Кіріспе

Риши аңғары мектебі – философ Джидду Кришнамурти құрған үнді мектеп-интернаты. Мектеп Кришнамуртидің педагогикалық көзқарасының рухындағы жан-жақты білім беруге бағытталған. Оқушылардың оқуының ажырамас бөлігі – қоғамдық қызмет, сыныптан тыс шаралар, сондай-ақ талқылаулар, жиналыстар мен клубтардағы кездесулер. Риши аңғары 375 акр көлеміндегі жеке алдына жатқан аңғарда, ежелгі төбелер мен кішкентай ауылдармен қоршалған. Ол Кришнамуртидің туған жері – Маданапалле қаласына жақын, Оңтүстік Үндістанның Андхра-Прадеш штатында орналасқан. Риши аңғары Тирупати мен Читтоур қалаларынан екі сағат, Бангалордан екі жарым сағат, ал Ченнаиден бес сағаттық қашықтықта жатыр.

Шолу

Мектеп төртінші сыныптан он екінші сыныпқа дейін (тоғыздан он сегіз жасқа дейін) оқушыларды қабылдайды және тоғызыншы және оныншы сыныптарда ICSE, ал он бірінші және он екінші сыныптарда ISC бағдарламаларын оқытады. Кампустағы 20 пансионат оқушыларды орналастыруға арналған, әр пансионатта 20 оқушы бар. Мектеп кіші (төртіншіден сегізінші сыныпқа дейін) және жоғары (тоғызыншыдан он екінші сыныпқа дейін) мектептерге бөлінеді. Мектеп Кришнамуртидің ілімдеріне негізделген білім беру бағдарламасымен танымал, ол дәстүрлі пәндермен қатар, қоршаған ортаны, өнер мен музыканы, сондай-ақ спортты ұната білуді дамытуды қамтиды. Мектеп Риши аңғарының білім беру ресурстары институты (RIVER) бағдарламасын, ауылдық білім беру орталығын және ауылдық денсаулық сақтау орталығын жүргізеді. Оңтүстік Андхра-Прадеш штатының Раяльсема аймағында кең жайылған кампус Кришнамурти үшін бейбітшілік пен тыныштық атмосферасымен ерекшеленді, ол Үндістандағы ең ежелгілердің бірі болған алып баян ағашының айналасында орналасқан. Ағаш 2016 жылы құлады. Риши аңғары Ришиконда төбесінің етегіндегі ежелгі аңғарда орналасқан, халық ауыз әңгімелерінде осы жерде даналар, яғни санскрит тілінде «ришилер» медитация жасаған делінеді. Мектеп өз атын осы аңыздан алған. Риши өзені, бұрын төбеден ағып, мектеп аумағынан өтетін жаңбырмен толыған өзен, қазір құрғап қалған, бірақ Джидду Кришнамурти өзінің алғашқы мектебіне осы атты сақтап қалды. Риши аңғарының барлық жағынан ерекше пішіндері бар ежелгі гранитті төбелермен қоршалған.

Шығу тегі

Риши аңғары 1925 жылы Теософиялық қоғамның президенті Энни Бесант ұсынған әлемдік университет құру идеясымен пайда болды. Мектеп орналасу үшін Маданапалле, Джидду Кришнамуртидің туған жеріне жақын үш мүмкін аймақ анықталды. Тетту аңғарындағы бір жердегі үлкен банян ағашы оның назарын тартып, ол мектепті сол ағаш төңірегінде салды. 1926 жылы Джидду Кришнамуртидің әріптесі С. С. Трилокикар оның өтінішімен бұқа арбасымен ауыл-айылды аралап, 300 акрлық кампус жиналғанша жер сатып алды. 1929 жылға қарай Риши аңғары үшін жердің көп бөлігі алынды. Трилокикар бүкіл аймақты Риши аңғары деп атады, бұл атау мыңдаған жылдар бұрын осы аңғарды қоршаған төбелерде мекендеген ришилер туралы жырлардан шыққан. Дегенмен, жер толық жиналмас бұрын Бесант әлемдік университет идеясынан бас тартты, себебі оның назарында Үндістанның өзін-өзі басқару қозғалысы сияқты, ел үшін маңыздырақ мәселелер тұрды.

