Кіріспе

Психоанализ мектебі – психикалық бұзылыстар мен психотерапияда өзгелермен нақты және қиял желісіндегі қарым-қатынастардың рөлін ерекше баса назарлайтын АҚШ-тағы психоанализ мектебі. «Реляциялық психоанализ – психоанализдің негізін қалаушылары «парадигмалық өзгеріс» деп санайтын, салыстырмалы түрде жаңа және дами жұп тұрған психоанализдік ой мектебі». Реляциялық психоанализ 1980-ші жылдары адамдармен іштей сіңірілген қарым-қатынастардың психологиялық маңыздылығы туралы британдық объектілік қатынастар теориясының идеяларын, тұлғааралық қарым-қатынастарды егжей-тегжейлі зерттеуге баса назар аударумен біріктіруге жасалған тытыс ретінде басталды. Реляциялық психоанализдер жеке тұлғаның ата-аналармен және басқа да маңызды тұлғалармен ерте қалыптасқан қарым-қатынастардың негізінде пайда болатынын айтады. Философиялық тұрғыдан алғанда, реляциялық психоанализ әлеуметтік конструкционизммен тығыз байланысты.

Драйвтер мен қарым-қатынастар

Реляциялық теория мен дәстүрлі психоаналитикалық ойдың маңызды айырмашылығы – мотивация теориясында, ол "инстинктілік құлшыныстар емес, нақты адамдар аралық қатынастарға басты маңыз береді". Фрейд теориясы, кейбір ерекшеліктерді қоспағанда, адамдарды жыныстық және агрессивті құлшыныстар жетелейді деп ұсынады. Бұл құлшыныстар биологиялық негіздемеге ие және туа біткен. Олар тәжірибе арқылы қалыптаспайды. Реляционистер, керісінше, психиканың басты мотивациясы – басқалармен қарым-қатынаста болу деп санайды. Осының салдарынан, ертедегі қарым-қатынастар, әдетте, бастапқы күтім берушілермен, адамның қажеттіліктерінің қалай қанағаттандырылатыны туралы күтулерін қалыптастырады. Сондықтан, құлшыныстар мен итермелеулерді олар туындайтын қарым-қатынастық контекстен бөліп қарастыруға болмайды; мотивация адам мен оның қарым-қатынастық әлемінің жүйелі өзара әрекеттесуімен анықталады. Адамдар осы ерте үйренген қарым-қатынастарды үздіксіз жалғасып жатқан қарым-қатынастарда қайта жасай беруге тырысады, бұл ертедегі қарым-қатынастармен тікелей байланысы жоқ болуы мүмкін. Бұл қарым-қатынас үлгілерін қайта жасау, адамдардың қажеттіліктерін бала кезінде үйренген нәрселеріне сәйкес түрде қанағаттандыруға мүмкіндік береді. Бұл қайта жасау акт деп аталады.

Техникалар

Науқастарды емдеу кезінде қарым-қатынас психоаналитиктері күту мен шынайы спонтандықтың үйлесімін баса көрсетеді. Кейбір қарым-қатынасқа бағытталған психоаналитиктер дәстүрлі Фрейдтік интерпретация мен еркін ассоциацияға мән бермей, пациентпен жанды, шынайы қарым-қатынас орнатудың маңыздылығын атап көрсетеді. Дегенмен, көптеген басқалары Винникотттың "қолдау" тұжырымдамасына зор мән береді және олардың тәсілі көбінесе сақтықпен толығады, әдетте дұрыс уақытта жасалған, жақсы құрылған түсіндірмелерге басымдық береді. Жалпы алғанда, қарым-қатынас талдаушылары психотерапияның ең тиімді нәтиже беретінін, терапевт пациентке түсінік беруге қоса, оның емі үшін қарым-қатынас орнатуға назар аударғанда сезінеді. Олар терапевтердің пациенттерді психопатологияны күшейтетін, басқалармен қарым-қатынас жасаудың қайталанатын үлгісінен шығара алады деп санайды. Сондай-ақ, қарым-қатынас психоанализі талдау қарым-қатынасындағы мағынаның өзара құрылымына ерекше мән беретіні де атап өтуге лайық.

Авторлары

Стивен А. Митчелл – «ең ықпалды қарым-қатынастық психоаналитик» деп сипатталған. Филип Кушман – маңызды тарихшы және философиялық үлесі бар ғалым.

Сындар

Психоаналитик және философ Джон Миллс қатынастық қозғалысқа қатысты бірқатар маңызды сын-пікірлер айтты. Миллс бұл "парадигмалық ауысудың" қарым-қатынастық психоанализге классикалық психоанализбен теориялық айырмашылықтардан ғана емес, сонымен қатар белгілі бір топтық психология мен мүдделер жиынтығынан туындайтынын айқын түрде санайды: "Қарым-қатынастық психоанализ – американдық құбылыс, саяси жағынан күшті және тиімді мүшелер тобы тұжырымдамалық және техникалық реформаны қолдайды" – бұл кәсіби психологтар тобының көзқарасынан айтылған: "Көптеген қарым-қатынастық талдаушылар психологтар, сондай-ақ қарым-қатынастық қозғалысты бастаған негізін қалаушы мамандар да психологтар". Теориялық тұрғыдан алғанда, Миллс қарым-қатынастық психоанализдің осылай айтылғандай түбегейлі жаңа екендігіне күмән келтіреді. Оның пікірінше, басқа адамдардың даму маңыздылығына баса назар аудару – "қарым-қатынас теориясы тек айқын нәрсені айтумен ғана айналысады", ол Фрейдтің өзінің барлық теориялық еңбектерінде айтқан және кейінгі өзін-өзі психологтарына дейінгі ерте объектілік қатынастар терапевтері арқылы одан да айқындырақ көрсеткен ойын қайталайды. Психоаналитик және тарихшы Генри Цви Лотан да қарым-қатынастық психоанализдің негізгі идеяларының кейбірін тарихи және психоаналитикалық тұрғыдан сынға алды. Тарихи тұрғыдан алғанда, Лотан қарым-қатынас теориялықтары Фрейдтің қарым-қатынас емес аспектілерін асыра бағалап, оның қарым-қатынастық аспектілерін елемегенін айтады. Лотан Фрейдтің бұзылу туралы теориясы "монадтық" екенін, яғни көбінесе жеке адамға бағытталғанын мойындаса да, Фрейдтің психоаналитикалық әдісі мен клиникалық практика теориясы тұрақты түрде диадтық немесе қарым-қатынастық болып табылады деп санайды. Теориялық тұрғыдан алғанда, Лотан Гарри Стэк Салливанның "интерперсональды" терминін пайдалануды "қарым-қатынастық" терминіне қарағанда дұрыс деп санайды. Лотан психоанализдің тұлғааралық немесе қарым-қатынастық өлшемін түсіну үшін "өзара еркін қауымдастық" және "драматология" сияқты ұғымдарын дамытты. Қарым-қатынастық ойлау психоаналитикалық догматизмге қарсы күресуде көп жұмыс істегенімен, әлеуметтік қатынастардың қалыптасу рөлін шамадан тыс бағалау авторитарлықтың өзіне тән түріне әкелуі мүмкін. Браун қарым-қатынастық ауысудың бірінші принциптердің рөлін жеткіліксіз қарастырғанын және бұл тенденцияны аналитикалық психологияны тарту арқылы күресуге болатынын айтады.