Кіріспе

Қарсы бұлшық еттер жұмысы

Өзара тежелу – бір буынның бір жағындағы бұлшық еттердің, екінші жағындағы бұлшық еттер жиырылғанда босаңсуын сипаттайды. Кейбір денсаулық сақтау салаларында бұл рефлекстік антагонизм деп аталады. Орталық жүйке жүйесі агонист бұлшық етке жиырылу сигналын жібереді. Антагонист бұлшық еттегі кернеу моторлық нейрондардан импульстар арқылы белсендіріледі, осының нәтижесінде ол босаңсайды.

Механика

Буын қозғалыстарын екі қарсы әрекет ететін бұлшықет тобы – жазушы және бүгуші бұлшықеттер реттейді, олар бірлесіп жұмыс істеп, тегіс қозғалыс жасауға мүмкіндік береді. Бұлшықет орамы созылғанда, созу рефлексі қосылады, ал гомологты бұлшықеттің жирылуына кедергі келтірмеу үшін қарсы бұлшықет тобын тежеу қажет. Бұл тежелім омыртқа миындағы тежегіш интернейронның әрекеті арқылы жүзеге асырылады. Бұлшықет орамының афференті омыртқа миында екіге бөлінеді. Бір тармағы гомологты бұлшықеттің жирылуын тудыратын альфа-моторлық нейронды иннервациялайды, рефлексті қамтамасыз етеді. Екінші тармағы тежегіш интернейронды иннервациялайды, ол қарсы бұлшықетке синапс жасайтын альфа-моторлық нейронды иннервациялайды. Интернейрон тежегіш болғандықтан, қарсы альфа-моторлық нейронның оқуын тежейді, соның салдарынан қарсы бұлшықеттің жирылуын азайтады. Мұндай өзара тежелім болмаса, екі бұлшықет тобы да бір уақытта жирылып, бір-біріне қарсы жұмыс істеуі мүмкін. Егер қарсы бұлшықеттер бір мезгілде жирылса, бұлшықеттің жыртылуына әкелуі мүмкін. Мұндай жағдай жүгіру сияқты физикалық жаттығулар кезінде туындауы мүмкін, онда қарсы бұлшықеттер үйлесімді қозғалыс жасау үшін кезегімен қозғалысқа келеді және тоқтатылады. Өзара тежелім қозғалысты жеңілдетеді және жарақаттан сақтайды. Дегенмен, моторлық нейрондардың «бұзылуы» орын алып, қарсы бұлшықеттердің бір мезгілде жирылуына себеп болса, жыртылу болуы мүмкін. Мысалы, егер төртбас бұлшықет және жамбас бұлшықеттері бір мезгілде жоғары қарқынмен жирылса, күшті бұлшықет (әдетте төртбас бұлшықет) әлсіз бұлшықет тобын (жамбас бұлшықеттерін) жеңіп шығады. Бұл жамбас бұлшықетінің жыртылуына алып келуі мүмкін, дәлірек айтқанда бұлшықет созылуы.

Ұзақтығы

Бұл құбылыс ұқыпты, толық емес және әлсіз. Мысалы, трицепс-брахи стимуляцияланғанда бицепс рефлекстік түрде тежеледі. Эффекттің толық болмауы дене күйі мен функционалдық тонусқа байланысты. Сонымен қатар, кейбір рефлекстер тірі организмде полисинаптикалық болып келеді, соның салдарынан бүкіл бұлшықет топтары зиянды әсерге жауап береді. Дене қартайған сайын, ерікті тежелуді басқару, буындар қатып, олардың қозғалыс шығымы азайған сайын, синапстың күшімен бірге төмендейді. Дегенмен, бұл қабілеттің төмендеуі көбінесе маңызды емес.

Физиотерапияда қолдану

Өзара тежеу – бұлшықет энергиясы техникаларының негізгі, бастапқы түсінігі. Бұл түсінік қазір толық емес деп түсінілсе де, рефлекстік антагонизмнің клиникалық механизмі физиотерапияда әлі де пайдалы. Рефлекстік антагонизмді қолданатын бұлшықет энергиясы техникалары, мысалы, жылдам деафферентация техникалары – бұл медициналық нұсқаулар мен хаттамалар болып табылады, олар бүкіл синергиялық бұлшықет топтары немесе жеке бұлшықеттер мен жұмсақ тіндер үшін қабынуды, ауырсынуды және қорғаныш спазмын өшіру үшін рефлекстік жолдар мен өзара тежеуді пайдаланады.