Инвернесс әуежайы: Шотландия таулы аймағының қақпасы

Кіріспе

Инвернесс, Шотландиядағы әуежай – Шотландияның Таулы аймағындағы халықаралық әуежай.

Инвернесс әуежайы (Port adhair Inbhir Nis) Шотландияның Инвернесс қаласының солтүстік-шығысындағы Далькросқа орналасқан халықаралық әуежай. Оның иесі – Highlands and Islands Airports Limited (HIAL) компаниясы. Әуежай Инвернесс және Солтүстік Шотландияға саяхатшылар үшін басты қақпа болып табылады, Ұлыбританияның түкпір-түкпірінде және Континенттік Еуропаға жүзеге асырылатын жоспарлы рейстерді ұсынады. Ұлыбритания мен Еуропа бойынша чартерлік және жүк рейстері де орындалады. Соңғы деректерге сәйкес, 2019 жылы әуежай арқылы 946 391 жолаушы өтті. Әуежай 1947 жылы азаматтық рейстер үшін ашылды. British European Airways, British Airways-тің алдыңғы компанияларының бірі, 1970-ші жылдардың ортасында Hawker Siddeley Trident және Vickers Viscounts ұшақтарын пайдаланып Лондон Хитроуға рейстерді бастады. 1970-ші жылдардың соңы мен 1980-ші жылдардың басында Инвернесс пен Хитроу арасында күніне екі рейстің орындалғаны белгілі, бірақ 1983 жылы қаржылық көрсеткіштердің нашар болуына байланысты бұл бағыт тоқтатылды. Dan Air компаниясы бұл қызметті мұрагерлік етіп, күніне үш рейсті ұсынды. Авиакомпания 1980-ші жылдардың соңында Лондон Гатвик және Манчестерге рейстер қосты, бірақ бұл жаңа бағыттар табысты болмады және тоқтатылды. 1992 жылы Dan Air компаниясын British Airways сатып алғаннан кейін, флагман-тасымалдаушы осы қызметті тағы бес жыл сақтап, 1997 жылдың күзінде үлкен даулар мен халықтың наразылығына қарамастан, күндізгі төртінші рейсті алып тастады. British Airways Лондон рейсін Гатвикке ауыстырды, оны еншілес компаниясы BAe 146 аймақтық ұшақтарымен күніне үш рет орындады. EasyJet компаниясының Ұлыбританиядағы авиациядағы маңызды күшке айналуы 1996 жылы Лондон Лутонға күндізгі рейстің басталуымен бірге болды. Белфаст, Бирмингем, Бристоль, Ист-Мидлендс, Лидс/Брэдфорд, Ливерпуль, Манчестер және Ньюкасл сияқты басқа да бағыттар мен авиакомпаниялар қосылды, әсіресе 2003 жылдан кейін, HIAL компаниясының маркетингтік күш-жігеріне Шотландия үкіметінің бағытты дамыту қорының қолдауы көмектесті. Хитроуға бағыт 2004 жылы BMI компаниясымен күндізгі рейстер арқылы қайта жаңғыртылды, бірақ 2008 жылдың наурыз айында Хитроудағы өсетін шығындарды себеп көрсетіп, қызмет тоқтатылды. 1974 жылдан бері Инвернесске апта сайын Оңтүстік Бретаньдегі Лорианға (Францияның ең ірі балық порты) коммерциялық емес рейстермен қызмет көрсетіледі. Air Lorient, Diwan (Air Provence International) және Air Bretagne компаниялары Шотландиядағы алдыңғы базаларға теңізшілерді тасымалдауды қамтамасыз етті. 2005 жылдан бері Air ITM (Groupe Intermarché) Hawker 400 реактивті ұшағымен теңізшілерді қайтару және алмастыру қызметтерін ұсынады.

