Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Легница (полякша: Legnica; немісше: Liegnitz; латынша: Lignitium) – Польшаның оңтүстік-батысындағы қала, Төменгі Силезияның орталық бөлігінде, Качава және Черна Вода өзендерінің жағасында орналасқан. Қала округ орталығы болып табылатынмен қатар, 1992 жылдан бері Легница епархиясының да орталығы. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Легницада 97 300 тұрғын тұрады. Алайда, бұл жердегі алғашқы қоныстар 7 ғасырға дейін жетеді. "Легница" атауы алғаш рет 1149 жылы Польшаның жоғары герцогы Болеслав IV Бұйралы тұсында айтылған. Легница, әлдебір уақытта Болеславтың резиденциясы болған, ал 1248 жылдан 1675 жылға дейін Легница герцогтарының ордасы саналған. Легница – Пиаст әулетінің ең ұзақ билеген қаласы, шамамен 700 жылдай, 10 ғасырда Польша мемлекеті құрылғаннан кейін Польшаның билеушісі I Миешко заманынан бастап, 1675 жылға дейін және соңғы Пиаст герцогы Георг Вильгельмнің қайтысына дейін билік құрған. Легница – Польша монархтары мен олардың жұбайларының тарихи жерленген жерлерінің бірі. Легница 1241 жылдың 9 сәуірінде қаланың жанындағы Легницкий Поледе болған қырғын шайқаспен әйгілі болды, бұл шайқас Польша бастаған христиан коалициясының монғолдардан жеңілісімен аяқталды, бұл Польшаға жасалған алғашқы моңғол шапқыншылығы кезінде болған. Легница Вроцлавпен бірге Төменгі Силезияның экономикалық, мәдени және ғылыми орталығы болып табылады. Қала әртүрлі архитектуралық стильдермен танымал, ол ерте ортағасырлық дәуірден бастап қазіргі заманға дейін сақталған, сондай-ақ Польшадағы ең ірілердің бірі – Пиаст қамалы бар Ескі қаласы да жақсы сақталған. 2016 жылғы Тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ) рейтингі бойынша Легница Силезия аймағындағы ең прогрессивті және жоғары табысқа ие қалалардың бірі болып табылады.
Legnica (Polish: ; Liegnitz, ; ; ; Lignitium) is a city in southwestern Poland, in the central part of Lower Silesia, on the Kaczawa River and the Czarna Woda. As well as being the seat of the county, since 1992 the city has been the seat of the Diocese of Legnica. as of 2023, Legnica had a population of 97,300 inhabitants. although previous settlements could be traced back to the 7th century. The name "Legnica" was mentioned in 1149 under High Duke of Poland Bolesław IV the Curly. Legnica was most likely the seat of Bolesław and it became the residence of the dukes of Legnica from 1248 until 1675. Legnica is a city over which the Piast dynasty reigned the longest, for about 700 years, from the time of ruler Mieszko I of Poland after the creation of the Polish state in the 10th century, until 1675 and the death of the last Piast duke George William. Legnica is one of the historical burial sites of Polish monarchs and consorts. Legnica became renowned for the fierce battle that took place at Legnickie Pole near the city on 9 April 1241 during the first Mongol invasion of Poland, which ended in the defeat of the Polish led Christian coalition by the Mongols. Legnica is an economic, cultural and academic centre in Lower Silesia, together with Wrocław. The city is renowned for its varied architecture, spanning from early medieval to modern period, and its preserved Old Town with the Piast Castle, one of the largest in Poland. According to the Foreign direct investment ranking (FDI) from 2016, Legnica is one of the most progressive high income cities in the Silesian region.
