Кіріспе

Николо де Конти (1395 - 1469) – итальяндық саудагер, саяхатшы және жазушы. Ол 15 ғасырдың басында Үндістан мен Оңтүстік-Шығыс Азияға, және мүмкін, Оңтүстік Қытайға саяхат жасаған. Ол 1450 жылғы Фра Мауро картасын жасауға пайдаланылған дереккөздердің бірі болды, ол Еуропадан Африка айналып Үндістанға теңіз жолы бар екенін көрсеткен. Де Конти 1419 жыл шамасында Венециядан шығып, Сириядағы Дамаск қаласында араб тілін үйренді. 25 жыл бойы ислам әлемінің тілдері мен мәдениеттерін білу арқасында, ол ислам саудагерлеріне тиесілі кемелермен көптеген жерлерге саяхат жасады. Де Контидің саяхаттары Тимур әулетінің Еуропамен қарым-қатынасынан кейін жүзеге асты. Олар адмирал Чжэн Хэдің қытай экспедицияларымен бір уақытта және сол аймақтарда болды. Оның баяндамалары сол дәуірдегі, Ма Хуанның (1433 жылы жазған) және Фэй Синнің (шамамен 1436 жылы жазған) сияқты Чжэн Хэ кемелерінде болған қытай жазушыларының жазбаларымен үлкен дәрежеде сәйкес келеді.

Саяхат

1295 жылы Марко Полоның оралуынан кейін 1439 жылы де Конти теңіз арқылы қайтып келгенге дейін Қытайдан оралған итальян саудагерлері туралы ешқандай жазба қалмаған. Бір ғана ерекшелік – Фриулиден шыққан францискан монахы Одорикус Маттиуццидің (1286-1331) саяхат есебі. Ол 1310 жылы Армения, Месопотамия, Парсы, Цейлон (Шри-Ланка), Суматра, Ява, Камбоджа, Чампа және Қытайға сапар шеккен. Де Конти Бағдатқа жету үшін алдымен шөлді кесіп өтіп, содан кейін Тигр өзенімен Басраға дейін жүзіп барды. Одан кейін ол Парсы шығанағы арқылы Иранға өтіп, онда парсы тілін үйренді. Сосын Арабия теңізімен Гуджарат штатындағы Камбайға жетті. 1420 жылға дейін ол Үндістанда "Пакамурия", "Хелли" және Деканның астанасы Виджаянагарға саяхат жасады. Үндістанда ол телугу тіліне қатысты "шығыстың итальян тілі" деген сөз тіркесін қолданды, себебі оның сөздері итальян тіліне ұқсас дауысты әріптермен аяқталатынын байқады. Ол Үндістанның шығыс жағалауындағы "Малиапурға" (қазіргі Майлапур, Ченнаи) барды, онда христиан дәстүрінде христиан қауымын құрған деп есептелетін Сент-Томас қабірін тамашалады. 1421 жыл шамасында де Конти Солтүстік Суматрадағы "Педирге" өтіп, бір жыл бойы жергілікті білім жинады, әсіресе алтын мен дәмдеуіштер саудасы туралы. (Бұл Суматра мен Қытай арасындағы байланыстың өте қарқынды болған кезең еді, әсіресе Чжэн Хэ саяхаттарының арқасында.) Содан кейін ол 16 күн теңізде жүзіп Малайя түбегіндегі Теннасеримге жетті. Одан кейін Ганг өзенінің сағасына дейін жүзіп, Сонаргон мен Читтагонгқа (қазіргі Бангладеш) барды, содан кейін құрлықпен Араканға (қазіргі Рахин штаты, Бирма) сапарлады. Бирма арқылы саяхат жасағаннан кейін ол Жаваға барды, онда тоғыз ай болды, сосын Чампаға (қазіргі Вьетнам) аттанды. Де Конти Оңтүстік-Шығыс Азияны "байлық, мәдениет және сән-салтанат жағынан барлық басқа аймақтардан асып түсетін, ал өркениет деңгейі Италияға тең" деп сипаттады. Одан кейін Педромен бірге Каирге жол тартты. Ол саяхаттарының барлығында отбасымен бірге болды. Бірақ оның Үндістанда танысқан әйелі және төрт баласының екеуі Египетте болған індет кезінде қайтыс болды. Ол қалған балаларымен Италияға оралды. Де Конти 1444 жылы Венецияға қайтып келді, онда ол құрметті саудагер ретінде қалды.

Басылымдар

Де Контидің жазбаларының алғашқы басылымы 1492 жылы Кристофоро да Боллате түпнұсқа латын тілінде жарық көрді және бұл басылым Үндістанға сапарға шығатын Пьетро Караға арналды. Содан кейін португал тіліне (1502) және испан тіліне (1503) аудармалар жасалды. Алғашқы итальян тіліндегі басылым португал тіліндегі нұсқадан аударылған сияқты, және 1550 жылы Джованни Баттиста Рамузио басып шығарған саяхатшылардың жазбалары жинағына енгізілді. Алғашқы ағылшын басылымы испан тілінен аударылып, 1579 жылы Джон Фрэмптон Марко Поло мен де Контидің баяндамаларын біріктіре отырып жариялады.