Кіріспе
Ирландиялық көпұлтты жылдам сәнді компания Primark Stores Limited («Primark Stores Limited» Ирландия Республикасында Penneys сауда маркасымен жұмыс істейді) – Ирландияның көпұлтты жылдам сәнді сауда желісі, бас кеңсесі Дублин қаласында, Ирландияда орналасқан, Еуропа және АҚШ-та филиалдары бар. Түпнұсқа Penneys бренді Ирландиядан тыс жерлерде қолданылмайды, себебі ол американдық J. C. Penney сауда желісіне тиесілі.
Primark Stores Limited ('/p//r//aɪ//m//ɑːr//k/; trading as Penneys in the Republic of Ireland) is an Irish multinational fast fashion retailer with headquarters in Dublin, Ireland, with outlets across Europe and in the United States. The original Penneys brand is not used outside of Ireland because it is owned elsewhere by American retailer J. C. Penney.
Тарих
Компанияның Penneys деп аталатын және бүгінге дейін жұмыс істеп келе жатқан алғашқы дүкенін Артур Райан 1969 жылдың маусымында Дублиндегі 47-ші Мэри көшесінде Уэстон отбасының тапсыруымен (ол 1935 жылы Allied Bakeries Limited-ті құрған, кейіннен Associated British Foods деп аталған) ашты. 1971 жылы Дублиннен тыс жерлерде Корк және Белфаст қалаларында алғашқы ірі дүкендер ашылды. Компания кейіннен Ирландиядан тыс Ұлыбританияға кеңейіп, 1973 жылы Дербиде дүкен ашты. "Primark" деген ат Ирландиядан тыс жерлерде пайдалану үшін ойлап табылды. 2005 жылы Primark Ұлыбританиялық Littlewoods сауда желісінің дүкендерін 409 миллион фунт стерлингке сатып алды, 119 дүкеннің 40-ын сақтап қалды және қалғандарын сатты. 2006 жылдың мамыр айында Мадридте (Испания) Еуропадағы алғашқы Primark дүкені ашылды. 2008 жылдың желтоқсанында Primark Нидерландыда дүкен ашты, содан кейін 2009 жылы Португалия, Германия және Бельгия, 2012 жылы Австрия, 2013 жылы Франция, 2014 жылы Италия ашылды. 2015 жылы Primark қазіргі бас кеңсесін Дублиндегі қайта жаңартылған ғимаратқа, бұрынғы Чапел Хаусқа, Артур Райан Хаусына көшірді. Испанияда 40 дүкеннен тұратын желі құрғаннан кейін, Primark 2015 жылдың қазан айында Мадридте екінші дүкенін ашты, ол әлемдегі екінші үлкен дүкені. 2019 жылдың 11 сәуірінде Бирмингемде ашылған ең үлкен Primark дүкені бұрынғы Pavilions сауда орталығында орналасқан, бес қабаттан тұрады, соның ішінде сұлулық салоны, Дисней тақырыбындағы кафе және шаштараздық бар, ал 2022 жылдың ақпанында әлемдегі ең үлкен Greggs фаст-фуд дүкені қосылды. 2019 жылдың 13 маусымында Primark Люблянада дүкен ашып Словенияға кеңейді. 2020 жылдың 23 наурызында Primark COVID-19 пандемиясы кезінде үкіметтік шектеулерге байланысты Ұлыбританиядағы 189 дүкенін уақытша жапты. Оның Англиядағы 153 дүкені 2020 жылдың 15 маусымында қайта ашылды. Жабылу салдарынан компания 430 миллион фунт стерлингке жуық сатудан шығынға ұшырады. 2020 жылдың 10 тамызында Primark Польшадағы алғашқы дүкенін Варшавадағы Galeria Młociny сауда орталығында ашты, кейіннен Познань, Краков, Катовице, Вроцлав және Лодзь қалаларына кеңейді. 2021 жылдың маусым айында Primark Чехиядағы алғашқы дүкенін Прагада ашты. 2021 жылы Primark тоқыма қалдықтарын азайту, шығарындыларды екі есеге азайту және Primark қызметкерлерінің өмірін жақсарту мақсатын қойған тұрақтылық стратегиясын жариялады. 2022 жылдың 15 желтоқсанында Primark Румыниядағы алғашқы дүкенін Бухарест қаласында ашты. 2023 жылдың 20 маусымында Primark Бухарест қаласында екінші дүкенін ашты. 2022 жылдың қарашасында Primark жаңа түртіп жинау қызметімен онлайнға шығатынын хабарлады. Бұл хабарлама компания COVID-19 пандемиясы кезінде дүкендері жабылуға мәжбүр болғандықтан саудасынан 1 миллиард фунт стерлингтен астам шығынға ұшырағаннан кейін жасалды, ал онлайн дүкендері бар бәсекелестердің қаржылық шығындары аз немесе мүлдем болмады. Түртіп жинау қызметі Англияның солтүстік-батысындағы, Йоркшир және Уэльстің солтүстігіндегі 25 дүкенде балалар тауарларына арналған сынақ ретінде іске қосылды. Алайда, жаңа қызмет басталған күні компанияның веб-сайты бұзылып, оған кіруге тырысқан адамдар үшін қиындықтар туды. Primark 2024 жылы Венгрияның Будапешт қаласындағы Arena Mall-де алғашқы дүкенін ашуды жоспарлап отыр. 2024 жылдың 8 ақпанында Primark кеңейту жоспарының аясында бес дүкен ашылатынын және 15 дүкенінің (оның ішінде Оксфорд көшесіндегі дүкені) жаңартылатынын хабарлады. Primark сонымен қатар Флорида штатының Джексонвилл қаласында тауарларды тарату орталығын ашты.
