Кіріспе

1395–1455) Фра Анджелико, OP (туған Guido di Pietro; 1395, 18 ақпан 1455) – Доминикан монахы және ерте Ренессанс кезеңінің итальян суретшісі, Джорджо Вазари «өнершілердің өмірінде» оны «сирек және тамаша талант иесі» деп сипаттаған. Ол өзінің атағын негізінен Флоренциядағы Сан-Марко монастырына салған фрескалар сериясымен, содан кейін Римде және басқа қалалардағы жұмыстарымен қалыптастырды. Оның барлық белгілі туындылары діни тақырыптарға арналған. Замандастары оны Fra Giovanni da Fiesole (Фиезольдік Иоанн монахы) және Fra Giovanni Angelico (Ангелдік бауырлас Иоанн) деп білген. Қазіргі итальян тілінде ол Beato Angelico (Бақытты Ангел) деп аталады; ағылшын тіліндегі Fra Angelico деген атау «Ангелдік монах» дегенді білдіреді. 1982 жылы Папа Иоанн Павел II оның өмірінің қасиеттілігін мойындап, оны «Бақытты» санатына ресми түрде енгізді. Фиезоле кейде оның толық атының бір бөлігі деп қате түсіндіріледі, бірақ ол тек Доминикан монахы ретінде ант берген қала еді және замандастары оны сол атпен, Джованниден ажырату үшін қолданған. Ол қазіргі Римдік Мартирологияда 1455 жылдың 18 ақпанында, қайтыс болған күні еске алынады. Латын тіліндегі мәтінде «Beatus Ioannes Faesulanus, cognomento Angelicus» деп жазылған: «Фиезольдік бақытты Иоанн, «Ангелдік» лақабымен белгілі». Вазари Фра Анджелико туралы былай деп жазды: «Бұл қасиетті әкені мақтауға шек жоқ, өйткені ол барлық ісінде де, сөзінде де өте қарапайым және кішіпейіл болды, ал оның суреттері оңайлықпен және ықыласпен салынған». Ол 14 ғасырдың соңында Флоренцияға жақын, Тосканадағы Муджелло аймағында, Фиезоле қаласында дүниеге келген. Оның ата-анасы туралы ештеңе белгісіз. Ол Гвидо деп шақырылды. Бала кезінде, итальяндық дәстүр бойынша, оны Guidolino («Кішкентай Гвидо») деп атаған. Фра Анджелико туралы ең алғашқы жазба 1417 жылдың 17 қазанында жасалған, ол әлі де Guido di Pietro деген атпен Кармин шіркеуіндегі діни бауырластыққа немесе гильдияға қосылған. Бұл жазба оның суретші болғанын көрсетеді, өйткені 1418 жылдың қаңтар және ақпан айларында Санто-Стефано-дель-Понте шіркеуіндегі жұмысы үшін Guido di Pietro-ға төленген екі жазба бар. Анжеликоның монах ретінде алғашқы жазбасы 1423 жылға дейін созылады, ол Fra Giovanni (Friar John) туралы алғашқы сілтеме, ескі діни ордендерге кіретін адамдардың жаңа есім алу дәстүрін сақтады. Ол Фиезоле монастырының мүшесі болды. Доминикан ордені – орта ғасырлық қайыршы ордендердің бірі. Қайыршылар көбінесе жылжымайтын мүліктің кірісінен емес, қайыр сұраудан немесе сыйлықтардан күнкөріс табады. Fra – латынша «бауыр» деген мағынадағы frater сөзінің қысқартылған түрі, қайыршы монахқа арналған дәстүрлі атау. Вазаридің айтуынша, Фра Анджеликоның алғашқы білімі – миниатюра жасау, мүмкін, оның үлкен ағасы Бенедеттомен бірге жұмыс істеген, ол да доминикан және миниатюра жасаушы болған. Флоренциядағы Сан-Марконың бұрынғы Доминикан монастынында, қазіргі мемлекеттік мұражайда, оның қолымен жазылған немесе жартылай жазылған деп саналатын бірнеше қолжазбалар сақталған. 1418 және 1436 жылдар аралығында ол Фиезолеге оралды, онда ол шіркеу үшін және Фиезоле алтарь бейнесі үшін бірнеше фрескалар салды. Ол уақыт өте келе бүлініп, бірақ содан бері қалпына келтірілді. Алтарь бейнесінің предэлласы бүгінгі күнге дейін сақталған және Лондонның Ұлттық галереясында сақталады; Фра Анджеликоның шеберлігінің керемет мысалы. Онда 250-ден астам адам бейнеленген, соның ішінде бақытты деп танылған Доминикан монахтары да бар. Осы кезеңде оның шедеврлерінің бірі – «Кішіпейілділік Мадоннасы» суреті салынды. Бұл сурет жақсы сақталған және Барселонадағы MNAC мұражайына берілген Тиссен Борнемиза мұражайының меншігі. Сонымен қатар, осы уақытта Прадо мұражайындағы «Жариялану» және «Гранатты Мадонна» суреттері аяқталды.

