Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Маалеа – АҚШ-тың Гавайи штатындағы Мауи округіне қарасты халық санағымен белгіленген елді мекен. 2020 жылғы халық санағы бойынша халқы 310 адамды құрайды. Маалеа Мауи аралының батысын аралдың Орталық аңғарынан бөліп тұратын тасқын судың оңтүстік жағалауында орналасқан. Басқа ахупуаа (гавайилік жер бөлістері) сияқты, ол тау беткейлерінен теңізге қарай кеңейе келе 5,4 шаршы мильді құрайтын жерді және 2,3 мильді құрайтын теңізді алып жатыр. Маалеа мың жылдан бері Хавай патшалары мен әскерлері үшін, содан кейін кит аулаушылар мен желкенді кемелердің тоқтау орны болып келген. Қазіргі тас жолдар бұрынғы Уайлукуға (бүгінгі Мауи округінің әкімшілік орталығы), батысқа Лахайнаға, оңтүстікке Кихей және Уайлеа қалаларына дейін созылған ежелгі жолдардың ізін жалғастырады. Маалеа атауы гавай тіліндегі ‘alae сөзінен шыққан, ол – жанартаудың атқылауынан пайда болатын темір тотығы, бұл аймаққа темірге бай қызыл топырақтың түсін береді.
Mā'alaea is a census designated place (CDP) in Maui County, Hawaii, United States. The population was 310 at the 2020 census. Mā‘alaea sits on the southern coast of the isthmus separating West Maui from the island’s Central Valley. Like other ahupua‘a (Hawaiian land divisions), it widens as it descends from mountain slopes into the sea, occupying 5.4 square miles of land and 2.3 miles of ocean. For more than a millennium, Mā‘alaea has been a crossroads, a landing place for Hawaiian kings and armies, and in time, whalers and sailing ships. Highways follow the ancient trails that once branched north to Wailuku (today Maui County’s governmental seat), west to Lahaina, and south to what are now the towns of Kīhei and Wailea. The name Mā‘alaea comes from the Hawaiian word ‘alae, the iron oxide from volcanic eruptions that gives the region its iron rich red earth.
География
Маалаеа (20.809336, 156.490729) координаталарында орналасқан. АҚШ Халық санағы бюросы мәліметтері бойынша, CDP-нің жалпы ауданы – , оның ішінде құрлық және , немесе 29,99%-ы су құрайды.
Mā‘alaea is located at (20.809336, 156.490729). According to the United States Census Bureau, the CDP has a total area of , of which is land and , or 29.99%, is water.
Маалая тарихы
Маалаеа 15 ғасырдағы балық аулаушы ауылы болған, онда үлкен хейау (мәрекеттік орын), петроглифтер, каухале (тұрғын үйлер) және коа (балық аулау ғибадатханалары) болды, олардың кейбіреулері үстіміздегі төбе беткейлерінде сақталған. Алғашқы тұрғындар үшін Каполи бұлағы қазіргі порттың жанында орналасқан. 1778 жылдың 20 қаңтарында капитан Джеймс Кук пен "Эндевор" кемесінің экипажы Гавайиге аяқ басқан алғашқы еуропалықтар болды. Одан кейінгі онжылдықтарда әлемнің түкпір-түкпірінен келген миссионерлер, теңізшілер, саяхатшылар, саудагерлер мен шеберлердің саны артты. 1800 жылдардың соңында Маалаеа Мауиге саяхатшылар үшін маңызды орынға айналды. Маалаеа шығанағының 1883 жылғы егжей-тегжейлі картасында кемежай, қонақ үй мен кафе, қайық үйі және тағы басқалары көрсетілген. 1893 жылы Гавайидің соңғы ханымы Лилиуокалани құлатылғаннан кейін еуропалықтар бұрынғы патшалық жерлерін қант және ананас плантацияларына айналдырды. Олар қытай, жапон, португал және басқа да иммигранттарды дала жұмысына жалдады, олар келісімшарттарын аяқтағаннан кейін аралда қалды, Гавайидің көпмәдени қоғамына үлес қосты. Маалаеада шағын балық аулау ауылы пайда болды; 1910 жылғы санақ бойынша онда негізінен 32 жапондық және 7 гавайлық тұрды. Сол жылы Мауи құрғақ тауарлар компаниясы Маалаеада дүкен ашты, ал 1918 жылы жергілікті жапондық Йосабару Цубои осы бизнесті сатып алып, жергілікті балық аулау флотының тауарларын ұсынатын танымал балық базарына дейін кеңейтті. Гавайидегі балық аулау қайықтарындағы экипаждардың көпшілігі жапондықтардан құралды; Маалаеада олар балықшылардың қорғаушы құдайы Синто құдайы Эбису Саманың бейнесін жасады. Ескерткіш пен ғибадатхана осы күнгі ауылда сақталған. Мауидің тарихи орны саналатын Маалаеаның жалпы дүкені де бүгінге дейін ашық және Ұлттық тарихи тізілімде тіркелген. 