Inverness Airport (Port adhair Inbhir Nis) is an international airport situated at Dalcross, north east of the city of Inverness, Scotland. It is owned by Highlands and Islands Airports Limited (HIAL). The airport is the main gateway for travellers to Inverness and the North of Scotland with a range of scheduled services throughout the United Kingdom, and various scheduled services to Continental Europe. Charter and freight flights operate throughout the UK and Europe. Latest figures state 946,391 passengers passed through the airport in 2019. The airport was opened for civil operations in 1947. British European Airways, one of the predecessors of British Airways, commenced flights to London Heathrow in the mid 1970s using a combination of Hawker Siddeley Trident jets and Vickers Viscounts. In the late 1970s and early 1980s there were two daily flights between Inverness and Heathrow; however, the route was discontinued in 1983 on the grounds of poor financial performance. Dan Air inherited the service and offered a three times daily service. The airline sustained the route adding links to London Gatwick and Manchester in the late 1980s; however, these new services proved not to be successful and were discontinued. When Dan Air was bought by British Airways in 1992, the flag carrier retained the service for a further five years, adding a fourth daily frequency shortly before withdrawing the link, amid considerable controversy and public anger, in autumn 1997. British Airways transferred the London service to Gatwick, operated by its subsidiary on a three times daily basis using lower capacity BAe 146 regional jets. The emergence of EasyJet as a force in UK aviation coincided with the launch of a daily service to London Luton in 1996. Other destinations and airlines were added including; (Belfast, Birmingham, Bristol, East Midlands, Leeds/Bradford, Liverpool, Manchester and Newcastle), particularly after 2003, where HIAL's marketing efforts were assisted by route development fund support from the Scottish Executive. The Heathrow link was reinstated at a daily frequency in 2004 by BMI; however, the service was discontinued in March 2008, the airline citing rising costs at Heathrow as the reason. Since 1974, Inverness has been serviced weekly by non commercial routes with Lorient (the 1st fishing port of France) in South Brittany. The companies Air Lorient, Diwan (Air Provence International) and Air Bretagne ensured the transport of sailors to the advanced bases in Scotland. Since 2005, Air ITM (Groupe Intermarché) has offered repatriation and replacement of sailors with a Hawker 400 jet aircraft.

