Кіріспе
Вульводиния – вульва аймағының созылмалы ауырсыну синдромы, нақты себебі анықталмайтын жағдай. Симптомдар көбінесе күйдіру немесе тітіркену сезімімен көрінеді. ISSVD анықтамасы бойынша, диагноз қою үшін симптомдар кем дегенде үш айға созылуы тиіс. Вульводинияның себептері толыққанды түсініксіз, бірақ түрлі себептері бар көптеген вульводинияның кіші түрлері бар. Ауырсынуға тигізгенде ("провокацияланған") немесе тұрақты ("провокацияланбаған") сипаттама берілуі мүмкін. Вульводинияның кейбір жағдайлары идиопатиялық болып табылады, яғни нақты себебін анықтауға болмайды.
Vulvodynia is a chronic pain condition that affects the vulvar area and occurs without an identifiable cause. Symptoms typically include a feeling of burning or irritation. It has been established by the ISSVD that for the diagnosis to be made symptoms must last at least three months. The causes of vulvodynia are not fully understood, but there are many sub types of vulvodynia with different causes, The pain can be provoked by touch ("provoked") or constant ("unprovoked"). Some cases of vulvodynia are idiopathic where no specific cause can be determined.
Вестибулодиния
Вестибулодиния, бұрын вульварлық вестибулит синдромы (ВВС) немесе жай ғана вульварлық вестибулит деп аталатын, вестибулярлық аймақта орналасқан ауырсынуды білдіреді. Ол көбінесе өте шешілген "жану" немесе "кесу" сияқты ауырсынумен байланысты болады. Вестибулодиния – жастық шақтағы әйелдерге әсер ететін вульводинияның ең көп кездесетін түрі. Бұл синдром гинекологиялық көмекке жүгінген әйелдердің шамамен 10-15%-ына әсер етеді.
Клитородина
Вулводинияның ауырсынуы клиторға дейін созылуы мүмкін; мұны клитородиния деп атайды. Клитородиния кейде клитордың жабысуынан туындауы мүмкін, яғни клитордың қынабы клитордың өзіне жабысып қалуынан. Симптомдары: ауырсыну, жоғары сезімталдық, сезімталдықтың төмендеуі, қоздырылуда қиындықтар, оргазмның әлсіреуі немесе толық жоқтығы. Клитордың жабысуы лихен склерозы бар әйелдерде жиі кездеседі, бірақ жалпы халықтың арасында да болады. Клитордың жабысуының таралуы белгісіз. Клитородиния медициналық зерттеулерде назардан тыс қалдырылып, клиникалық тәжірибеде жеткілікті түрде мойындалмайды.
Себептер
Вулводинияның көптеген түрлері мен себептері бар. Бұл ауру көбінесе этиологиясы анықталмайтын жағдайларда кездеседі. Дұрыс емді таңдау үшін себебін анықтау маңызды. Вульвалық вестибюльге шектелген ауырсыну, вестибулодиния деп аталады, кем дегенде үш белгілі кіші түрі бар: нейропролиферация, гормоналдық реттелу және қабыну. Нейропролиферация туғаннан қалыптасуы немесе өмір бойында пайда болуы мүмкін. Вестибулодинияның осы түрі нейропролиферативті вестибулодиния деп аталады. Гормоналдық реттелумен байланысты вестибулодиния гормоналдық препараттардың, мысалы, ауызға қабылданатын контрацептивтердің салдарынан туындауы мүмкін. Қабынушы вестибулодиния иммундық реакцияның бір бөлігі ретінде дамуы мүмкін. Басқа да ықтимал себептерге Сьегрен синдромы жатады, оның белгілеріне созылмалы қынаптың құрғауы кіреді. Сонымен қатар, қабынуға генетикалық бейімділік, аллергия немесе басқа да сезімталдық (мысалы, зәрдегі оксалаттар), жүйкелік қызыл жегіске немесе экземаға немесе склероздық лихенге ұқсас аутоиммундық аурулар, инфекциялар (мысалы, зекең инфекциялары, бактериялық вагиноз, адам папиллома вирусы, жақындық герпес), жарақаттар және нейропатия – қынап аймағындағы нерв аяқтарының санының артуы да жатады. Кейбір жағдайларда, жыныс мүшелеріне жасалған операциялар, мысалы, лабиопластика, жағымсыз салдарға әкелуі мүмкін. 16 жасқа дейінгі әйелдерде эстрогенің төмен дозасын қамтитын гормоналдық контрацептивтерді қолдану вульвалық вестибулит синдромының пайда болуына жағдай жасауы мүмкін. Вульвалық вестибулит синдромы жоқ әйелдерде гормоналдық контрацептивтерді қолдану кезінде, әсіресе артқы вестибулумда, ауырсыну шегінің айтарлықтай төмендеуі байқалады. Таздық қабаттың дисфункциясы кейбір әйелдердегі ауырсынудың түпкі себебі болуы мүмкін. Вульводиниямен бірге жиі кездесетін коморбидтік ауруларға фибромиалгия, тітіркенішті ішек синдромы, интерстициалды цистит, таздық қабаттың дисфункциясы, эндометриоз, депрессия және көңіл күй бұзылыстары жатады.
