Кіріспе

Әйелдердің жыныстық қозу бұзылысы (FSAD) – жыныстық белсенділікті аяқтағанға дейін жыныстық қозуға жете алмау немесе қозуды сақтап тұрудағы тұрақты немесе қайталама қабілетсіздікпен сипатталатын жағдай. Диагноз сондай-ақ, қозу және жыныстық қатынас кезінде қалыпты түрде болатын жеткіліксіз майлау және ісіну реакциясын да қамтуы мүмкін. Бұл жағдайды жыныстық белсенділікке деген жалпы қызығушылықтың жоғалуынан, сондай-ақ оргазмдық бұзылыстан (аноргазмия) және жыныстық құштарлықтың төмендеуінен туындайтын бұзылыстардан ажырату қажет, соңғысы белгілі бір кезеңде жыныстық қиялдар мен жыныстық белсенділікке деген құштарлықтың болмауымен немесе жеткіліксіздігімен сипатталады. Әйелдердің жыныстық дисфункциясы қазіргі таңдағы диагностикалық мәселе болып табылады, бірақ соңғы жылдары FSAD-ны емдеу үшін тестерондарға негізделген препараттарды қолдану жиілеуде. Бұл әйелдердің жыныстық дисфункциясының бір түрі. Бұл жағдай, жеткілікті мөлшердегі вагиналды майлауға жету немесе оны сақтап тұру мүмкін болмауынан туындайтын қиындықтарға байланысты болады.

Түрлері

FSAD-ның үш түрі анықталды: жыныстық қозу бұзылысы, субъективті қозу бұзылысы және біріктірілген қозу бұзылысы. Жыныстық қозу бұзылысы кезінде психикалық тұрғыдан қозу сезімі сақталады, бірақ ол ешқандай физикалық реакциямен байланысты болмайды. Мысалы, әйел сергектік сезімге ие болуы мүмкін, бірақ кіндігінде жағылу болмайды және жыныс мүшелеріне қан ағыны шамалы немесе мүлдем жоқ болады. Субъективті қозу бұзылысы – керісінше жағдай, онда жыныстық жағдайларға физикалық реакция болады, бірақ психикалық тұрғыдан қозу сезімі туындамайды. Біріктірілген қозу бұзылысы жыныстық қозу бұзылысы мен субъективті қозу бұзылысын біріктіреді, яғни психикалық және физикалық тұрғыдан толығымен жыныстық сезімнің болмауымен сипатталады.

Себептер

Бірнеше зерттеулер әйелдердің жыныстық қозу бұзылысына және әйелдердің оргазмға қол жеткізе алмау бұзылысына әсер ететін факторларды қарастырды. Бұл факторлардың ішінде психологиялық және физиологиялық факторлар бар.

Жеке факторлар

Әйелдердің жыныстық дисфункциясына жеке факторлардың әсерін зерттеу шамалы ғана жүргізілген. Бұл факторларға стресс, шаршау деңгейі, гендерлік идентичность, денсаулық және басқа да жеке ерекшеліктер мен тәжірибелер жатады, мысалы, жыныстық құштарлықты немесе жауапты әсер ететін бұзылған жыныстық сенімдер. Адамның жыныстық белсенділігі, жыныстық ләззат алу қабілетін жоғалтатын, басым сезімдік күйзелістен бұзылады. Жыныстық дисфункция депрессияны қоса алғанда, маңызды психикалық аурулардың салдарынан да туындауы мүмкін.

Қарым-қатынас факторлары

Зерттеулердің маңызды бөлігі әйелдердің жыныстық дисфункциясындағы, әсіресе оргазмдық жауапқа қатысты, тұлғааралық факторлардың рөлін қарастырды. Бұл зерттеулердің көпшілігі қарым-қатынастың сапасының әрбір серіктің жыныстық функциясына тигізетін әсеріне баса назар аударды. Кейбір зерттеулер қарым-қатынастағы нақты айнымалылардың рөлін бағаласа, ал басқалары қарым-қатынасқа жалпы қанағаттану деңгейін зерттеді. Зерттеулердің кейбірі оқиғаларды қарастырды, ал басқалары қарым-қатынастың эмпирикалық өлшемі ретінде көзқарастарға назар бөлді. Зерттеуге қатысушылардың құрамы қиын жағдайдағы жұптардан бастап, жыныстық дисфункциясы бар клиенттерге және қанағаттанған қарым-қатынастағы адамдарға дейін әртүрлі болды.

