Кіріспе

Шидловтың тарихы 12 ғасырға дейін жетеді. Қалада бірнеше туристік тартымдылықтар бар, оның ішінде 14 ғасырға қатысты бірнеше ғимараттар мен шіркеулер, сондай-ақ сол дәуірдегі қамалдың қираған қалдықтары және 16 ғасырлық Шидлов синагогасы бар. Польшадағы маңызды ғимараттардың алғашқы ресми тізімі – Казимеж Стрончинский басқарған 1844-1855 жылдар аралығындағы «Польша Корольдігіндегі ежелгі ескерткіштердің сипаты туралы жалпы көрініс» еңбегі, Шидлов синагогасын Польшаның сәулеттік жағынан ерекше ғимараттарының бірі деп сипаттайды.

Орналасқан жері

Шидлов Кіші Польша жотасында, Свентокшиские таулары мен Полянец жазығының арасында орналасқан. Ауыл Хмиелник-Шидлов қорғалатын ландшафт аймағының шегінде жатыр. Кильцеге дейінгі қашықтық – 40 шақырым, Сташовқа – 12 шақырым. Көптеген алхоры бақтарының болуына байланысты, ауыл Польшаның алхоры астанасы деп аталады. Жыл сайын мұнда алхоры фестивалі өтеді. Ауылдан 765-ші және 756-шы екі облыстық жол өтеді; сонымен қатар, Шидлов Кіші Польша жолындағы аялдама болып табылады.

Тарих

Шызлов туралы алғашқы мәлімет 1191 жылғы Сандомир колледжінің құжаттарында кездеседі. Сол кезде ауыл Польша патшаларына тиесілі болды және маңызды орта ғасырлық Висла сауда жолының бойында орналасқан. 1329 жылдың 1 шілдесінде Шидлов Среда-Шлёнска қала құқығы бойынша қала мәртебесін алды (Магдебург құқықтарын да қараңыз). 14 ғасырдың ортасында Казимир III Ұлы мұнда бекініс және Святой Владислав шіркеуін салды. Қала қорғаныс қабырғасымен қоршалған, онда Краков, Опатов және Су қақпалары болды. Көп ұзамай Шидлов старостаның орталығына айналды, алғашқы қолөнершілер мен еврей қоныс аударушылары келді. Бұл Польша Корольдігінің патшалық қаласы болды, әкімшілік жағынан Кіші Польша провинциясының Сандомир воеводствосындағы Вислица округіне қарасты. Оның орналасуы шарап, мал және хмель саудагерлеріне көмектесті, олар өз тауарларын Сандомирге алып жүрді. 16 ғасырда Шидлов мата тоқу орталығына айналды. Сонымен қатар, тігіншілер, нан пісірушілер, аяқ киім жасаушылар, теміршілер, ат жабдықтары жасаушылар, семсершілер және құмыра жасаушылар жұмыс істеді, сондай-ақ сыра зауыты да болды. 1528 жылы су құбыры мен моншалар ашылды, ал 1564 жылы қалада 180 үй болды, оның 49-ы базар алаңында орналасқан. Бірақ келесі жылы Шидловтың көп бөлігі өрттен қирады. Сол кезде қалаға еврейлер де қоныстанды, олар 1534–1564 жылдары алғашқы синагогды салды. 17 ғасырдың бірінші жартысында жақсы кезең аяқталды. 1630 жылы Шидловты жалақы алмаған сарбаздар өртеп жіберді. Қаланың қамалын бұзуға мүмкін болмағандықтан, жалдамалы әскерлер қала маңындағы елді мекендерді өртеп, өрт Шидловқа жетті. Польшаға швед шабуылы (1655–1660) және Георг II Ракоци әскерлерінің шабуылы (Раднот шартына қараңыз) қаланың толық құлпырауына әкелді. Содан кейін қала халқы 1300 адамнан 350 адамға дейін азайды, ал үйлер саны 54-ке дейін жетті (1663 жылғы мәлімет бойынша). Осы қақтығыстардан кейін Шидлов ешқашан бұрынғы өркендеуіне қайта оралмады. 1789 жылы Шидловта тас қалалық әкімшілік, Циекака өзенінде 5 диірмен және 196 үй болды, олардың көпшілігі тасталып кеткен. Қамал қираған, ал 1827 жылға қарай үйлер саны 202-ге дейін өсті, ал халық саны 1550-ге жетті. Польшаның үшінші бөлінісінен кейін (1795) Шидлов Австрия империясына қосылды. 1809 жылғы Польша-Австрия соғысында поляктардың жеңісінен кейін, Шидлов қайта поляктардың құрамына кірді және қысқа ғасырлық Варшава герцогтігінің құрамына енді, онда округ орталығы болды. Герцогтік таратылғаннан кейін 1815 жылы Шидлов Ресей бақылауындағы Конгресс Польшасының бөлігіне айналды, ал 1850 жылы Ресей билігі Шидлов округін таратып, оны Стопница округімен біріктірді. 1869 жылы қаңтар көтерілісіне қатысқан тұрғындарға жаза ретінде Шидлов ауылдық мәртебеге төмендетілді. 1929 жылы Кильце воеводствосының құрамына кіретін Шидловта 2246 адам тұрды, оның 30% еврейлерді құрады. 1939 жылдың қыркүйегінде Германия мен Кеңес Одағының Польшаға бірлескен шабуылынан басталган Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Шидлов 1945 жылға дейін Германия тарапынан оккупацияланды. Қаланың бір бөлігі және оның еврей халқының көп бөлігі жойылды. Соғыс басталған кезде қалада 500-600 еврей тұрды. Шидловты басып алғаннан кейін немістер еврейлердің үйлерін және дүкендерін тонады. Олар еврей еркектерін кездейсоқ атып өлтіріп, азаптады. Еркектерді күштеп жұмыс істеуге де тартты. 1940 жылы немістер аймақтың басқа қалаларынан еврейлерді Шидловқа көшіріп әкелді, бұл еврей халқының санын екі есеге арттырды. 1941 жылдың соңына қарай Шидловта 1000-нан астам еврей болды, және одан да көп еврейлер мерзімімен депортацияланды. 1942 жылдың қазан айында 150 еврей еңбек лагерлеріне жіберілді, он бес еврей Шидловта атып өлтірілді, ал қалған 1000-ға жуық еврей Шчуцин теміржол стансасына шерумен жеткізіліп, дереу өлтірілген Треблинка жойқын лагеріне жіберілді. Шидлов Холокостінен аман қалғандардың саны белгісіз. 1960 жылы халық саны 1402 адамды құрады. 2019 жылдың 1 қаңтарында Шидлов қала мәртебесін қайта алды.

