмысы үшін Халықаралық теориялық физика орталығының П.А.М. Дирак медалімен марапатталды. Ол бұл сыйлықты MIT-тен Алан Гут пен Стэнфордтан Андрей Линдемен бөлісті. 2012 жылы квазикристаллдар жөніндегі жұмысы үшін Джон Скотт сыйлығын алды. 2012 жылы Штайнхардт Гарвардтағы Радифлиф институтының теориялық физика саласындағы Simons стипендиаты және Radcliffe стипендиаты атанды. 2014 жылы ол Caltech үздік түлектері сыйлығын алды. 2014 жылы Халықаралық минералогиялық қауымдастық Хатырка метеоритінен жаңа минералды табиғи минералдардың ресми тізіміне енгізіп, оны оның құрметіне "штайнхардтит" деп атады. 2020 жылы ол Нильс Бор институтының Құрмет медалін алды.