Сан-Марко, Флоренция, 14361445

1436 жылы Фра Анжелико Фиезоледен Флоренциядағы жаңадан салынған Сан-Марко монастырына көшіп барған бірнеше монахтың бірі болды. Бұл сәтті қадам оны аймақтың көркем өмірінің ортасына жеткізіп, Козимо де Медичидің қолдауын әкелді. Ол қаланың басқарушы билігінің (немесе «Синьорияның») ең бай және ең ықпалды мүшесі болды және Ренессанс дәуірінің көп бөлігінде Флоренция саясатына басымдық білдірген әулеттің негізін қалады. Козимо монастырда өзі үшін жеке бөлме сақтап, сонда әлемнен уақытша шеттеуге болатын еді. Вазаридің айтуынша, Козимоның тілегімен Фра Анжелико монастырды безендіру жұмысына кірісіп, оның ішінде Капитул залының таңғажайып фрескасын, камераларға апаратын баспалдақтың үстіндегі көптеп көшірілген Жарияланымды, Маэстаны (немесе Мадоннаның тәж кигізілуін) және Киелілермен (9-шы камера) бірге, сондай-ақ Мәсіх өмірінен эпизодтарды бейнелейтін, кішірек форматтағы, бірақ керемет жарқын сапаға ие көптеген ғибадат фрескаларын жасады, олар әрбір камераның қабырғаларын әшекейлейді.

Ватикан, 14451455 жыл

1445 жылы Папа Евгений IV оны Римге шақырып, Әулие Ғұрыптар капелласының фрескаларын салуға жіберді, кейіннен Папа Павел III бұздырған. Вазаридің айтуынша, бұл кезде Фра Анжеликоға Папа Николай V Флоренция архиепископтығын ұсынған болуы мүмкін, бірақ ол одан бас тартып, орнына басқа монахты ұсынды. Бұл оқиға мүмкін, тіпті ықтимал көрінеді. Дегенмен, бұл мәліметтер сәйкес келмейді. 1445 жылы Папа Евгений IV болды. Николай 1447 жылдың 6 наурызында ғана сайланды. 1446-1459 жылдар аралығындағы архиепископ – 1523 жылы Папа Адриан VI қасиетті деп жариялаған флоренциялық доминикан Антонинус (Антонио Пьероцци) болды. 1447 жылы Фра Анжелико шәкірті Беноццо Гоццолимен бірге Орвиетоде болып, кафедраль үшін жұмыстар атқарды. Оның басқа шәкірттерінің арасында Заноби Строцци болды. 1447 жылдан 1449 жылға дейін Фра Анжелико Ватиканға оралды және Николай V үшін Николин капелласының фрескаларын жобалады. Ерте христиан шіркеуінің екі шейіт диаконы – Әулие Стефан мен Әулие Лаврентийдің өмірінен алынған көріністерді көмекшілер толық немесе ішінара орындаған болуы мүмкін. Кішкентай капелланың жарқын фрескаланған қабырғалары мен алтын жапырақтары зергерлік қорап сияқты әсер қалдырады. 1449 жылдан 1452 жылға дейін Фра Анжелико бұрынғы Фиезоль монастырына оралды, онда ол преор болды. Маған мақтау айтатын болсаңыз, менің талантымды Апелдің талантымен салыстырмаңыз. Керісінше, Иса Мәсіх атынан бар мүлкімді кедейлерге бердім деймін. Жерде жасалған істер Көкте жасалған істермен тең емес. Мен, Джованни, Тоскананың гүлімін. Епитафияның аудармасы. Папа Иоанн Павел II 1982 жылдың 3 қазанында Фра Анжеликоны мақұлдады, ал 1984 жылы оны католик суретшілерінің қамқоршысы деп жариялады.

Замандастары

Фра Анжелико Джентиль да Фабрианоның замандасы болды. 1423 жылы Уффици галереясындағы Гентильдің "Патшалардың табынуы" атты құрбандық алтарінің суреті, Халықаралық готика стилінің ең ұлы туындыларының бірі деп есептеледі. Ол сурет салынған кезде, Мазаччо деген тағы бір жас суретші Кармин шіркеуіндегі Бранкаччи капелласының фрескаларымен айналысып жатты. Мазаччо Джотто өнерінің мағынасын толық түсінді. Флоренциядағы суретшілердің көпшілігі оның берік, өмірге жақын және эмоционалды бейнелерін көрді де, олардың ықпалынан тыс қалмады. Оның жұмыс серігі, Фра Анжеликомен бір буынға жататын ескі суретші Мазолино болды. Мазаччо 27 жасында қайтыс болып, жұмысын аяқтай алмады.