1929 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстағы әскери-теңіз флотының ұшқышы Стэнли К. Кеннеди Мауидегі алғашқы әуежайды құрды: жаңа құрылған Интер Айленд Эйрвейсі үшін Маалаеада 1500 фут ұзын қону алаңы. Сол жылы екі Сикорский екіжазық ұшағы сегіз жолаушыны көтеріп, 59 минутта Гонолулудан Мауиге ұшты. Мауи мен Оаху, Ланаи мен Молокаи арасындағы рейстермен Маалаеа тағы да саяхатшылар үшін торапқа айналды. Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары Маалаеа шығанағына серфингшілер келді, оларды оның тартымды толқындары қызықтырды. Олардың арасында "Маалаеа жүк пойзы" бар. Ол әлемдегі ең жылдам толқындардың бірі саналады, бірақ тек қанағаттанарлық жағдайда ғана пайда болады. Он екі жылдан кейін, Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс разында, АҚШ әскери-теңіз флоты 130 кемесімен Гавайи суларына келді, ал Жапон императорлық әскери-теңіз флотының Перл-Харборға шабуыл жасағаннан кейінгі айларда Мауиге мыңдаған теңіз жауынгерлерін жіберді. Төртінші теңізшілер дивизиясы аралдың желге қарсы жағалауында жаттығу алаңдарын құрды және Маалаеаның лайлы жерлерін тікелей оқ ату жаттығулары мен су асты командалары үшін бұзғыш жаттығулар лагеріне пайдаланды, оларды Иво Джима, Сайпан және Тиниандағы жағдайларға дайындады. Маалаеада жаттыққан теңізшілер Сайпандағы жапон армиясының 43-ші жаяу әскер дивизиясын жеңді. Маалаеа шығанағындағы теңізшілердің жаттығуларынан қалған заттар әлі де су астында жатыр. Соғыс кезінде Америкада тұратын мыңдаған жапондықтар, олардың көпшілігі азаматтар, АҚШ материгіндегі лагерьлерге жіберілді. Маалаеаның жапондық ауылында Кихей дүкенінің менеджері Кейзо Бан тұңғыш рет тұтқындалды. Тағы біреуі - Маалаеаның Эбисоку Джинша ғибадатханасында қызмет атқарған пастор Масао Арин. 1950 жылдары Гавайи экономикасы қант пен ананастан туризмге қарай ондаған жылдар бойы ауыса бастады. Hale Kini O Maalaea Polynesian Motel 1956 жылы ашылды, ол территорияның қоғамдық жұмыстар департаменті Маалаеа ауылының үстіндегі Лахаина пали (тасқа) туннелін аяқтағаннан кейін бес жыл өткен соң, Мауидің орталық аңғары мен Лахаинаны байланыстырды. Маалаеадағы шағын қайық порты демалыс кемелері мен коммерциялық балық аулау кемелерінің шығатын орны ретінде пайда болды. 1968 жылы Жағалау күзеттері өздерінің "Кейп Ньюваген" кемесін сол жерге орналастыра бастады. Бір жылдан кейін Голливудтың "Мириш" студиясы "Гавайиліктер" фильмін түсіру үшін Маалаеаға келді. Джеймс Миченердің кітабының желісі бойынша түсірілген фильмде Чарльтон Хестон мен Джеральдин Чаплин ойнады. 1980 жылдары ауыл мен оның айналасында үлкен идеялар пайда болды: дөңкірекі киттер үшін ұлттық теңіз қорығы, көп талқыланған портты кеңейту және сауда орталықтары. Осы және тағы көп ұсынылған жобалар 1988 жылы Маалаеа қауымдастығының құрылуына әкелді. Оның жиырма сегіз жылдық қызметінің барысында MCA қауымдастықтағы көптеген бастамалар мен жобалар ұзаққа созылатын мұра қалдырды. 1990 жылдары Маалаеада тағы өзгерістер болды. Мауи мұхит орталығының, Тынық мұхит киттер қорының штаб-пәтерінің және Маалаеа ауылдық дүкендерінің құрылуы осы шағын ауылды міндетті түрде көруге тиіс саяхатшылар орталығына айналдырды. 1992 жылы президент Джордж Буш Гавайи аралдарының дөңкірекі киттердің ұлттық теңіз қорығын құрған Океан заңын қол қойды. Екінші пана Маалаеаның Кеалия көлінде ашылды, ол жойылып бара жатқан гавайилік тұтқыр, гавайилік құтыр, гавайилік монах тыныш теңізінің иесі және гавайи теңіз тасбақасының екі түрін қорғады. 1994 жылы мемлекеттік жаңа жолдар бағдарламасы, Nā Ala Hele, Лахайна мен Маалаеаны байланыстыратын Лахайна пали жолын қалпына келтіруді бастады, оның баурайларында 18 тарихи орын, соның ішінде ежелгі тас қабырғалар мен петроглифтер бар. MCA 2016 жылы қызметін тоқтатты, ал келесі жылы жаңадан құрылған Маалаеа ауылдық қауымдастығымен алмастырылды, оның мақсаты, ішінара, аймақтың орталықтан суға дейінгі ортасын қорғау болып табылады.