Халық саны
2012 жылы Легницада 102 708 тұрғын болды және ол воеводшалықтағы үшінші ірі қала (Вроцлав пен Валбжихтен кейін) және Польшадағы 38-ші қала. Сонымен қатар, ол 448 617 тұрғыны бар мыс кен аймағының (Легницко-Глоговский мыс округі) ең оңтүстік және ең ірі қалалық орталығы болып табылады. Легница конгломерациядағы ең ірі қала және Польша қалалары қауымдастығының мүшесі.
as of 2012 Legnica has 102,708 inhabitants and is the third largest city in the voivodeship (after Wrocław and Wałbrzych) and 38th in Poland. It also constitutes the southernmost and the largest urban center of a copper deposit (Legnicko Głogowski Okręg Miedziowy) with agglomeration of 448,617 inhabitants. Legnica is the largest city of the conurbation and is a member of the Association of Polish Cities.
Тарихқа дейінгі кезең
1970 жылдардың аяғында шығыс Легницада жүргізілген археологиялық зерттеулер бронза құю шеберханасының және үш металлургтің қабірінің табылуын көрсетті. Бұл жайт б.з.д. 1000 жылға жуық мерзімді көрсетеді. Лузация мәдениетінің адамдары б.з.д. 8 ғасырында осы жерде қоныстанған. Дунайдың жоғарғы бассейнінен кельттер шапқынынан кейін, Легница және Судет тауларының солтүстік етегіне кельт қоныс салушылар мен саудагерлер кірген. Тацит және Птолемей осы аймақтағы ежелгі Лугий (Лигий) тайпасын тіркеп, олардың Лугидунум қаласын атаған, ол Легница және Глоговтың екеуіне де жатқызылған.
Archaeological research conducted in eastern Legnica in the late 1970s, showed the existence of a bronze foundry and the graves of three metallurgists. The find indicates a time interval about year 1000 BC. A settlement of the Lusatian culture people existed in the 8th century B. C. After invasions of Celts beyond upper Danube basin, the area of Legnica and north foothills of Sudetes was infiltrated by Celtic settlers and traders. Tacitus and Ptolemy recorded the ancient nation of Lugii (Lygii) in the area, and mentioned their town of Lugidunum, which has been attributed to both Legnica and Głogów.
Ертедегі Польша
VIII ғасырда славяндық лехиттік тайпалар бұл аймаққа қоныс аударды. Қала алғаш рет 1004 жылы жылнамаларда ресми түрде тілге алынды, алайда осы жердегі қоныс 7 ғасырға дейін жетеді. Дендрохронологиялық зерттеулер Польшаның Миешко I патшалығы кезінде ертедегі Пиаст әулетінің стилінде жаңа бекінілген қоныс салынғанын көрсетті. 1149 жылы жоғары князь Болеслав IV Керлі Санкт-Бенедикт монастырында шағын шіркеу құрылысына қаржы бөлген кезде ол туралы айтылады. Легница Болеславтың тұруға ең ықтимал жері болды және 1163 жылы Польшаның жоғары княздарының резиденциясына айналды.
Slavic Lechitic tribes moved into the area in the 8th century. The city was first officially mentioned in chronicles from 1004, although settlement dates to the 7th century. Dendrochronological research proves that during the reign of Mieszko I of Poland, a new fortified settlement was built here in a style typical of the early Piast dynasty. It is mentioned in 1149 when High Duke Bolesław IV the Curly funded a chapel at the St. Benedict monastery. Legnica was the most likely place of residence for Bolesław and it became the residence of the high dukes of Poland in 1163
Соғыстан кейін қала қарқынды дамыды. 1258 жылы Санкт-Петер шіркеуі жанында, Польшадағы алғашқы осындай мектеп болуы мүмкін, приходтық мектеп ашылды. 1278 жылы Болеслав II Мұңғал Доминикан монастырын құрды.
