Ұлыбританиялық Каролина Матильда: Дания және Норвегия патшайымының тағдыры

Кіріспе

Дания мен Норвегияның 1766 - 1772 жылдардағы патшайымы Ұлыбританияның Каролина Матильдасы (Caroline Mathilde; 1751 – 10 мамыр 1775) – Дания мен Норвегия королі Кристиан VII-ге үйлену арқылы 1766-1772 жылдар аралығында патшайым болды. Уэльс принці Фредерик пен Саксен-Готская ханшайымы Августаның ең кіші және қайтыс болғаннан кейін дүниеге келген қызы Каролина Матильда, корольдік сарайдан шалқап, оқшауланған отбасылық ахулда тәрбиеленді. Он бес жасында ол өзінің туысы, Дания мен Норвегия королі Кристиан VII-ге тұрмысқа шықты. Кристиан VII психикалық аурудан зардап шекті және неке бойында әйеліне салқын қарым-қатынас жасады. Олардың екі баласы болды: болашақ Фредерик VI және Луиза Августа; соңғысының әкесі неміс дәрігері Иоганн Фридрих Струензее болуы мүмкін. 1769 жылы Струензе Дания патшасының қызметіне кірді; бастапқыда Каролина Матильда оған салқын қарайды, бірақ ол тез арада патшайымның жүрегін жеңіп алды және олардың арасында махаббат оянды. Струензе билікке ие болып, Каролина Матильда қолдаған бірқатар реформалар жүргізді. Струензее реформалары мен патшайыммен арадағы қарым-қатынасы оларға күшті жауларды тудырды, олардың ішінде Кристиан VII-нің әкесінің әйелі, патшайым-ана Джулиана Мария және оның ұлы, принц Фредерик болды. 1772 жылы Джулиана Мария Струензе мен патшайымды биліктен ығыстыру үшін қастандық жасады. Струензе жазаланды, ал Каролина Матильда ажырасып, 1775 жылы жиырма үш жасында қызылқызылдан қайтыс болған Ганновердің электораты Сельге жер аударылды.

Туу және ерте жылдары

Каролина Матильда 1751 жылы Уэльс принці Фредерик пен Саксен-Готха ханшайымы Августаның тоғызыншы және ең кіші баласы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі туғанына үш ай жетпегенде, яғни 1751 жылдың 31 наурызында кенеттен қайтыс болды, сондықтан ол әкесінен кейін туған бала болды. Ол Лондонның Лестер Хаусы сарайында, Вестминстердегі үлкен аристократиялық үйінде дүниеге келді, онда оның ата-анасы 1737 жылы король ұлын сарайдан қуғаннан бері тұрып келген. Принцесса туғаннан кейін он күн өткен соң, 1 тамызда, сол үйдің ішінде Норвич епископы Томас Хейтердің қолынан крещение рәсімі болды. Оның тәрбиешілері – ағасы Джордж, тәтесі Каролина және әпкесі Августа болды. Каролина Матильда көп бауырлардың арасында өсті, ал Джордж II патшалығының қалған жылдары Августа балаларымен жеке өмір сүруді жөн көрді, олардың күтіміне берілді, оларды ағылшын сарайының және сарай өмірінің бұзықтығынан аулақ ұстады. Осының салдарынан, Августа балаларын сыртқы әлемнен оқшаулап, отбасынан басқа адамдармен сирек кездесетіні үшін балаларын тәрбиелеу әдісіне сын айтылды. Ол табиғатта болуды және атпен жүруді ұнататын. Білім берудегі кейбір кемшіліктеріне қарамастан, ол зиялы болды делінген. 1766 жылдың 14 қаңтарында, үйленуге дайындық жүріп жатқанда, король Фредерик V қайтыс болды, ал оның 17 жасар ұлы король Кристиан VII болды. Сол жылдың 1 қазанында, Сент-Джеймс сарайының (немесе басқа деректерге сәйкес, Карлтон Хаусының) корольдік шіркеуінде, неке прокси арқылы өткізілді, күйеу жігіттің орнына келіншектің ағасы, Йорк және Олбани герцогы принц Эдвард болды. Екі күннен кейін Каролина Матильда Харвичтен Роттердамға аттанды, ал үш аптадан кейін Эльба өзенін кешіп, сол кездегі Данияның Холштейн герцогтығындағы Алтонаға жетті. Ол онда британдық сүйемелдеушілерін қалдырып, тағайындалған даниялық сарай қызметкерлерімен күшін біріктірді. Он екі күннен кейін Каролина Матильда Роскилдеге келді, онда болашақ күйеуімен алғаш рет кездесті. Ол 8 қарашада Дания астанасына ресми түрде кірді, халық оны зор шапалақтап қарсы алды. Кейін сол күні Копенгагендегі Кристиансборг сарайындағы Корольдік шіркеуде күйеуінің қатысуымен екінші неке рәсімі болды. Той және кештер тағы бір айға созылды. 1767 жылдың 1 мамырында Кристиан VII мен Каролина Матильда Кристиансборг сарайының шіркеуінде Дания мен Норвегияның королі және королевасы болып тағайындалды.

