Кіріспе
Мумбаи, Махараштра, Үндістанның Колаба ауданындағы бес жұлдызды, сәнді және тарихи маңызы бар Тадж-Махал сарайы, Үндістанның қақпасының (Gateway of India) қасында орналасқан. Индо-сарацен стилінде салынған бұл қонақ үй 1903 жылы «Тадж-Махал» қонақ үйі ретінде ашылды және тарихи түрде «Тадж» деп белгілі. Қонақ үй Агра қаласында орналасқан Тадж-Махалдың құрметіне аталған, бұл қала Мумбаиден шамамен алғанда сондай қашықтықта. Британдық үстемдік кезінде ол Шығыстағы ең жақсы қонақ үйлердің бірі деп есептелген. 2008 жылғы Мумбаи шабуылдарының басты нысаналарының бірі осы қонақ үй болды. Taj Hotels Resorts and Palaces желісіне кіретін бұл қонақ үйде 560 бөлме және 44 люкс бар, ол топтың басқарушы мекемесі саналады және 1600 қызметкер жұмыс істейді. Қонақ үй екі бөліктен тұрады: Тадж-Махал сарайы және Мұнара, олар тарихи және сәулеттік тұрғыдан бір-бірінен ерекшеленеді (Тадж-Махал сарайы 1903 жылы салынған, ал Мұнара 1972 жылы ашылған). Қонақ үйге президенттер, кәсіпкерлер мен киножұлдыздар сияқты көптеген маңызды тұлғалар келген.
The Taj Mahal Palace is a heritage, five star, luxury hotel in the Colaba area of Mumbai, Maharashtra, India, situated next to the Gateway of India. Built in the Indo Saracenic style, it opened in 1903 as the Taj Mahal Hotel and has historically often been known simply as "The Taj". The hotel is named after the Taj Mahal, which is located in the city of Agra approximately from Mumbai. It has been considered one of the finest hotels in the East since the time of the British Raj. The hotel was one of the main targets in the 2008 Mumbai attacks. Part of the Taj Hotels Resorts and Palaces, the hotel has 560 rooms and 44 suites and is considered the flagship property of the group; it employs 1,600 staff. The hotel is made up of two different structures: the Taj Mahal Palace and the Tower, which are historically and architecturally distinct from each other (the Taj Mahal Palace was built in 1903; the Tower was opened in 1972). The hotel has received many notable guests, from presidents to captains of industry and movie stars.
Тәуелсіздікке дейінгі кезең
"Тадж-Махал" қонақ үйі Джамсетджи Татаның тапсырысымен салынды және 1903 жылғы 16 желтоқсанда қонақтарға есігін ашты. Қонақ үйдің салыну себебі туралы жиі айтылатын әңгіме – Татаның Ватсон қонақ үйіне кіруіне рұқсат берілмегендігі, себебі ол еуропалықтарға ғана арналған еді. Алайда, жазушы Чарльз Аллен бұл пікірдің дұрыстығына күмәндік келтірді, ол Татаның мұндай қарапайым мәселеге соншалықты мән бере қоймайтынын, осыдан кейін жаңа қонақ үй салмағанын жазды. Алленнің сөзіне сәйкес, "Тадж" "Таймс оф Индия" газетінің редакторының ықпалымен салынды, ол "Бомбейге лайық" қонақ үйдің қажеттігін сезінді және Татаның "өзі сүйетін қалаға жасаған сыйы" болды. Алғашқы үнді сәулетшілері – Ситарам Хандерао Вайдя және Д.Н. Мирза, ал жобаны аяқтау ағылшын инженері У.А. Чемберстің үлесіне тиді. Құрылысшы – Хансахаб Сорабжи Руттонжи Контрактор, ол сонымен қатар оның әйгілі орталыққа орналасқан, жүзу сатысын жобалап, салдырды. Құрылыс құны 250 000 фунт стерлингті құрады (2008 жылғы баға бойынша 127 миллион фунт стерлинг). Бастапқыда негізгі кіреберіс бассейн орналасқан жерге қарап тұрды. Алғашқы тұрушылар негізінен еуропалықтар, махараджалар және әлеуметтік элиталар болды. Содан бері әртүрлі салалардағы әлемге әйгілі көптеген тұлғалар осы қонақ үйде болды, Сомерсет Моэм мен Дьюк Эллингтоннан бастап Лорд Маунтбеттен және Билл Клинтонға дейін. 1903 жылы ашылған "Тадж-Махал" қонақ үйі Үндістанда алғаш рет электр жарығы, американдық желдеткіштер, неміс лифттері, түрік моншалары және ағылшын қызметшілерімен жабдықталды. Кейіннен бұл жерде қаланың алғашқы лицензиялы бары, Үндістанның алғашқы тәулік бойы жұмыс істейтін мейрамханасы және Үндістанның алғашқы дискотекасы – Blow Up ашылды. 1903 жылы бастапқыда желдеткіштері мен ваннасы бар бөлмелер үшін 13, ал толық пансионмен 20 төлем алынды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қонақ үй 600 төсектік әскери госпитальге айналдырылды. 1915-1919 жылдары Аполло Бундарда жұмыс жүргізілді, нәтижесінде 1924 жылы салынған Үндістан қақпасының орналасқан жеріне айналған қонақ үйдің артындағы жер қайтарылып алынды. Үндістан қақпасы тез арада Бомбейдің маңызды орталығына айналды.
