Кіріспе

Толық күн тұтылуы 2009 жылдың 22 шілдесінде Ай орбитасының төмендейтін түйінінде болды, оның ұлылығы 1.07991-ге тең. Бұл 21-ші ғасырдағы ең ұзақ толық күн тұтылуы болып табылады, оның толық фазасы Оңтүстік-Шығыс Азия жағалауында ең көп дегенде 6 минут 38.86 секундқа созылды.

Күн тұтылуы 136-шы Сарос циклының 37-ші тұтылуы еді, ол 1360 жылдың 14 маусымында ішінара тұтылумен басталды және 2622 жылдың 30 шілдесінде ішінара тұтылумен аяқталуы күтілуде.

Көріну мүмкіндігі

Айдың жартылай көлеңкесінің кең жолағында жартылай тұтылу байқалды, оның ішінде Оңтүстік-Шығыс Азияның көп бөлігі (Пәкістан, Үндістан және Қытайдың барлығы) және солтүстік-шығыс Океания. Толық тұтылу Солтүстік Үндістан, Шығыс Непал, Солтүстік Бангладеш, Бутан, Мьянманың солтүстік ұшы, Орталық Қытай және Тынық мұхиты, оның ішінде Рюкю аралдарының солтүстік бөлігі, Оңтүстік Иво Джимадан басқа барлық жанартау аралдары, Маршалл аралдары және Кирибатиден көрінді. Толық тұтылу көптеген ірі қалаларда байқалды, соның ішінде Дака және Динажпур, Бангладештегі Чапай Навабгандж ауданы; Сурат, Вадодара, Бхопал, Варанаси, Патна, Гайя, Силигури, Таванг және Гувахати (Үндістан); және Чэнду, Нанчхон, Чунцин, Ичан, Цзиньчжоу, Ухан, Хуанган, Хефэй, Ханчжоу, Вукси, Хучжоу, Сучжоу, Цзясинь, Нинбо, Шанхай, сондай-ақ Қытайдағы Үш шатқалы бөгеті. Дегенмен, тұтылу жолындағы ең ірі Шанхай қаласында көрініс тығыз бұлттардың кесірінен нашарлады. NASA мәліметінше, Жапонияның Китао-Джима аралында ең жақсы көру жағдайлары болжамдалған, себебі көру уақыты ұзақ болды (күннің ең үлкен тұтылу нүктесіне ең жақын жер) және континенттік Азияның барлық аймақтарына қарағанда бұлтты жағдай жағынан қолайлырақ еді. Тұтылу және Варанасидегі мыңдаған бақылаушылардың реакциясы Брайан Кокс жүргізген Science Channel-дың "Ғаламның ғажайыптары" телесериалында жарық көрді. Бұл тұтылу тарихындағы ең көп көрілген толық күн тұтылуы болуы мүмкін, өйткені Шанхай мен Ханчжоудағы 30 миллион адам ғана оны көрді.

Байқаулар

Мыңдаған паломниктер Үндістанның Варанаси қаласындағы Ганг өзенінің жағасына күннің тұтылуын діни немесе рухани құбылыс ретінде бақылау үшін жиналды. Кейбір адамдар күннің тұтылуы мен өз денсаулығы арасында жағымды немесе жағымсыз байланыс болатынын күтті. Үндістан ғалымдары күн тұтылуын Үндістан Әуе Күштері ұшағынан қадағалады. Қытай үкіметі бұл мүмкіндікті ғылыми білім беру және кез келген шарлаттандыққа қарсы күресу үшін пайдаланды. Қытайдың Шығыс әуе компаниясы Уханнан Шанхайға бағытталған рейсі ғалымдарға бақылау уақытын ұзарту үшін тұтылу жолымен сәл қабысып ұшты. Жапониядағы бақылаушылар 46 жылдан бері алғашқы тұтылуды көру мүмкіндігіне қуанды, бірақ бұлтты аспан көріністі бұрып, олардың көруін қиындатты. Бангладеште тұтылу шамамен 3 минут 44 секундқа созылды. Жаңбыр мен бұлтты ауа-райға қарамастан, мыңдаған адам тұтылуды көруге мүмкіндік алды.

Ұзақтығы

Бұл Күн тұтылуы 21 ғасырда болған ең ұзақ толық Күн тұтылуы еді және 2132 жылдың 13 маусымына дейін (Сарос 139, көтерілу түйіні) одан ұзақ тұтылу болмайды, ол 6 минут 55 секундқа созылады. Тотальділік 6 минут 38,86 секундқа дейін сақталды (6 минут 39 секундтан 0,14 секунд қысқа), ең үлкен тұтылу Жапонияның оңтүстік-шығысындағы Бонин аралдарынан оңтүстікке қарай 100 шақырым жерде, 02:35:21 UTC уақытында мұхитта болды. Солтүстік Иво Джима аралында тотальділік уақыты ең ұзаққа жақын болды, ал ең жақын мекенделген нүкте Акусекиджима болды, онда тұтылу 6 минут 26 секундқа созылды. Осы тұтылуды бақылау үшін «Costa Classica» круиздік кемесі арнайы жалданып алынды, ал тұтылудың ең ұзақ нүктесінде бақылап, оқиға кезінде орталық сызық бойымен жүзу арқылы ұзақтығы 6 минут 42 секундқа дейін ұзартылды. Бұл Күн тұтылуы Сарос сериясының 136-шы, төмен түсетін түйінінің бөлігі болды, сондай-ақ 1991 жылғы 11 шілдедегі Күн тұтылуы да сәл ұзағырақ болды, ол 6 минут 53,08 секундқа дейін сақталды (осы сарос сериясының бұрынғы тұтылулары, 1973 жылғы 30 маусымдағы және 1955 жылғы 20 маусымдағы тұтылулар ұзағырақ болды, сәйкесінше 7 минут 03,55 және 7 минут 07,74 секунд). Келесі оқиға 2027 жылғы 2 тамызда болады (6 минут 22,64 секунд). Айдың перигейге жақын болуының нәтижесінде осы тұтылудың ұзақтығы ерекше болды, Айдың көрінетін диаметрі Күннен 7,991% үлкен (магнитудасы 1,07991) және Жердің афелийге жақын болуынан Күн сәл кішірек көрінді. Ал 2009 жылғы 26 қаңтардағы (Сарос 131, көтерілу түйіні) сақиналы Күн тұтылуы Айдың апогейінен 3,3 күн өткен соң болды және Күннің диаметріне қарағанда 7,175% кішірек көрінді. 2010 жылғы 15 қаңтардағы келесі Күн тұтылуы (Сарос 141, көтерілу түйіні) де сақиналы болды, Айдың апогейінен 1,8 күн бұрын, Ай Күннен 8,097% кішірек болды.

2009 жылғы тұтылулар

26 қаңтарда сақиналы күн тұтылуы. 9 ақпанда жартылай ай тұтылуы. 7 шілдеде көлеңкелі ай тұтылуы. 22 шілдеде толық күн тұтылуы. 6 тамызда көлеңкелі ай тұтылуы. 31 желтоқсанда ішінара ай тұтылуы. Бұл толық тұтылу бір айдың ішінде үш тұтылудың екіншісі болды, ал екі шағын көлеңкелі ай тұтылуы 7 шілдеде басталып, 6 тамызда аяқталды.