2009 жылдан бері дамуы

2004 жылы Thomson Holidays компаниясы Spanair ұшақтарын пайдалана отырып, Палма-де-Майорка, Ибица және Лансароте қалаларына қысқа мерзімді чартерлік рейстерді іске қосты. Палмаға рейстер 2010 жылға дейін сақталды (ал Реус бірнеше маусымға қосылды). Newmarket Holidays әлі күнге дейін Инвернесс қаласынан жыл бойы таңдалған күндері түрлі чартерлік рейстерді орындайды. 2017 жылдың маусым айында Thomson Holidays тағы бір рет Palma қаласына маусымдық рейстермен оралды, бұл үшін Air Europa Boeing 737 800 чартерлік ұшағы қолданылды. Ryanair 2009 жылдың маусым айында Шығыс Мидлендс және Ливерпульге соңғы рейстерін тоқтатты. Eastern Airways Манчестер және Бирмингем қалаларына рейстер ұйымдастырды. Алайда, Flybe 2008 жылы сол бағыттардағы рейстерді бастағаннан кейін, Eastern компаниясы кері шегінуге шешім қабылдады. Халықаралық кестелі рейстерді табысты орнату 2000 жылдардың соңына дейін қиын болды. 2009 жылдың жазында Lufthansa CityLine компаниясы Дюссельдорф пен Инвернесс арасында апта сайынғы маусымдық рейсті бастады, ал 2011 жылы Flybe Амстердамға күнделікті рейстерді іске қосты. SAS компаниясының бюджеттік еншілес фирмасы Snowflake (қазір тоқтатылған) 2004 жылдың жазында Стокгольмге аптасына екі рет рейстер орындады, бірақ сұраныс жетіспеуіне байланысты қызмет қысқа мерзімнен кейін тоқтатылды. KLM uk 1997 жылы Эдинбург арқылы Амстердамға күнделікті рейстер ұйымдастырды, бірақ ол аз ғана уақытқа созылды. ScotAirways 2001 жылы Амстердамға рейстер жасады, алайда 11 қыркүйек оқиғасынан кейін ол тоқтатылды. Aer Arann 2006-2008 жылдар аралығында Дублинге аптасына төрт рет рейстер орындады, бірақ отын бағасының өсуіне байланысты олар тоқтатылды. Әуежай терминалы Ұлыбритания үкіметі қолдайтын мемлекеттік-жеке серіктестіктің ерте мысалы ретінде ерекшеленеді. HIAL Инвернесс әуежайында жаңа терминал салу үшін PFI келісіміне қол қойды. Бұл келісімге сәйкес HIAL PFI операторына әуежайдан ұшып кететін әрбір жолаушы үшін 3,50 фунт стерлинг төлеуге міндетті болды. 2006 жылы PFI келісімі күшін жойды, бұл шотланд үкіметіне 27,5 миллион фунт стерлинг тұрады. Әуежай – Хайлендс және Аралдар желісінің хабы болып табылады, онда аралдар арасындағы және басқа Ұлыбритания мен Еуропа елдеріне бағытталған рейстер байланысады. easyJet қазіргі уақытта Инвернесс әуежайындағы ең ірі оператор, одан кейін Loganair орналасады. Ұшақтарды тұрақтатуға арналған оңтүстік алаң 2012 жылдың мамырында ұзын қашықтықтағы ұшақтардың терминалға қол жеткізуін жақсарту үшін жаңартылды. 2013 жылдың қарашасында әуежайдың бір шақырымдық ұшу-қону жолағы қайта жапсырылды және рулдеу жолы ұзартылды, бұл Инвернесс әуежайының бизнес-паркіне қосымша мүмкіндік берді. Алайда, Бизнес-парк дамып, орнығу үшін күресіп жатыр. 2016 жылдың 3 мамырында British Airways 19 жылдық үзілістен кейін Хитроу әуежайына күнделікті рейстерді қайта іске қосты. Сол айда KLM Cityhopper Амстердамға күнделікті рейстерді іске қосты. Рейс сәтті болғандықтан, 2017 жылдың наурыз айынан бастап күніне екі ретге дейін арттырылды. 2018 жылдың наурыз айынан бастап British Airways Хитроу әуежайына аптасына 7 реттен 10 ретке дейін рейстерін көбейтті. Dalcross Handling, жергілікті компания, әуе компанияларына жердегі қызметтер көрсетеді, ал Swissport шығу залындағы "Aspire" бизнес-лаунджын басқарады. Жолаушылар сыйымдылығының күрт өсуін күтіп, HIAL терминал ғимаратын кеңейту туралы хабарлады. Бұл шығу залын қосымша орындықтармен және сауда орындарымен кеңейтуді, жаңа халықаралық келгендер аймағын қамтитын кеңейтуді және қауіпсіздік тексеру аймағын кеңейтуді қамтиды. 2017 жылдың 13 қарашасында Loganair екі жаңа бағытты жариялады: жазғы айларда аптасына екі рет Норвичке маусымдық рейстер, бірақ бұл жоспарланған іске қосылғанға үш ай қалғанда тоқтатылды. Сондай-ақ, Бергенге жыл бойы тікелей жаңа рейстер жарияланды. Бұл рейстер аптасына 3 рет орындалады және Манчестер бағытындағы сияқты BMI ұшағын пайдаланады, бұл Манчестерден келген жолаушыларға Бергенге бірдей ұшақта, Инвернесс жолаушыларымен бірге ұшуға мүмкіндік береді. 2018 жылдың шілдесінде HIAL әуежай атауын "Инвернесс Лох-Несс әуежайы" деп өзгерту идеясына халықтың пікірін білу үшін онлайн-дауыс беруді өткізетінін хабарлады. Алайда, халық атауды өзгертуге қарсы болды, сауалнамаға қатысқандардың 88% оған келіспеді. 2021 жылы HIAL 2045 жылға дейін әуежайды дамытудың бас жоспарын жариялады. Жоспарлар 05/23 ұшу-қону жолағын ұзартуды және сол кездегі Инвернесс әуежайының теміржол станциясына жақын жаңа жолаушылар терминалын салуды қамтиды.