1950-1970 жылдар
1966 жылға қарай "Тадж-Махал" қонақ үйі күшіне келмей, тозығы жеткен, бұл Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін британдық клиенттерді жоғалтудың салдары болуы мүмкін. 1936 жылдан 1960 жылға дейін "Тадж-Махал" қонақ үйі "Свингтің сұлтаны" атанған, легендарлық джаз музыканты Микки Корреаның үйі болды.
Кеңейту
Тадж-Махал қонақ үйін басқару 1972 жылы Pan Am компаниясының Inter Continental Hotels бөлімшесіне франчайзинг арқылы берілді және сол жылы жаңа мұнаралық қанаты ашылып, Taj Mahal Inter Continental деп қайта аталды. Бүгінде Тадж-Махал мұнарасы ретінде танылған бұл ғимаратты Дарайус Батливала мен Рустам Пателл бірлесіп жобалаған, бірақ кейін Рустам Пателл оған көбірек назар аударды. Мұнара тарихи Green's қонақ үйі орнында салынды, ол 1890 жылы пәтерлер ретінде салынған, ал 1904 жылдан бастап Тата компаниясы оны қонақ үй ретінде пайдаланды, содан кейін мұнараны салу үшін бұзылды. 1970 жылдары "Тадж" қонақ үйлері, курорттары мен сарайлары қайта ұйымдастырылды. Компания жаңа мүліктер салып, сарайларды мұражайлық қонақ үйлерге айналдырды. 1980 жылы бұл желі шетелге кеңейді. 1995 жылы Inter Continental компаниясымен франчайзинг келісімі аяқталды және қонақ үй қайтадан "Тадж-Махал" қонақ үйі аталды. 2003 жылы қонақ үйдің құрметті 100 жылдығына орай, оның аты "Тадж-Махал сарайы мен мұнарасы" деп өзгертілді. 2008 жылы болған террористик шабуыл кезінде қонақ үй кеңінен халықаралық назарға ілікті және ауқымды жөндеуден кейін қайта ашылды.