Көшіру

Гинди мектебі – Бесанттың 1918 жылы құрған мектебі. Оның алғашқы директоры Г. В. Субба Рао (ГВС) жас теософ болды. Гинди мектебінде орын шектеулі болды, маңы шулы және халыққа толы болды. Жыл сайын қатты Солтүстік-Шығыс муссоны мектептің сабан шатырын қиратып, коттедждерін бұзып тастады. 1930 жылдың соңында Гинди мектебінің көп бөлігін қиратқан қатты дауылдан кейін Джидду Кришнамурти ГВС-пен кездесті және Гинди мектебін Риши аңғарына көшіру туралы шешім қабылданды. Құрылыс жұмыстарын Кришнамуртидің іліміне адал теософтар жүзеге асырды. Құрылысты бақылау үшін инженерлер шақырылды, олардың барлығы еңбек ақысын алудан бас тартты. 1931 жылдың қыркүйегіне қарай құрылыстар мектепті қабылдауға дайын болды. Одан кейін Субба Рао шамамен 90 оқушысымен және олардың ұстаздарымен бірге жаңа кампусқа көшті. Көшіру аяқталған сәтте, Риши аңғарының шөлейт жеріне бұрын-соңды болмаған 50 дюймдік жаңбыр жауды, ал аймақ суға батты. Айналасындағы ауыл тұрғындары мектептің ашылуын құт-берекеге және өркендеудің белгісіне балап бағалады. 1934 жылға қарай мектептің негізгі құрылыстары, соның ішінде бүгінге дейін қолданылып келе жатқан Үлкен мектеп ғимараты салынды. 1937 жылға дейін ғимараттарды жарықтандыру үшін мұнай және петромакс шамдары қолданылды, содан кейін екі динамо күндіз электр қуатымен қамтамасыз ете бастады. Осы кезеңде студенттер мен ұстаздар кампус ішінде және оның маңында ағаштар отырғыза бастады.

ГВС-тің директор (1931-1941)

Субба Раоның он жылдық қызметі (1931-1941) жаңашылдықпен еректелді, оның оқыту әдістерінің кейбіреуі Гинди мектебіндегі тәжірибесінен алынған. Риши аңғарына көшкеннен кейін ГВС үнді мектеп-интернатының алғашқы директоры болды. Гиндиде тамил тілі оқыту тілі болса, Риши аңғарында телугу тілі де оқыту тілі ретінде қосылды. ГВС мектепке негіз салды, қарапайым өмір салтын қалыптастырды, оған медитация, тыныш өмір, материалдық игіліктерге қарабайлылық және табиғатпен үйлесімділік кірді. Аңғардың көркем табиғи кеңістігі «табиғатты зерттеу» сабақтары үшін, ашық ауадағы сабақтар үшін қолайлы жағдай жасады, олар оқу жоспарының бір бөлігі болды. Спорт жарыстарында ГВС жүлде беру рәсімдерін тыйым салған, себебі ол бұл дені сау бәсекелестікті тудырады деп ойлады. Барлық түрлі жіктелулерді – каста, жыныс, дін және студенттер арасында араздық тудыруы мүмкін кез келген нәрсені жою қажет болды. Бұл тарихтың жаңа дәуіріне қадам басқан ел үшін маңызды болды, ондағы мақсат – зайырлылық және әлеуметтік теңдік еді. 1941 жылдың 24 маусымында мектепте полиция тінтіп тексеру жүргізді. Коммунистік идеяларды жариялайтын журналдар мен кітаптар тәркіленді, өйткені британдық билік кезінде бұл кітаптарға тыйым салынған, олар Үндістанның тәуелсіздігін насихаттайды деп саналған. Көптеген мұғалімдер үй қамауына алынды, айыппұл салынды немесе үш жылға мерзімілі сынаққа жіберілді. Тіпті, екі ұстазды қызметтен босатуға мәжбүр етті. Осының салдарынан Субба Рао осындай материалдарды тарату арқылы «қауіпті» болып саналды, бұл оқиға тәуелсіздік күресінің қызу кезеңінде және Ұлыбританияның соғыс кезеңінде болды. Кейіннен бұл оқиғаның себебі мектептегі коммунистік әдебиеттердің бар екенін полицияға хабарлаған наразы студент екені анықталды. Осы оқиға ГВС-тің директорлық қызметіне нүкте қойды.