Өнімдер
Primark өнімдерінің ассортименті әртүрлі, оның ішінде: нәрестелер, балалар, әйелдер және ерлер киімдері, аксессуарлар мен аяқ киім; сұлулық тауарлары; үй заттары және кондитерлік өнімдер. Бұл желі киімдерді басқа сауда орындарынан гөрі арзан бағамен сатады. 2014 жылдан бастап Primark макияж тауарларын сата бастады. Primark 2018 жылдың қаңтар айынан бастап вегетариандық тағамдарды сатуға кірісті. Primark компаниясының негізін қалаушыларының бірі Лора О’Салливан жаңа тағамдарды қолдайтынын мәлімдеді. Zara және H&M сияқты сауда желілерімен бірге, Primark заманауи жылдам сән үрдісіне үлес қосады. The Economist журналында Primark туралы жарияланған мақалада: «Көптеген сатып алушылар үшін Primark тартымды ұсыныс жасайды: таң қалдыратынша төмен бағада сәнді киімдер. Соның нәтижесінде, жаңа және одан да жылдам сән пайда болды, ол тұтынушыларды көптеген заттарды сатып алуға, оларды бірнеше рет кигеннен кейін тастап, қайтадан жаңа киімдерді іздеуге итермелейді» делінген. 2020 жылы Primark 80 экологиялық таза өнімнен тұратын Wellness жинағын ұсынды. Барлық өнімдер органикалық, тұрақты немесе қайта өңделген материалдардан жасалған. Бұл бөлшек саудагердің экологиялық жауапкершілікті арттыруға бағытталған міндетінің бір бөлігі.
Жұмыс тәжірибесі
2006 жылы Primark компаниясы бизнесті, кәсіподақтарды және үкіметтік емес ұйымдарды біріктіретін ынтымақтастық ұйымы Ethical Trading Initiative (ETI) ұйымына қосылды. ETI мүшелері Халықаралық Еңбек Ұйымының негізгі конвенцияларына негізделген мінез-құлық кодексін іске асыру үшін жұмыс жасауға міндеттенеді. 2008 жылдың желтоқсан айында Ұлыбританияның War on Want қайырымдылық ұйымы "Моданың құрбандары II" атты жаңа баяндамасын жариялады, онда Primark-ты қамтамасыз ететін Бангладеш фабрикаларында жағдай жақсармағанын көрсетті. 2009 жылдың 9 қаңтарында ETI бір жеткізушіні өзінің брендін Primark дүкендерінен және веб-сайттарынан алып тастауға мәжбүр етті. Бұл BBC/The Observer-тің жұмысқа орналастыру практикасына қатысты тергеуінен кейін болды. Тергеу барысында заңсыз көшіп келген жұмысшылардың қолданылуы және жұмысшыларға Ұлыбританияның заң бойынша белгіленген ең төменгі жалақыдан төмен ақы төленгені айтылды. 2011 жылдың 16 маусымында BBC Trust редакциялық стандарттар комитеті (ESC) өзінің қорытындыларын 2008 жылдың маусымында таратылған "Primark: On the Rack" Panorama бағдарламасында жариялады. Бұл бағдарлама Primark өнімдерін жеткізуші Үндістанның зауыттарында жұмыс істеудің нашар жағдайын зерттейтін жасырын тергеу деректі фильмі болды. Primark кейіннен Үндістандық жеткізушімен бизнес жүргізуді тоқтатқанмен, ЭСК бағдарламадағы кадрлар "көп мүмкіндігі бар" жасалма деп қорытындылады. ЭСК Би-Би-Сиге эфирде кешірім сұрауға және бағдарламаның қайталанбауын немесе басқа телеарналарға сатылмауын қамтамасыз етуге тапсырма берді. Primark бағдарламаға қатысты мәселелерді шешу үшін арнайы веб-сайт құрды. 2011 және 2012 жылдары Primark этикалық сауда бастамашылығында "жетекші" мәртебесіне ие болды. 2013 жылдың маусым айында Уэльстің Суонси қаласындағы дүкеннен сатып алынған киімдерден SOS хабарламасы бар деп болжанатын екі таңба бөлек табылды. Primark компаниясы жеткізу тізбегі бұл белгілер жалған екендігін көрсетті деп мәлімдеді. 2014 жылдың маусым айында Ирландиядан келген бір тұтынушы бірнеше жыл бұрын Primark дүкенінен сатып алынған шалбардың қалтасынан түрмедегі жеке куәлікке оралған SOS жазбасын тапты. Хат қытай тілінде жазылған, онда тұтқындар күніне 15 сағат бойы "түйедей" жұмыс істеуге мәжбүр болып, экспортқа арналған сәнді киімдер жасап, оларға берілетін тамақ жануарларға жарамсыз екенін хабарлаған. Бір жарым жылдан кейін қытайлық азаптау құрбанынан SOS хабарламасы деп айтылған хат Primark-тан сатып алынған шұлықтардың ішінде табылды. 2018 жылдың желтоқсан айында бір тұтынушы дүкеннің Колчестер бөлімшесінде сатып алынған шұлықтан сүйек тапты.