After the war, nonetheless, the city was developing rapidly. In 1258 at the church of St. Peter, a parish school was established, probably the first of its kind in Poland. Around 1278 a Dominican monastery was founded by Bolesław II the Horned,
Легница герцогтігі
14 ғасырдың басында Легница герцогтығының астанасы болған Легница Орталық Еуропаның ең маңызды қалаларының біріне жатты, онда шамамен 16 000 тұрғын өмір сүрді. Қала, Легница мен Злотория (Голдберг) арасындағы Качава өзенінде алтынның табылуынан кейін тез дами бастады. Алайда, мұндай өсім ұзаққа созыла қоймады. Қала халқының ең жоғары деңгейіне жеткен соң, осы қарқынды даму кезеңінде салынған ағаш үйлер құрылыстары зор өрттен қирады. Өрт қала тұрғындарының санын азайтты және ондаған жылдар бойы маңызды дамуға тосқауыл қойды. Легница, басқа Силезия герцогтықтарымен бірге, 14 ғасырда Богемия Корольдігінің вассалына айналды және көп ұлтты Киелі Рим империясының құрамына кірді, бірақ поляк Пиаст әулетінің жергілікті герцогтары билікте болды. 1454 жылы жергілікті көтеріліс Легницаның Богемия патшаларының тікелей билігіне қарауына кедергі келтірді. 1505 жылы Легница герцогы Фредерик II, жақын орналасқан Глогов герцогы, болашақ Польша патшасы Ескі Зигмунд I-мен Легницада кездесті. Осы кезеңде патша Август II-нің пошталық белгісі пайда болды. 1813 жылы пруссиялықтар, фельдмаршал Блюхер басшылығымен, Кацбах (Качава) шайқасында Макдональдтың француз әскерлерін жеңді. Вена конгресінен кейін Пруссия мемлекетінің әкімшілік реформасынан соң, Лигниц және оны қоршаған аумақ (Ландкрайс Лигниц) 1816 жылдың 1 мамырында Силезия провинциясының құрамындағы Лигниц әкімшілік округіне (Regierungsbezirk) қосылды. Германияның бірігуі кезінде, 1871 жылы Пруссияның қалған бөлігімен бірге қала Германия империясының құрамына кірді. 1874 жылдың 1 қаңтарында Лигниц, Төменгі Силезиядағы үшінші қала (Бреслау және Гёрлицтен кейін) қалалық округ мәртебесіне ие болды, бірақ Лигництің айналасындағы Ландкрайс округінің әкімшісі өз ордасын қалада сақтап қалды. Оның әскери гарнизоны Königsgrenadier Regiment Nr. 7 әскери бөліміне орналасқан, ол негізінен поляк сарбаздарынан құралған.
As the capital of the Duchy of Legnica at the beginning of the 14th century, Legnica was one of the most important cities of Central Europe, having a population of nearly 16,000 residents. The city began to expand quickly after the discovery of gold in the Kaczawa River between Legnica and Złotoryja (Goldberg). Unfortunately, such a growth rate can not be maintained long. Shortly after the city reached its maximum population increase, wooden buildings which had been erected during this period of rapid growth were devastated by a huge fire. The fire decreased the number of inhabitants in the city and halted any significant further development for many decades. Legnica, along with other Silesian duchies, became a vassal of the Kingdom of Bohemia during the 14th century and was included within the multi ethnic Holy Roman Empire, however remained ruled by local dukes of the Polish Piast dynasty. In 1454, a local rebellion prevented Legnica from falling under direct rule of the Bohemian kings. In 1505, Duke Frederick II of Legnica met in Legnica with the duke of nearby Głogów, Sigismund I the Old, the future king of Poland. The postal milestone of King Augustus II comes from that period. and in 1813, the Prussians, under Field Marshal Blücher, defeated the French forces of MacDonald in the Battle of Katzbach (Kaczawa) nearby. After the administrative reorganization of the Prussian state following the Congress of Vienna, Liegnitz and the surrounding territory (Landkreis Liegnitz) were incorporated into the Regierungsbezirk (administrative district) of Liegnitz, within the Province of Silesia on 1 May 1816. Along with the rest of Prussia, the town became part of the German Empire in 1871 during the unification of Germany. On 1 January 1874 Liegnitz became the third city in Lower Silesia (after Breslau and Görlitz) to be raised to an urban district, although the district administrator of the surrounding Landkreis of Liegnitz continued to have his seat in the city. Its military garrison was home to Königsgrenadier Regiment Nr. 7 a military unit formed almost exclusively out of Polish soldiers.