Тұрақсыз жылдар (1941-1950)

GVS-тің отставкасы мектептің жұмысын тоқтатты: шығындар күрт қысқартылды, қосымша білім беру іс-шаралары шектелді және ең жақсы мұғалімдердің кейбіреуі кетіп қалды. Бұл мектеп үшін Я. К. Шастри, К. А. Венкатагири Айер, Нараяна Айер және К. Шриниваса Рагхаван сияқты бірнеше директорлардың келіп-кеткен кезеңі болды. Осы уақытта Кришнамурти Америка Құрама Штаттарында болды және Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін ғана, 1947 жылдың соңында Үндістанға орала алды. Осы кезеңде Кришнамуртидің әріптесі Мюриэл Пэйн мектепке жаңа бағыт берді. Кришнамуртидің ықпалымен ол Риши аңғарына келіп, оны қайта жаңғыртуға тырысты. Ол 1948 жылы тағы бес адаммен бірге жағдайды бағалауға және мектепті дұрыс жолға қоюға тырысқан топ құрды. Бұл тәжірибе күрт тоқтатылды, ал 1949 жылдың шілдесінде Риши аңғары мекеме ретінде жұмысын тоқтатты. Пэйн мырзаның тәжірибесі сәтсіз болғанымен, оның мектепке деген қызығушылығы басылмады. Ол белгілі педагог Ф. Гордон Пирс басшылығымен жаңа басқарумен мектепті қайта ашуда маңызды рөл атқарды. Кришнамурти мектепке қайта қызығушылық танытты. Жаңа адамдар жұмысқа тартылып, жаңа үлгідегі мектеп пайда болды. 1950 жылдың шілдесінде мектеп қайта ашылды, онда 15 оқушы оқыды. Студенттердің көптігін тарту үшін, бюджетке қысым түсірсе де, оқу ақысы төмендетілді. Мектептің жақсы бастауы үшін қызметкерлер мектептің жағдайы тұрақтанғанша жалақыны төмендетуге келісті. Пирс мектептің қаржылық жағдайы нашар болғандықтан оны қайта жандандыруға міндетті болды.

Пирс жылдары (1951-1958)

Екі жылдың ішінде мектеп 110 жатақ оқушысымен жақсы жұмыс істеді, сонымен қатар қабылдауға тізімде тұрғандар да болды. Оқушылар құрамы көбірек әртараптанды, студенттердің 80%-ы Солтүстік, Батыс және Шығыс Үндістаннан, ал қалғандары шетелден келді. Осы кездегі ең жақсы екі педагог – Дэвид Хорсбург пен Сардар Мохаммед еді. Осы кезеңде мектепте әлі күнге дейін сақталып келе жатқан көптеген жаңа тәсілдер енгізілді. Оқушылар Солтүстік және Оңтүстік Үндістанның классикалық музыкасын оқуға мүмкіндік алды. Жергілікті халық билерін Дэвид Хорсбург ұсынды. Жаяу серуендеу, тауға шығу және кемпинг те ұйымдастырылды, мұғалімдер көбінесе оқушылармен бірге қатысты. Пирс Риши аңғарында ұзақ жылдарға сақталған жаңалықтарының бірі – «астачал» енгізгені болды. Балалар әр кеш сайын Астачал төбесінде күн батқанда тыныш отырып, ойға шұғылданды. Бұл балаларға тынышталған күйде ой жүгіртуге мүмкіндік беретін уақыт еді. Пирс 1958 жылдың қазан айында Риши аңғарының қорымен және Кришнамуртимен туындаған келіспеушіліктерге байланысты отставкаға кетіп, Үндістанда тағы екі мектеп ашты – Оутидегі Blue Mountain School және Sandur School. Сардар Мохаммед Риши аңғарынан кеткен соң Пирс мырзаның Blue Mountain School-ына қосылды. Дэвид Хорсбург Бангалордан шамамен 100 км қашықтықтағы Колар ауданында өзінің Neel Bagh мектебін ашты.