In 2004, Thomson Holidays launched a short series of peak season charter flights to Palma de Mallorca, Ibiza and Lanzarote using Spanair aircraft, flights to Palma were maintained (and Reus was added for a couple of seasons) through to 2010. Newmarket Holidays still operates various charters from Inverness on selected dates throughout the year. In June 2017 Thomson Holidays returned with peak seasonal flights to Palma once more, using a chartered Air Europa Boeing 737 800. Ryanair cut its last routes to East Midlands and Liverpool in June 2009. Eastern Airways launched services to Manchester and Birmingham. However, when Flybe started flying the same routes in 2008, Eastern decided to withdraw. International scheduled services proved difficult to successfully establish until the late 2000s, when a weekly seasonal service between Düsseldorf and Inverness commenced in summer 2009, operated by Lufthansa CityLine, and in 2011 when Flybe commenced daily operations to Amsterdam. The now defunct Snowflake (a low cost subsidiary of SAS) operated a twice weekly service to Stockholm in the summer of 2004, however the service was withdrawn after a short period of operation, owing to lack of demand. KLM uk operated a daily service to Amsterdam via Edinburgh in 1997 but this was short lived, lasting only a few months. ScotAirways launched a service to Amsterdam in 2001; however, this was withdrawn following the events of 11 September. A four times weekly service to Dublin was operated by Aer Arann between 2006 and 2008, before being withdrawn owing to escalating fuel prices. The airport terminal is notable as an early example of the Public private partnership favoured by the UK Government. HIAL was criticised for a PFI deal signed to build a new terminal at Inverness Airport. The deal signed by HIAL meant it had to pay £3.50 for every passenger flying from the airport to the PFI operator. In 2006, the PFI deal was cancelled, costing the Scottish Executive £27.5 million. The airport is a hub on the Highlands and Islands network where flights between the islands, and other UK and European destinations connect. easyJet is currently the largest operator at Inverness, followed by Loganair. The south apron, the main parking area for aircraft, was upgraded in May 2012 to improve access to the terminal by long range aircraft. In November 2013 the airport's mile long runway was resurfaced and the taxiway extended, providing a link to the site of the Inverness Airport Business Park. However, the Business Park has struggled to become established. On 3 May 2016, British Airways reinstated daily flights to Heathrow after an absence of 19 years. In the same month KLM Cityhopper launched daily flights to Amsterdam. Following the success of the route, it was increased to twice daily from March 2017. From March 2018, British Airways increased their flights to Heathrow from 7 to 10 weekly. Dalcross Handling, a local company, is the airline ground handler while Swissport operates the 'Aspire' business lounge in the Departure Lounge. In anticipation of the greatly increased passenger capacity, HIAL announced a major expansion of the terminal building. This consisted of expansion of the departure lounge for additional seating and retail outlets, an extension containing a new international arrivals area, and an enlarged security search area. On 13 November 2017, Loganair announced two new routes; a seasonal route to Norwich twice a week over the peak summer months, though this was scrapped three months before the planned launch. A new direct year round service to Bergen was also announced. This service would operate 3 times weekly and would use the same BMI aircraft as the Manchester route, which allows same plane service to Bergen for passengers from Manchester, along with the Inverness passengers. In July 2018, HIAL announced that it was running an online poll to gauge public response to the idea of changing the airport's name to "Inverness Loch Ness Airport" to help boost tourism. However the public rejected the name change with 88% of those surveyed against it. In 2021, HIAL released a master plan for development of the airport up to the year 2045. Plans include extending runway 05/23 by and construction of a new passenger terminal adjacent to the then proposed Inverness Airport railway station.