ХХ ғасыр
1910 жылғы халық санауында Лигниц халқының 95,86% неміс, 0,15% неміс және поляк, 1,27% поляк, 2,26% венд және 0,19% чехтар екені көрсетілді. 1937 жылдың 1 сәуірінде Лигниц округінің Альт-Беккерн (Пьекары), Гросс-Беккерн (Пьекары-Вельке), Хуммель, Лигниц-Форверке, Пфаффендорф (Пянтница) және Принкендорф (Пшибкув) қауымдарының бір бөлігі қала шегіне қосылды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Версаль келісімі бойынша Лигниц 1919 жылдан 1938 жылға дейін жаңа құрылған Төменгі Силезия провинциясының, 1938 жылдан 1941 жылға дейін Силезия провинциясының және 1941 жылдан 1945 жылға дейін қайтадан Төменгі Силезия провинциясының құрамына кірді. Германияда нацистік партия билікке келгеннен кейін, 1933 жылдың өзінде жергілікті еврей кәсіпорындарына бойкот жарияланды, 1938 жылғы «Хрусталь түні» кезінде синагог өрттелді, ал 1939 жылы жергілікті поляк халқы террорланды және қуғынға ұшырады. Қалада нацистік сот түрмесі және мәжбүрлі еңбек лагері жұмыс істеді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде поляк қарсылық қозғалысының бірнеше мүшесі тұтқындалып, өлім жазасына кесілді. Немістер қалада екі мәжбүрлі еңбек лагерін, сондай-ақ Жагань (бұрынғы Саган) қаласындағы әскери тұтқындар лагерінің екі еңбек лагерін және Згожелец (бұрынғы Гөрлиц) қаласындағы Stalag VIII A әскери тұтқындар лагерінің бір еңбек лагерін құрды. Екінші дүниежүзілік соғыста нацистік Германия жеңілгеннен кейін, Лигниц және Нейседен шығысқа қарайғы Силезияның барлық бөлігі 1945 жылғы Потсдам конференциясынан кейін Польшаға уақытша берілді. Неміс халқының көп бөлігі Потсдам келісіміне сәйкес қуылды немесе қаладан қашып кетті. Қалаға поляктар қоныстанды, оның ішінде Совет Одағының аннексиясынан кейін Шығыс Польшадан қуылғандар да болды. Сондай-ақ, 1950 жылы Грекия азаматтық соғысынан қашқан гректер Легницаға қоныстанды. Ортағасырлық полякша Лигница атауы ескірген деп есептелгендіктен, қала Легница деп қайта аталды. 1945 жылы Потсдамда шешілген Польшаға беруді 1950 жылы Шығыс Германия, 1970 жылғы Варшава шарты бойынша Канцлер Вилли Брандт басқарған Батыс Германия және ақырында 1990 жылғы «Екі плюс Төрт» келісімімен біріккен Германия ресми түрде мойындады. 1990 жылға қарай 1945 жылға дейінгі Лигництің неміс халқынан поляктанған немістердің аз ғана бөлігі қалды. 2010 жылы қала Легницаның Польшаға қайтарылуының және нацистік Германиядан азат етілуінің 65 жылдығын тойлады. Екінші дүниежүзілік соғыста қала тек ішінара зақымдалды. 1945 жылдың маусым айында Легница қысқа мерзімге Төменгі Силезия (Вроцлав) воеводтығының астанасы болды, әкімшілік Тшебницадан көшіріліп, ақырында Вроцлавқа көшірілгеннен кейін. 1947 жылы қалалық кітапхана ашылды, 1948 жылы фортепиано фабрикасы құрылды, ал 1951-1959 жылдары Польшаның алғашқы мыс қорыту зауыты Легницада салынды. 1945 жылдан 1990 жылға дейін, суық соғыс кезінде, қалада Польшадағы Совет күштерінің штабы орналасқан. Бұл қаланың өміріне үлкен әсер етті. Көптеген жылдар бойы қала поляк және совет аймақтарына бөлінді, соңғысы көпшілікке жабық болды. Бұл орталықтар алғаш рет 1945 жылдың шілдесінде совет әскерлері жаңадан келген поляк тұрғындарын қаланың өздеріне қажет болған бөліктерінен күшпен шығарып тастаған кезде құрылды. Бұл әрекет кейбіреулер үшін өте қатыгездік деп есептелді, ал оның ауырлығын арттырып айтқан әңгімелер тарады, бірақ оның барысында ешкімнің өлтірілгеніне ешқандай дәлел табылмады. 1946 жылдың сәуірінде қалалық шенеуніктер Легницада 16 700 поляк, 12 800 неміс және 60 000 советтік әскер болғанын есептеді. 1956 жылдың қазан айында Легницада Төменгі Силезиядағы ең ірі антисоветтік демонстрациялар өтті. 1990 жылдары жаңа жергілікті газеттер мен радиостанция құрылды.