Баласундарам жылдары (1958-1977)

С. Баласундарм 1955 жылдың желтоқсанында Кришнамурти қорының Үндістан бөлімінің мүшесі болды және бір мезгілде Бангалор қаласындағы Үнді ғылым институтында оқытумен қатар Риши аңғарының иелігіне жауапкершілік жүктеді. Кришнамурти Пирстің 1958 жылдың қазанында қызметтен кеткеннен кейін Баласундарамды мектептің жаңа директоры етіп тағайындауды шешті. Ол 1977 жылдың наурызына дейін, шамамен екі онжылдық бойы мектеп директоры қызметін атқарды. Осы кезеңде Риши аңғарының аумағы көптеген жағынан кеңейді. Риши аңғары азық-түлік дақылдары, жемістер мен көкөністерді мектепке қарасты ауылшаруашылық жерлерде өндіру арқылы, сондай-ақ мектептің сүт зауытын қайта ұйымдастыру арқылы сүт өнімдері бойынша дербес болуы шешілді. Әкімшілік Риши аңғарының көршілес елді мекендерден оқшауланбауы және айналасындағы ауылдарға тұрғын үй салу, денсаулық сақтау, ересектерге білім беру және ауыл шаруашылығы мен сүт шаруашылығы саласында жобалар ұсынуға көмектесетін ауылдық орталық құрылуы керек деп санды. Үкіметтік бағдарламалардың көмегімен мектеп ақысын төлей алмайтын балаларға да білім беру үшін қосымша күш-жігер жұмсалды. 1963 жылы Калифорниядағы Happy Valley мектебінің мұғалімі Дэвид Янг Риши аңғарына халықаралық халық биін енгізді. Баласундарам қызмет еткен жылдары Кришнамурти үшін, Баян ағашының астында, Панданаллур стиліндегі Бхаранатаям би драмалары санскрит, тамил және телугу тілдерінде жыл сайын қойылды.

Дәстүрлер мен мәдениет

Риши аңғарында ерекше дәстүрлер мен мәдениеттер бар. Мектепте 50 жылдан астам уақыт бойы сақталған дәстүрлер – таңертеңгілік жиналыс, Астахал және халық билері. Таңертеңгі жиналыста аптасына үш рет бүкіл мектеп ән айту үшін жиналады. Балалар дәстүрлі әндерді, сондай-ақ Кабирден Рабиндранат Тагорға дейінгі ақындардың әндерін үйренеді, көбінесе Оңтүстік Үндістанның дәстүрлі мридангам барабанымен сүйемелденеді. Аптаның қалған күндері оқушылар, мұғалімдер және қонақтар кезекпен өздерін қызықтыратын тақырыптар туралы сөйлейді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Риши аңғары мектебінің директоры Ф. Гордон Пирс Астахал (күн бату нүктесі) идеясын ұсынды, бұл дәстүр осы күнге дейін сақталған. Астахал кезінде балалар жартасқа жиналып, күн батқанша тыныш отырады. Бұл қысқа, бірақ тыныш уақыт, ол балаларға тыныш ойлануға, табиғатты байқауға, армандауға немесе өз ойларын зерделеуге мүмкіндік береді. Америкалық мұғалім Дэвид Янг батыс халық билерін мектепке енгізді. Кейіннен тағы бір ұстаз, Дэвид Хорсбург, еуропалық және американдық халық билерін таныстырды. Оқушылар аптасына бір рет «фольк» биін билейді. Үлкендер кішілерге би үйретеді. Жылдар өте келе билер өзгеріп, оларға әдеттегідей, оқушылар да қосылады. Риши аңғарында діни және мәдени мерекелер, атап айтқанда, Рождество, Угади, Шиваратри және Макара Санкранти (Понгал) мерекелері аталып өтіледі. Макара Санкранти кезінде бұқа биі өткізіледі, онда барлық студенттер ауыл тұрғындарымен бірге билейді және олардың әсем безендірілген бұқаларымен бірге. Осындай ерекше жағдайларда студенттерге арнайы кешкі ас ұсынылады. Студенттердің мәдени шараларына: классикалық үнді биі (Бхаратнатям), карнатик музыкасы, мридангам, скрипка, табла және пиано жатады. Риши аңғарында көптеген маңызды үнділік әртістер өнер көрсетті, соның ішінде М. Л. Васантакумари (карнатик музыканты), Амджад Али Хан (хиндūстандық музыкант), Никил Банерджи (ситар музыканты), Палхат Мани Айер (мридангам музыканты) және Бомбей Джаяшри (карнатик музыканты). Танымал Одисси және Бхаратанатьям хореографы және бишісі Опали Операджита – Риши аңғарының бұрынғы студенті, ол Бхаратанатьямды оқыды және Риши аңғарының баян ағашының астында Дж. Кришнамурти үшін қойылған би драмаларында өнер көрсетті. Жақында оны Риши аңғары шақырды және мектеп үшін Риши аңғарының би драмасының хореографиясын жасады – бұл дәстүр 35 жылдан бері тоқтатылған еді. Спорт түрлеріне футбол, крикет, жеңіл атлетика, баскетбол және волейбол, теннис және бадминтон жатады. Айналадағы далалық аймақ тау-кенді альпинистер мен демалыс үшін жаяу жүргіншілер үшін өте қолайлы. Жыл сайын Атлетика кездесуі («Спорт күні») және маусымдық футбол, крикет және баскетбол ойындары (жергілікті тілде «Externals» деп аталады) Риши аңғары мен көршілес командалар арасында өтеді. RV кубогы – жыл сайынғы футбол турнирі, ал қыздар үшін гандбол турнирі. Өнер және қолөнер бөлімі студенттерді ағаш ұсталығы, қыш құмырасы, тоқу, батик және кескіндемеге үйретеді және оларды осы салаға тартады.