Апаттар мен оқиғалар

1984 жылы 19 қарашада EuroAir Embraer EMB 110 Bandeirante G HGGS әуежайдан оңтүстікке қарай 6,5 миль (10 км) жердегі төбеге құлады. Ұшқыш апатта қаза тауып, ұшақ жөнделмейтіндей зақымдалды. Ұшақ Эдинбургке хат жеткізуге жоспарланған еді және сағат 20:55-те ұшып кетті. Көзі куәгерлердің айтуынша, ұшудан шамамен 4 минут өткен соң, аймақта "сөніп бара жатқан қызғылт сары жарық" байқалды. AAIB есебінде, себебін анықтау үшін жеткілікті дәлелдер мен сенімділік болмағаны айтылады. 2015 жылдың 19 қаңтарында Flybe Bombardier Dash 8 Q400 ұшағы ұшу-қону жолағынан шығу кезінде "бақылаусыз сырғанап" кетті. AAIB тергеуі оқиғаның бірнеше факторға байланысты болғанын көрсетті, оның ішінде рульдік жол мұзды еріту сұйықтығымен ылғалданған, асфальтта мұздың қалдықтары сақталған және ұшақ "қалыптыдан сәл жоғары жылдамдықпен рулдаған". Ешкім жарақат алмады және ұшаққа ешқандай зақым келтілмеді.

Қонақ үйлер

Инвернес әуежайының іскерлік саябағында 130 бөлмелі кешен салуға қатысты жоспарлау рұқсаты туралы өтініш берілді, бұл кешен қонақ үй қызметтерін ұсынуы мүмкін. Құрылыс 2019 жылдың қаңтар айында басталды, ал «Courtyard by Marriott» қонақ үйі 2020 жылдың наурызында ресми түрде ашылды.

Автобус

Автобус қызметтері Инвернес әуежайы, Инвернес, Найрн және Элгин қалалары арасында іске қосылған. Инвернестегі Stagecoach әуежай мен Инвернес қаласының орталығы арасында, теміржол станциясына жақын жерде қатынайды. Jet bus Инвернес орталығы мен әуежай арасында тәулік бойы қызмет көрсетеді, жүк көлемі жоғары уақытта әр 20 минут сайын, ал дүйсенбі-сенбі күндері жүк көлемі төмен уақытта сағат сайын рейстерді жүзеге асырады.

Темір жол

Абердин-Инвернес желісіндегі Инвернес әуежайы теміржол станциясы 2023 жылдың 2 ақпанында ашылды және әуежайға жарты сағат сайынғы автобус арқылы қызмет көрсетеді, бұл екі нысанды байланыстырады. Әуежайда жаңа станция алғаш рет 2017 жылдың ақпанында мақұлданған. 2021 жылдың мамыр айында Хайленд кеңесі Network Rail компаниясына әуежайда екі перронды жаңа станция салуға рұқсат берді, бірақ деңгейлі өткел мүгедектерге қолжетімсіз болатын көпірмен алмастырылатындығына қатысты алаңдаушылық білдірді. Бір кеңесші, жаңа көпірдің Көлік Шотландиясының нұсқауларына қайшы екенін атап көрсетіп, оны «төмен сапалы инфрақұрылым» деп сипаттап, «мұндай инфрақұрылымның әлі де салынып жатқанына қатты ошарамын» деді. 2023 жылдың қаңтарында әуежайдың теміржол станциясы 2023 жылдың 2 ақпанында ашылатыны жарияланды.

Жол

Әуежай солтүстік-шығыста орналасқан. Шотландия жасыл партиясы ұсыныстарды сынға алып, қазіргі әуежайдың жеткілікті екенін және аймақтағы теміржол және автобус қатынастарын жақсартуға ақша жұмсау қажет екенін ұсынды.