The site of a 15th century fishing village, Mā‘alaea was home to a massive heiau (ceremonial site), petroglyphs, kauhale (dwellings) and ko‘a (fishing shrines), some of which remain on the hillsides above. For the region’s earliest inhabitants, Kapoli Spring, near the present day harbor, was the main source of fresh water in this sometimes arid land. On January 20, 1778, Captain James Cook and the crew of H. M. S. Endeavor became the first westerners to set foot in Hawai‘i. The decades that followed saw an ever increasing population of missionaries, seafarers, adventurers, merchants and tradesmen from around the globe. By the late 1800s, Mā‘alaea had become a major destination for travelers to Maui. A detailed 1883 map of Mā‘alaea Bay shows a wharf, a hotel and cafe, a boathouse and more. After the 1893 overthrow of Hawai‘i’s last queen, Liliuokalani, westerners turned former kingdom lands into vast sugar and pineapple plantations. Many of the Chinese, Japanese, Portuguese and other immigrants they recruited to work in the fields remained in the islands after finishing their contracts, contributing to Hawai‘i’s multicultural society. A small fishing village sprang up in Mā‘alaea; the 1910 census showed it populated mostly by Japanese (32 individuals) and 7 Hawaiians. That same year, the Maui Dry Goods Company opened a general store in Mā‘alaea, and by 1918, a local Japanese named Yosabaru Tsuboi had acquired the business, expanding it to include a popular fish market that featured the wares of the local fishing fleet. The majority of crews on Hawai‘i’s fishing boats were of Japanese ancestry; in Mā‘alaea, they carved the likeness of the Shinto god Ebisu Sama, the protective deity of fishermen. The statue and shrine remain in the village to this day. So does the Mā‘alaea General Store, a Maui landmark that is still open today—and listed on the National Historic Register. In 1929, a World War I Navy pilot named Stanley C. Kennedy constructed Maui’s first airport: a 1,500 foot long landing field in Mā‘alaea for his newly formed Inter Island Airways. That year, two Sikorsky amphibian planes, holding eight passengers each, flew from Honolulu to Maui in 59 minutes. With flights between Maui and O‘ahu, Lāna‘i and Moloka‘i, Mā‘alaea was once again a crossroads for travelers. The years leading up to World War II brought surfers to Mā‘alaea Bay, enticed by its irresistible waves. Among them is the “Mā‘alaea Freight Train.” It’s considered one of the world’s fastest rideable waves, but only occurs under the right conditions. A dozen years later, as World War II raged in Europe, the U. S. Navy sailed 130 ships into Hawaiian waters, and in the months following the Imperial Japanese Navy’s attack on Pearl Harbor, sent thousands of Marines to Maui. The Fourth Marine Division set up training areas along the island’s leeward coast and put Mā‘alaea’s mudflats to use for live fire exercises and a demolition training camp for underwater teams, preparing them for the conditions they would find on Iwo Jima, Saipan and Tinian. The Marines who had trained at Mā‘alaea went on to defeat the Japanese Army’s 43rd Infantry Division on Saipan. Relics from the Marines’ training exercises still lie submerged off Mā‘alaea Bay. During the war, thousands of Japanese living in America, many of them citizens, were sent to internment camps on the U. S. mainland. In the predominantly Japanese village of Mā‘alaea, Keizo Ban, manager of Kīhei General Store, was the first to be arrested. Another was Reverend Masao Arine, who held services at Mā‘alaea’s Ebisoku Jinsha shrine. In the 1950s, Hawai‘i’s economy began a decades long shift from sugar and pineapple to tourism. The Hale Kini O Maalaea Polynesian Motel opened in 1956, five years after the Territory’s Department of Public Works completed the Lahaina Pali (cliff) Tunnel above Mā‘alaea Village, linking Maui’s Central Valley with Lahaina. As the island’s fledgling visitor industry emerged, so did Mā‘alaea small boat harbor as a launching place for recreational vessels and commercial fishing boats. In 1968, the Coast Guard started stationing its cutter Cape Newagen there. A year later, Hollywood’s Mirisch Productions came to Mā‘alaea