Физикалық факторлар

Физикалық факторларға байланысты әйелдердің жыныстық дисфункциясының көрсеткіші 30%-дан 80%-ға дейін ауытқитынын бағалаулар көрсетеді. Жыныстық дисфункцияға ең көп себеп болатын аурулар – қан айналымы немесе неврологиялық функцияның бұзылуына алып келетін жағдайлар. Бұл факторлар әйелдерге қарағанда ерлерде жан-жақты зерттелген. Неврологиялық және жүрек-қантамырлық аурулар сияқты физикалық себептер ерте және кешіктірілген эякуляцияға, сондай-ақ эректильді дисфункцияға тікелей қатысты, бірақ физиологиялық факторлардың әйелдердің жыныстық дисфункциясына қаншалықты әсер ететіні нақты емес. Дегенмен, соңғы зерттеулерде диабетпен ауыратын әйелдерде қоздырылу фазасында бұзылыстар болуы мүмкін екендігі көрсетілген. Диабетпен ауыратын әйелдердің бұл ауруға реакциясының әртүрлілігін ескерсек, аурудың қоздырылуға әсері де өзгермелі болуы заңды. Шындығында, медициналық аурулар мен жыныстық функция арасындағы нақты байланыстың болмауы психологиялық факторлардың осы аурулардың жыныстық функцияға тигізетін әсерінде маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Кеннет Маравилла, радиология және нейрохирургия профессоры және Сиэтлдегі Вашингтон университетінің МРТ зерттеу зертханасының директоры, әйелдердің жыныстық функциясының нейровизуализациясына негізделген зерттеу нәтижелерін ұсынды. Әйелдердің жыныстық қоздырылуының бұзылысы бар төрт әйелдің шағын пилоттық зерттеуінде Маравилла бұл топта мидың белсенділігінің төмендегенін, соның ішінде амигдаладағы белсенділіктің өте аз екенін хабарлады. Бұл әйелдерде сондай-ақ, жыныстық қиындықтары жоқ әйелдерге қарағанда уақытша аймақтарда белсенділік жоғары болды, ал жыныстық қиындықтары жоқ әйелдерде осындай аймақтарда белсенділік төмендеді. Бұл FSAD-қа шалдыққан әйелдердің шағын тобында қоздыру стимулына қатысты тежелу деңгейінің жоғары екенін көрсетеді. Селективті серотонинді кері сіңіру ингибиторлары (SSRI) сияқты бірнеше түрдегі дәрілер жыныстық дисфункцияны тудыруы мүмкін, ал SSRI және SNRI жағдайында бұл дисфункциялар емдеу аяқталғаннан кейін қалыпты жағдайға оралмауы мүмкін.

Ішкі түрлері

Әйелдердің жыныстық қозбалылығындағы бұзылулардың бірнеше түрі бар. Олар туғаннан бастап (өмір бойы) немесе кейіннен пайда болғандығын көрсете алады. Бұзылулар жағдайға қарай да жіктеледі: барлық жағдайда (жалпыланған) немесе белгілі бір жағдайларда ғана (ахуалдық) пайда болуы мүмкін. Мысалы, бұл бұзылыс күйеуімен болғанда байқалып, басқа серіктеспен болғанда болмауы мүмкін. Бұзылыстың қанша уақыттан бері бар екендігі және оның барлық жағдайларда емес, серіктеске немесе жағдайға байланысты болуы әртүрлі себептердің нәтижесі болуы мүмкін және емдеу жолын анықтауға әсер етеді. Бұл психологиялық факторларға немесе бірнеше фактордың жиынтығына байланысты болуы мүмкін.

Емдеу

FDA флибансерин және бремеланотидті әйелдердегі сексуалдық құштарлықтың төмендеуі үшін мақұлдады.