The census of 1910 gave Liegnitz's population as 95.86% German, 0.15% German and Polish, 1.27% Polish, 2.26% Wendish, and 0.19% Czech. On 1 April 1937 parts of the Landkreis of Liegnitz communities of Alt Beckern (Piekary), Groß Beckern (Piekary Wielkie), Hummel, Liegnitzer Vorwerke, Pfaffendorf (Piątnica) und Prinkendorf (Przybków) were incorporated into the city limits. After the Treaty of Versailles following World War I, Liegnitz was part of the newly created Province of Lower Silesia from 1919 to 1938, then of the Province of Silesia from 1938 to 1941, and again of the Province of Lower Silesia from 1941 to 1945. After the Nazi Party came to power in Germany, as early as 1933, a boycott of local Jewish premises was ordered, during the Kristallnacht in 1938 the synagogue was burned down, and in 1939 the local Polish population was terrorized and persecuted. A Nazi court prison was operated in the city with a forced labour subcamp. During World War II, several members of the Polish resistance movement were imprisoned and sentenced to death there. The Germans also established two forced labour camps in the city, as well as two prisoner of war labor subcamps of the POW camp located in Żagań (then Sagan), and one labor subcamp of the Stalag VIII A POW camp in Zgorzelec (then Görlitz). After the defeat of Nazi Germany during World War II, Liegnitz and all of Silesia east of the Neisse was preliminarily transferred to Poland following the Potsdam Conference in 1945. The majority of the German population was either expelled in accordance with the Potsdam Agreement or fled from the city. The city was repopulated with Poles, including expellees from pre war eastern Poland after its annexation by the Soviet Union. Also Greeks, refugees of the Greek Civil War, settled in Legnica in 1950. As the medieval Polish name Lignica was considered archaic, the town was renamed Legnica. The transfer to Poland decided at Potsdam in 1945 was officially recognized by East Germany in 1950, by West Germany under Chancellor Willy Brandt in the 1970 Treaty of Warsaw, and finally by the reunited Germany by the Two Plus Four Agreement in 1990. By 1990 only a handful of Polonized Germans, prewar citizens of Liegnitz, remained of the pre 1945 German population. In 2010 the city celebrated the 65th anniversary of the return of Legnica to Poland and its liberation from Nazi Germany. The city was only partly damaged in World War II. In June 1945 Legnica was briefly the capital of the Lower Silesian (Wrocław) Voivodship, after the administration was moved there from Trzebnica and before it was finally moved to Wrocław. In 1947, the Municipal Library was opened, in 1948 a piano factory was founded, and in the years 1951 1959 Poland's first copper smelter was built in Legnica. From 1945 to 1990, during the Cold War, the headquarters of the Soviet forces in Poland, the so called Northern Group of Forces, was located in the city. This fact had a strong influence on the life of the city. For much of the period, the city was divided into Polish and Soviet areas, with the latter closed to the public. These were first established in July 1945, when the Soviets forcibly ejected newly arrived Polish inhabitants from the parts of the city they wanted for their own use. The ejection was perceived by some as a particularly brutal action, and rumours circulated exaggerating its severity, though no evidence of anyone being killed in the course of it has come to light. In April 1946 city officials estimated that there were 16,700 Poles, 12,800 Germans, and 60,000 Soviets in Legnica. In October 1956, the largest anti Soviet demonstrations in Lower Silesia took place in Legnica. New local newspapers and a radio station were founded in the 1990s.