Демография

2002 жылғы Польша халық санағы бойынша Шызлов ауылында 1054 адам тұратын, олардың 50,7% -ы ерлер, 49,3% -ы әйелдер. Ауыл тұрғындарының 23,6% -ы 18 жасқа толмағандар, 37,4% -ы 18 мен 44 жас аралығындағылар, 20,5% -ы 45 пен 64 жас аралығындағылар, 18,5% -ы 65 жастан асқандар. 1-кесте. Ауыл тұрғындарының саны 2002 жылы жас топтары бойыншаСИПАТТАМАӨлшем бірлігіХАЛЫҚ (2002 жылы жас топтары бойынша) БАРЛЫҒЫ 0–9 10–19 20–29 30–39 40–49 50–59 60–69 70–79 80+I. БАРЛЫҒЫ адам 1054 118 172 135 126 175 122 67 86 53— оның ішінде % 100 11,2 16,3 12,8 12,0 16,6 11,6 6,4 8,2 5,0II. ЖЫНСЫ БОЙЫНШАA. Ерлер адам 534 67 96 81 59 88 63 21 35 24— оның ішінде % 50,7 6,4 9,1 7,7 5,6 8,3 6,0 2,0 3,3 2,3B. Әйелдер адам 520 51 76 54 67 87 59 46 51 29— оның ішінде % 49,3 4,8 7,2 5,1 6,4 8,3 5,6 4,4 4,8 2,81-сурет. 2002 жылы ауыл халқының жас және жыныс пирамидасы2-кесте. Ауыл тұрғындарының саны 2002 жылы жынысы бойыншаСИПАТТАМАӨлшем бірлігіХАЛЫҚ (2002 жылы жынысы бойынша) БАРЛЫҒЫ Ерлер ӘйелдерI. БАРЛЫҒЫ адам 1054 534 520— оның ішінде % 100 50,7 49,3I. ЖАС ТОБЫ БОЙЫНШАA. Жұмысқа жарамды жасқа дейінгілер адам 249 140 109— оның ішінде % 23,6 13,3 10,3B. Жұмыс жасындағылар, барлығы адам 610 325 285— оның ішінде % 57,9 30,8 27,1a. Жұмысқа қабілетті жастағылар адам 394 210 184— оның ішінде % 37,4 19,9 17,5b. Жұмысқа қабілетсіз жастағылар адам 216 115 101— оның ішінде % 20,5 10,9 9,6C. Жұмыстан шыққан жастағылар адам 195 69 126— оның ішінде % 18,5 6,5 12,0