Caroline Matilda was born on 1751 as the ninth and youngest child of Frederick, Prince of Wales, and Princess Augusta of Saxe Gotha. Her father had died suddenly about three months before her birth, on 31 March 1751, and she was thus a posthumous child. She was born at Leicester House, London, a large aristocratic townhouse in Westminster, where her parents had lived, since the King had banished his son from court in 1737. The princess was christened ten days after being born, on 1 August, at the same house, by the Bishop of Norwich, Thomas Hayter. Her godparents were her brother George, her aunt Caroline, and her sister Augusta. Caroline Matilda grew up in the large group of siblings, and during the remaining years of the reign of George II, Augusta chose to live in seclusion with her children, devoting herself to their care, and bringing them up away from the English court and the depravities of court life. As a consequence, Augusta was to be criticised for her manner of raising her children, as she isolated them from the outside world into a secluded family environment, seldom meeting people outside the family. She enjoyed outdoor life and riding, and, despite the irregularities of her and her sisters' education, she was described as intelligent. On 14 January 1766, in the middle of preparations for the wedding, King Frederick V died and his 17 year old son became King Christian VII. On 1 October of that year in the royal chapel of St James's Palace (or according to other sources, in Carlton House) the marriage was celebrated by proxy, the groom being represented by the bride's brother Prince Edward, Duke of York and Albany. Two days later, Caroline Matilda departed from Harwich for Rotterdam, and three weeks later she crossed the River Elbe and arrived in Altona, in the then Danish Duchy of Holstein. There she left her British entourage and was welcomed by her appointed Danish courtiers. Twelve days later, Caroline Matilda arrived in Roskilde, where she met her future husband for the first time. She held her official entry into the Danish capital on 8 November to great cheers from the population. Later the same day a second wedding ceremony with the groom present took place in the Royal Chapel at Christiansborg Palace in Copenhagen. Marriage celebrations and balls lasted for another month. On 1 May 1767, Christian VII and Caroline Matilda were crowned King and Queen of Denmark and Norway in the chapel of Christiansborg Palace.

Дания мен Норвегияның патшайымы

Данияның жас патшайымы ерекше мінезді, көрікті және сүйкімді деп сипатталды. Соңында, және ескі ұстазы Ревердилдің көндіргеннен кейін, Кристиан VII мұрагерлік үшін некесін толықтырды, ал королева 1768 жылдың 28 қаңтарында тәж мұрагері Фредерик туғаннан кейін, ол Копенгагендегі әйелдер үйлеріне қызығушылық танытты. Осы кездесуде Струензе әрдайым королеваның жанында болды, сондықтан Уэльс ханшайымы қызымен ашық сөйлесуге мүмкіндік таппады және тек Саксен-Лауенбургтің британдық өкілі Вудфордқа Каролина Матильданың мінез-құлқына ескерту беруге бұйрық берді. Ақырында, Вудфорд та, Глостер және Эдинбург герцогы да (сол жылы Копенгагенде қарындасын қонаққа шақырған) бұл мақсатқа жете алмады. 1770 жылдың қыркүйегінде канцлер граф Иоганн Хартвиг Эрнст фон Бернсторфтың құлауы болды, бұл Струензе мен Каролина Матильданың інтрігаларының нәтижесі деп хабарланды; Уэльс ханшайымы қызынан осы қауесеттер туралы сұрағанда, королева анасының шағымдарына: «Өтінемін, ханым, маған өз мемлекетімді қалағанымша басқаруға рұқсат етіңіз!» деп жоққа шығарды. Струензеге қарсы тұру үшін Каролина Матильданың құлауы қажет болды, бірақ ол королеваның арқасында билікке келмеді, корольге үстемдік еткендіктен; алайда, королева оның қуатты одақтасы болды, сондықтан оларды бірдей алып тастау қажеттігі туды.