to film The Hawaiians. Based on the James Michener book, the movie starred Charlton Heston and Geraldine Chaplin. By the 1980s, big ideas were in the air for the village and its environs: a national marine sanctuary for humpback whales, a much debated harbor expansion, and commercial centers. These and many more proposed projects led to the creation of the Ma‘alaea Community Association in 1988. In its twenty eight years, the MCA’s long list of initiatives and projects left a lasting legacy in the community. More changes came to Mā‘alaea in the 1990s. The establishment of the Maui Ocean Center, the Pacific Whale Foundation’s headquarters and Mā‘alaea Village Shops would transform the quaint village into a must see visitor attraction. In 1992, President George W. Bush signed into law the Oceans Act that established the Hawaiian Islands Humpback Whale National Marine Sanctuary. A second refuge opened at Mā‘alaea’s Keālia Pond, protecting the endangered Hawaiian stilt, Hawaiian coot, Hawaiian monk seal, and two species of Hawaiian sea turtles. In 1994, the state’s new trails program, Nā Ala Hele, began restoring the serpentine Lahaina Pali Trail, connecting Lahaina and Mā‘alaea along slopes containing 18 historic sites, including ancient rock walls and petroglyphs. The MCA ceased activities in 2016, and was replaced the next year by the newly incorporated Mā‘alaea Village Association, whose purpose, in part, is to protect the region’s environment, from its upland watershed to its coastal waters.
2010 жылғы санақ
2010 жылғы санақ бойынша, CDP-де 352 адам, 196 үй шаруашылығы және 81 отбасы тұрды. Халық тығыздығы – [халық тығыздығы мәні]. CDP-нің нәсілдік құрамы: 78,1% ақ нәсілді, 2% афроамерикалық, 0,3% американдық үндістер, 9,7% азиялық, 5,4% Тынық мұхиты аралдарынан шыққандар, 1,1% басқа нәсілдер және 3,4% екі немесе одан көп нәсілдің өкілдері. Кез келген нәсілге жататын испан немесе латын американдықтары халықтың 3,7% құрады. 196 үй шаруашылығының ішінде 3,6% 18 жасқа дейінгі балаларымен бірге тұрады, 37,2% -ы бірге тұратын ерлі-зайыптылар, 2,6% -ы күйеуі жоқ әйелдер басқарады, ал 58,7% -ы отбасы емес. Барлық үй шаруашылықтарының 51% жалғыз адамдардан тұрады, ал 42,3% 65 жасқа толған немесе одан асып кеткен жалғыз адамдар. Үй шаруашылығының орташа мөлшері 1,56 адамды, ал отбасының орташа мөлшері 2,15 адамды құрады. Тегі бойынша: 18,8% ағылшын, 17% неміс, 9,4% ирланд, 5,4% француз, 3,6% поляк, 3,1% итальян, 3,1% шотланд және 1,8% норвегиялық текті. Медианалық жас 63 жасқа тең. Халықтың 43,5% 65 жасқа және одан үлкен, оның ішінде 28,7% 65-тен 74 жасқа дейін, 13,5% 75-тен 84 жасқа дейін, ал 1,3% 85 жасқа және одан үлкен. Халықтың 12,1% зейнеткерлер (ардагерлер). Үй шаруашылығының орташа табысы 91 250 доллар, отбасылар үшін 138 125 доллар, үйленген жұбайлар үшін 140 625 доллар, ал отбасы емес үй шаруашылықтары үшін 61 563 доллар. Халықтың 6,3% кедейлік шегінде өмір сүреді.
As of the census of 2010, there were 352 people, 196 households, and 81 families residing in the CDP. The population density is The racial makeup of the CDP was 78.1% White, 2% African American, 0.3% Native American, 9.7% Asian, 5.4% Pacific Islander, 1.1% from other races, and 3.4% from two or more races. Hispanic or Latino of any race were 3.7% of the population. There were 196 households, out of which 3.6% had children under the age of 18 living with them, 37.2% were married couples living together, 2.6% had a female householder with no husband present, and 58.7% were non families. 51% of all households were single individuals and 42.3% had someone living alone who was 65 years of age or older. The average household size was 1.56 and the average family size was 2.15. The ancestry was 18.8% English, 17% German, 9.4% Irish, 5.4% French, 3.6% Polish, 3.1% Italian, 3.1% Scottish, and 1.8% Norwegian. The median age was 63 years old. 43.5% of the population were 65 or older, with 28.7% between the ages of 65 to 74, 13.5% between the ages of 75 to 84, and 1.3% 85 or older. 12.1% of the population were veterans. The median household income was $91,250, with families having $138,125, married couples having $140,625, and non families having $61,563. 6.3% of the population were in poverty.