Табиғи тарих және табиғатты қорғау

Риши аңғары Андхра-Прадеш штатының Читтоур ауданында құрғақшылыққа бейім аймақта орналасқан. Аймақта жауын-шашынның болмауы ауыл шаруашылығы мен егіншілікті қиындатады. Аңғардың өңірінде гранит тастар көптеп кездеседі. Риши аңғары теңіз деңгейінен шамамен 800 метр биіктікте жатыр, сондықтан мұнда жағымды климат орналасқан, температура 38°C-тан (100.4°F) жоғары көтерілмейді немесе 10°C-тан (50°F) төмен түспейді. Топырақ түрі қара мақта топырағынан (вертисол деп те аталады) қызыл латерит топырағына дейін әртүрлі. Топырақтағы гумус мөлшері төмен болғанымен, ол түрлі өсімдіктерге жағдай жасай алады, мысалы, ылғалды жерлердің кішкентай аймағы, жапырақты ормандар, құрғақ бұталы және құрғақ жерлер. Мектеп ашылған кезде судың жалғыз көзі – ашық құдықтар болатын. 1960 жылдары Хорсли-Хиллзден Риши аңғарына құбырлар тартылды. Ашық құдықтар 1981-1985 жылдары шаруашылықтың кең ауқымды жүргізілуі және арналық суару салдарынан төрт жыл бойы құрғап қалды. Ашық құдықтар құрғаған соң, мектептің жаңа су талаптарын қанағаттандыру үшін бұрғылау ұңғымалары салынды. Бұрғылау ұңғымаларын енгізу жер асты суларының азаюына алып келді, ал ашық құдықтарға назар аударылмады. Бұрғылау ұңғымаларын пайдалану шаруалардың ескі егіншілік жүйелерін өзгертуге, құрғақ дақылдардан суды көп қажет ететін дақылдарға көшуге себеп болды, бұл жер асты сулары деңгейінің одан әрі төмендеуіне әкеп соқты.

Орманға айналдыру

1980 жылы Андхра-Прадеш үкіметі Риши доласы мектебіне орманды қайта жаңарту мақсатында 150 акрға жуық жалғасып жатқан төбелік жерді жалға берді. Бұл жалға берудің мақсаты – төбелерде көптеген ағаштар өсіру болатын. Алғашқы қадам ретінде қой мен малдың жайылуын болдырмау үшін Оңтүстік төбелердің айналасына қоршау салынды. Айналасындағы ауылдармен келісім жасалып, төбелерден мал азығы алуға рұқсат берілді. Дегенмен, айналасындағы ауылдармен қарым-қатынас бірнеше жыл бойы кері күшпен жүрді, осы кезеңде Оңтүстік төбелерде орманды қайта жаңарту жұмыстары белсенді түрде басталды. Осы жылдары мектеп оқушылары 20 000-ға жуық ағаш, бұта және мыңдаған көшеттер отырғызды, бірақ 1980-жылдары аймақтағы ұзақ құрғақшылық салдарынан олардың күш-жігері толыққанды нәтиже бермеді. 1988 жылы Андхра-Прадеш штатының үкіметі мектеп аумағындағы 20 акрлық төмен жатқан жерде су жинауға арналған резервуарды қаржыландыруға көмектесті. Үлкен ойыс жаңбыр суын айналасындағы төбелерден жинап, жер асты арналары арқылы құрғақ құдықтарға жеткізуге арналған.