Экономика
1950-1960 жылдары жергілікті мыс және никель өнеркәсібі аймақтың экономикалық дамуының маңызды факторына айналды. Легница қаласында әлемдегі ірі мыс және күміс өндірушілерінің бірі – KGHM Polska Miedź компаниясына қарасты өнеркәсіптік кәсіпорындар орналасқан. Компания қаланың батыс жағында ірі мыс қорыту зауытына ие. 1997 жылы Легница арнайы экономикалық аймағы құрылды.
In the 1950s and 1960s, the local copper and nickel industries became a major factor in the economic development of the area. Legnica houses industrial plants belonging to KGHM Polska Miedź, one of the largest producers of copper and silver in the world. The company owns a large copper mill on the western outskirts of town. Legnica Special Economic Zone was established in 1997.
Қоршаған орта
Легница саябақтары мен бақтарымен әйгілі, жеті жүз гектарға жуық жасыл кеңістігі бар, оның көп бөлігі Качава өзенінің жағасында орналасқан; Тарнинов ауданы ерекше тартымды.
Legnica is noted for its parks and gardens, and has seven hundred hectares of green space, mostly along the banks of the Kaczawa; the Tarninow district is particularly attractive.
Жолдар
Легницаның оңтүстігінде А4 тас жолы орналасқан. Легницада сонымен қатар №3 ұлттық тас жолының бір бөлігін құрайтын аудан бар. Жақын маңда S3 жылдам тас жолын салу жоспарлануда.
To the south of Legnica is the A4 motorway. Legnica has also a district, which is a part of national road no 3. The express road S3 building has been planned nearby.
Қоғамдық көлік
Қалада 20 қалыпты автобус бағыты, 1 шеңберлі бағыт, 2 түнгі бағыт және 3 қала сырты бағыты бар. Қаланың әуежайы бар (әуежай коды EPLE), 1600 метрлік ұшу-қону жолағымен, бұрынғы советтік әуе базасының қалдықтары, бірақ ол (2007 жылғы мәлімет бойынша) жағдайы нашар және коммерциялық рейстерге қолданылмайды.
In the city there are 20 regular bus lines, 1 belt line, 2 night lines and 3 suburban. The town has an airport (airport code EPLE) with a 1600 metre runway, the remains of a former Soviet air base, but it is (as of 2007) in a poor state and not used for commercial flights.
Муниципальді саясат
Легница көбінесе солшыл бағытты қала, онда жұмысшы кәсіподақтарының айқын ықпалы бар. Легница қалалық кеңесі (Rada miejska miasta Legnica) – жергілікті биліктің заң шығарушы органы, және ол бес жыл сайын өтетін жергілікті сайлауларда сайланатын 25 мүшеден тұрады. Қала әкімі немесе қала басшысы (Prezydent miasta) – жергілікті биліктің атқарушы органы, және ол сол қалалық сайлауда тікелей сайланады.
Legnica tends to be a left of center town with a considerable influence of workers' unions. The Municipal Council of Legnica (Rada miejska miasta Legnica) is the legislative branch of the local government and is composed of 25 members elected in local elections every five years. The mayor or town president (Prezydent miasta) is the executive branch of the local government and is directly elected in the same municipal elections.
Көркем шығармаларда
Легница және оның сол кездегі билеушісі граф Конрад Лео Франковскидің 1230-1270 жылдар аралығында өтетін "Кросстим инженері" атты тарихи альтернативалық романдар сериясында маңызды рөлде бейнеленеді.
Legnica and its then ruler Count Conrad figure prominently in the alternate history series The Crosstime Engineer, set in the period of 1230 to 1270, by Leo Frankowski.