Кіріспе

Сорб пасторы, Сербин колониясының басшысы, Техас штаты

Джон Килиан (22 наурыз 1811 – 12 қыркүйек 1884) – лютеран пасторы және Техас Вендтері колониясының көшбасшысы.

Өмірбаян

Джон Килиан Саксония корольдігінің Дохлен қаласында дүниеге келген. Рахлау мен Баутценде мектеп бітіргеннен кейін Лейпциг университетінде теологияны оқыды. 1834-1837 жылдары Хохкирхте (оның туған приходы) пастор қызметін атқарды. Ежесінің қайтысынан кейін Котицте пастор болды. 1848 жылы Пруссияның Вайгерсдорф қаласында пасторлыққа бекітілді. Ол дін қызметкерлері арасындағы "дамып келе жатқан рационализмді" қабылдамады, Киелі кітапқа қайта оралуға шақырды және бірнеше неміс туындыларын сорб тіліне аударды.

Техас колониясы

1854 жылы Пруссиядағы және Саксониядағы Килиан қауымдарының шамамен 558 венд лютерандары оны Техасқа бастап бару үшін шақырды. Килиан қауымының көптеген мүшелері Еуропаға таралып жатқан рационализм философиясына наразылық білдірді. Кейбіреулер рационализмді діннің орнын ғылыммен алмастыру әрекеті деп қарады. Дінге наразылықтың күшеюі, экономикалық қиындықтар және Килианның шетелде миссионер болуға деген құштарлығымен Килиан өзінің ізбасарларын Галвестонға жеткізіп, ақырында Остиннен шығысқа қарай 55 шақырым жерде, Ли округінде қоныстандырды. 1854 жылдың 25 наурызында Даубанда жаңа лютеран қауымы құрылды, ол үлкен вендтік көші-қонның негізі болды. Пастор Килиан қызметке шақырылды. Бұл әрекет нәтижесінде кейін Сербин деп аталған Төменгі Пин Оук елді мекені құрылды. Килианның жасаған алғашқы істерінің бірі – жаңа құрылған Лютеран шіркеуінің Миссури Синодына мүшелікке түсуге өтініш беру болды. Сербиндегі Әулие Павел лютеран шіркеуі Техастағы Миссури Синоды шіркеулерінің алғашқысы болды және Америкадағы жалғыз венд тілінде оқылатын мектеп болды. Килиан көптеген әндер жазды, олар қазірге дейін сақталған. Ол сондай-ақ өлеңдер мен поэзиялық сөздер жазды.

Конкордия университеті Техас

Джон Килианның мұрасы Конкордия Техас университетінің кампусында көрініс тапқан, онда Килиан көшесі және Килиан мен оның ізбасарлары Техасқа саяхат еткен кезде әкелген 150 жылдан астам тарихы бар қоңырау А ғимаратының кіреберісінде орналасқан. Университеттің ескі кампусындағы алғашқы ғимарат Килиан Холл деп аталған.

Таңдалған шығармалар

Сент-Пол лютеран шіркеуінің крещение туралы жазбалары, Сербин, Техас 1854-1883 жж.

Басқа дереккөздер

Бласиг, Энн. Техастың вендтері (Нейлор компаниясы. Сан-Антонио, Техас штаты. 1957)
Кравенс, Крейг және Дэвид Зерсен, редакторлар. Трансконтиненталдық кездесулер: Орталық Еуропа Американың жүрегімен кездеседі (Остин, ТХ: Конкордия университетінің баспасы, 2005)
Грайдер, Сильвия. Венд техастықтары (Техас университетінің Техас мәдениеттері институты. Сан-Антонио, Техас штаты. 1982)
Малинкова, Трудла. Үміт жағалары: Вендтер шетелге кетеді (Остин: Конкордия университетінің баспасы, 2009)
Нильсен, Джордж. Үй іздеу: 19 ғасырдағы вендтердің көші-қоны (Колледж Стейшн: Техас A & M университетінің баспасы. 1989)
Малинкова, Трудла, ред. 2014. Ян Килиан (1811–1884). Пастор, ақын, эмигрант. Халықаралық конференция жинағы: лютеран дін қызметкерінің 200 жылдығы, Баутцен, 23–24 қыркүйек 2011. Лютерандық пастордың 200 жылдығына арналған халықаралық конференция материалдары, Баутцен, 23–24 қыркүйек 2011. [әр тарау неміс және ағылшын тілдерінде] Баутцен: Domowina Verlag.
Вукаш, Чарльз. Шеттен келген толқындарға қарсы тас: Вендтер тарихы. Екінші басылым (Остин: Конкордия университетінің баспасы, 2008)
Зерсен, Дэвид. Техастағы вендтердің мұражайынан табылған қызықты жаңалық. Конкордия тарихи институтының тоқсандық журналы. 2012 жылғы күз.
Зерсен, Дэвид, ред. Ян Килианның поэзиясы мен музыкасы (Остин: Конкордия университетінің баспасы, 2011)
Зерсен, Дэвид, "Үмітпен өмір сүретін оқшауланған Техас лютеран ғалымы". Конкордия тарихи институтының тоқсандық журналы. 2018 жылғы жаз.