Диагностика
Бұл жағдай – басқа жағдайларды жоққа шығару және кіндік-қын ауруларының басқа да проблемаларын болдырмау қажет. Диагноз пациенттің әдеттегі шағымдарына, көбінесе қалыпты физикалық тексеру нәтижелеріне және дифференциалдық диагноз бойынша анықталатын себептердің болмауына негізделеді. Мақта тамыршасын сынау арқылы жалпы және жергілікті ауырсынуды ажыратуға, ауырсыну аймақтарын анықтауға және олардың күшін бағалауға болады. Пациенттер көбінесе мақтаның тиюін пышақпен сыпырғандай қатты ауыртпалық сезім деп сипаттайды. Ауырсынудың орналасқан жерлерін көрсететін схема уақыт өте келе ауырсынуды бағалауға көмектеседі. Кіндік-қын тексеру қажет, сондай-ақ, жағдайларға қарай, ылғалды препарат, кіндік-қын pH, саңырауқұлақ мөлшерін анықтау және Грам бояуы сынды зерттеулер жүргізілуі керек. Саңырауқұлақ мөлшерін анықтау арқылы емге төзімді штамдарды анықтауға болады. Сауалнамалар көрсеткендей, вульводинияға сәйкес келетін әйелдердің шамамен жартысы ғана медициналық көмекке жүгінеді. Көптеген гинекологтар бұл аурулар тобымен жеткілікті таныс емес. Кіндік-қынның созылмалы ауруынан зардап шегетін әйелдер көбінесе ем алуға тартынады, әсіресе көптеген әйелдер жыныстық қатынас бастаған кезде белгілерді сезіне бастайды. Сонымен қатар, көзге көрінбейтін белгілердің болмауы салдарынан, көптеген пациенттерге дұрыс диагноз қойылмас бұрын, ауырсыну "олардың ойларынан" туындаған деп айтылған. Әйелдердің кіндік-қын ауруын психологиялық себептерге жатқызу, медициналық емес, Фрейдтің психоанализіне байланысты басталуы мүмкін.
Емдеу
Емдеудің бірнеше нұсқасы бар, бірақ ешқайсысы толыққанды тиімді емес. Ол ұзақ мерзімді жақсы нәтижелер береді, бірақ көбінесе консервативті ем шаралары нәтиже бермегеннен кейін ғана қолданылады.
Өмір салты
Көптеген жағдайларда өмір салтын өзгерту ұсынылады, мысалы, мақтадан жасалған іш киім кию, аймақты тітіркендіретін заттардан аулақ болу және жыныстық қатынас кезінде майлау құралын қолдану.
Эпидемиология
Әйелдердің қанша пайызына әсер ететіні толыққанды белгілі емес, бірақ бағалаулар 10-28% аралығында. Науқастар бір-біріне көмек көрсету және аурудың жақсы танылуын қамтамасыз ету үшін қауымдастықтар құрды. 1994 жылы құрылған Ұлттық Вулводиния Ассоциациясы (NVA) – коммерциялық емес ұйым, ол науқастарды бір-бірімен және оларға көмектесе алатын медициналық қызметкерлермен байланыстыруға көмектеседі. Олар медициналық қызметкерлердің тізімін ұстап тұрады және пациенттерді қолдау топтарын географиялық принцип бойынша ұйымдастырады. NVA 1990 жылдары вульводинияны зерттеуге алғашқы қаржыландыруды қамтамасыз етті және вульводиния бойынша зерттеулерге бастапқы гранттар беруді жалғастыруда. "Тайт Липп" – вульводиниямен ауыратын пациенттердің тағы бір, жас қауымдастығы. 2019 жылы құрылған "Тайт Липп" вульвовагиналды ауруға байланысты стигма мен құпияны жоюға бағытталған әңгіме айту подкасты ретінде басталып, медициналық қауымдастық пен қоғам тарапынан вульводиния сияқты созылмалы вульвовагиналды аурулардың қалай түсінілетінін өзгертуге арналған, пациенттердің бастамасымен құрылған ұйымға айналды. Facebook және Reddit сияқты платформаларда пациенттердің бірнеше онлайн қауымдастықтары бар. Медициналық білімге қол жеткізу қиын болғандықтан, науқастар көмек алу үшін басқа науқастардың тәжірибесіне жүгінеді.