2008 жылғы Мумбай шабуылдары
Тадж-Махал сарайы қонақ үйі "Лашкар-е Тайба" террористік тобы, көптеген нысаналарға шабуыл жасаған ұйым, арнайы таңдаған еді. Бұл шабуылдың мақсаты – "Үндістанның байлығы мен өркендеуінің символына соққы беру" болды. 2008 жылғы 26 қарашада қонақ үйге шабуыл жасалды, оның салдарынан материалдық шығындар келді, тіпті бірнеше сағаттан кейін қонақ үйдің шатыры қирады. Шабуыл кезінде кешіккендер болды және кем дегенде 167 адам қаза тапты, олардың ішінде көптеген шетелдік азаматтар да бар еді. Қаза тапқандардың басым бөлігі – Үндістан азаматтары болғанымен, шетелдік паспорттары бар батыстықтар да бөлек назарда болды. Үндістанның арнайы жасақтары қонақ үйде бекінген террористерді жойып, үш күндік шайқасты 29 қарашада аяқтады. Тадж-Махал қонақ үйінде кем дегенде 31 адам қаза тапты. Шабуыл кезінде Тадж-Махал сарайы мен қонақ үйінде шамамен 450 адам болды. Шабуылды жоспарлауға Дэвид Хедли атты пакистан-американдық, бұл қонақ үйде бірнеше рет болған адам жинаған ақпарат пайдаланылды. 30 қарашада "Тата" компаниясының төрағасы Ратан Тата CNN арнасының Фарид Закариямен сұхбаттасып, оларға шабуыл туралы алдын ала ескертулер берілгенін және кейбір шаралар қабылданғанын айтты. Бұл шаралар шабуыл алдында жеңілдетілген болуы мүмкін, бірақ кез келген жағдайда оперативтік қызметкерлер оларды оңай айналып өтті. Тадж-Махал сарайы мен мұнара қонақ үйінің аз зақымданған бөлімдері 2008 жылғы 21 желтоқсанда қайта ашылды. "Тадж-Махал" қонақ үйінің тарихи мұралық бөлігін қайта жаңартуға бірнеше ай уақыт кетті. Хиллари Клинтон 2009 жылғы шілдеде Үндістан мен АҚШ арасындағы қарым-қатынасты нығайту мақсатымен Мумбаиға келді және Тадж қонақ үйінде тұрды; ол сондай-ақ естелік шараға қатысты. Ол: "Мен жеке өзім және біздің еліміз Тадж қонақ үйінің қызметкерлері мен қонақтарына, Мумбай халқымен бірге өмірін жоғалтқандарға шын көңілден қайғырамыз және олармен біргеміз" деді. 2010 жылғы 15 тамызда, Үндістанның тәуелсіздік күнінде, Тадж-Махал сарайы жаңартудан кейін қайта ашылды. Қонақ үйді жаңартуға жұмсалған шығын сомасы 1,75 миллиард рупийді құрады. Сарайлық қанат жаңартылып, жаңа қонақ үй қызметтері ұсынылуда. 2010 жылғы наурыз айында жаңарту жұмыстары аяқталуға жақын болғанда, қонақ үй атауынан "Мұнара" сөзін алып тастап, "Тадж-Махал сарайы" деп өзгертілді. 2010 жылғы 6 қарашада АҚШ президенті Барак Обама шабуылдан кейін Тадж-Махал сарайында тұрған алғашқы шетелдік мемлекет басшысы болды. Қонақ үйдің террасасынан жасаған сөйлесінде Обама "Тадж – Үндістан халқының күші мен төзімділігінің символы" деді. Қонақ үйге жасалған шабуыл 2018 жылғы "Мумбай қонақ үйі" фильмінде бейнеленген.
Жақында болған тарих
2017 жылы «Тадж-Махал» сарайы қонақ үйі өзінің сәулеттік дизайнына арналған интеллектуалдық меншік құқығын қорғауды алғаш рет қамтамасыз еткен елдегі бірінші ғимарат болып, имиджтік тауар таңбасын алды.
Медиада
Мейрамхана американдық жазушы Луис Бромфилдтің "Бомбей түні" (1940) романының негізгі оқиға орны болып табылады. Бұл туралы үнді жазушысы Сұлтан Рашид Мирзаның "Сахаб Бахадур" әңгімесінде, Фархат Улла Бааигтің және Вед Мехтаның "Делинквент Чача" романында да айтылған. Маратхи тіліндегі "Тарянче Байт" фильмінде мейрамхана мектеп оқушысының армандайтын жері ретінде бейнеленген. Майкл Пэйлин "80 күнде әлемді айналып келу" бағдарламасының 4-ші эпизодында осы мейрамханада түн өткізген. 2015 жылы "Тадж-Махал" фильмі осы жерде түсірілген. 2018 жылы Дева Пател мен Арми Хаммер жұлдыздығымен "Мумбай қонақ үйі" фильмі осы мейрамханадағы шабуылдар туралы түсірілді. "Гранд Палас" мейрамханасы – "Тадж-Махал" мейрамханасының тағы бір атауы. Адамдар, әсіресе жазушылар, бұл атауды Тадж-Махалдың хинди тіліндегі нұсқасының аудармасы ретінде пайдаланған. Мысалы, Джеффри Арчер сияқты авторлар өз романдарында осы терминді қолданған. 2014 жылдың тамызынан бастап "BBC Two" телеарнасы "Хотел Индия" атты төрт бөлімді деректік сериалын осы мейрамханаға арнады. Мейрамхана 2020 жылдың тамызында шыққан Кристофер Ноланның "Тенет" фильмінің түсірілім алаңы болды.