Ажырасу және жер аударылу

Иоганн Фридрих Струензеенің тергеуі 1772 жылдың 20 ақпанында басталды, бірақ королеваға қатысты "жақындық қылмысы" бойынша ол үш күн бойы ештеңе мойындамады. Кейін ол ойнастықтың көп бөлігін Каролина Матильдаға таңуға тырысты. Струензеенің басты саяси серігі және досы Эневольд Брандт сол кезде тергелді және сүйіктісінің қылмыстарын білгенін мойындады. Параллельді түрде королеваның қызметкерлері де сұраққа тартылды, оның палата қызметкерлерінің куәліктері, әсіресе оның бас палатасы Шарлотта Хедевиг Матти, оның қызметшілері Кристин Софи Фредерике Брюн, Анна Шарлотта Маргрете Хорн және Энгель Мари Аренсбах, оның палата қызы Анна Петерсен, сондай-ақ оның күтімшісі Элизабет фон Эйбен айыптаушы болды, бірақ нәтиже болмады. Сонымен қатар, Георг III-ге әпкесіне қарсы нақты дәлелдер ұсынылды және оған Дания сотында қалуы мүмкін емес деп кеңес берілгені хабарланды. Каролина Матильда қайтыс болғаннан кейін, даниялықтар Струензе мен оның жақтастарын Солтүстік Ютландиядағы Аалборгқа жер аударуды ұсынды, бірақ британ үкіметі бұған келіспеді, тіпті Даниямен дипломатиялық қарым-қатынасты үзу және әскери араласу қаупін тудырды. Британдық эскадрилья Копенгаген жағалауына келді, бірақ оның келуіне бірнеше сағат қалғанда Георг III Дания үкіметі бұрынғы королеваның бостандығына кепілдік бергенін естіді. Кит сондай-ақ оның құдайы, зейнетақысы және Каролина Матильданың патшалық атағын сақтау құқығын қайтаруға қол жеткізді. 1772 жылдың мамыр айына қарай британдық және даниялық үкіметтер Каролина Матильда қайда орналасатынын анықтады; Георг III-тің ұсынысы бойынша оның "Қылмысты қарындасы" Ханновер сайлау округінде орналасқан Селле сарайында тұруы керек еді. 3 мамырда бұрынғы королева Кит пен даниялық ақсүйектер делегациясымен бірге екі фрегат пен шлюппен Хельсингёрден кетіп қалды; оның екі баласы, тәж мұрагері Фредерик және Луиза Августа Копенгагенде қалды және ол оларды ешқашан көрген жоқ. 5 маусымда ол Стаде ауданына келді (онда даниялық делегация оны соңғы рет тастап кетті), оны салтанатты түрде қарсы алды, ал ертесі күні оның құрметіне қабылдау өтті. Стадеден бұрынғы королева Гёрдке барып, онда бірнеше ай тұрды, содан кейін Селлеге барып жетті. 20 қазанда Каролина Матильда салтанатты түрде қалаға кірді, онда оған лайықты сот ұйымдастырылды. Содан кейін ол Селледен сирек кетіп, тек бірнеше рет Ганноверге сапар шекті.

The interrogation of Johann Friedrich Struensee began on 20 February 1772, but concerning the "crime of familiarity" with respect to the Queen, he admitted to nothing for three days. Later, he tried to shift much of the responsibility for the adultery onto Caroline Matilda. Struensee's main political associate and friend, Enevold Brandt, was interrogated at the same time, and reportedly admitted his knowledge of the favourite's crimes. In parallel to this, the Queen's staff were also questioned, and the testimony of her chamber staff, particularly her head chamber woman Charlotta Hedevig Matthie, her lady's maids Kristine Sofie Frederikke Bruun, Anna Charlotte Margrete Horn and Engel Marie Arensbach, and her chamber maid Anna Petersen, were particularly incriminating, as well as that of her lady in waiting Elisabeth von Eyben. but without success. At the same time, George III had been provided conclusive evidence against his sister, and it was reported that he was advised that she could not remain at the Danish court. After Caroline Matilda's death, it was discovered that the Danes had offered to send Struensee and his allies into exile in Aalborg in north Jutland, but the British government strongly refused to consent to this and even threatened to break diplomatic relations with Denmark Norway and begin a military intervention. A British squadron arrived off the shores of Copenhagen, but a few hours before its arrival George III received the news that the Danish government guaranteed the freedom of the former Queen. Keith was also able to secure the return of her dowry, a pension, and Caroline Matilda's right to retain her royal title. By May 1772 the British and Danish governments had been able to figure out where Caroline Matilda would live; at the suggestion of George III, the new residence of his "Criminal Sister" was to be Celle Castle, located in the Electorate of Hanover. On 3 May the former Queen, accompanied by Keith and a delegation of Danish nobles, departed from Helsingør in two frigates and a sloop; her two children, Crown Prince Frederick and Louise Augusta, remained in Copenhagen and she never saw them again. On 5 June she arrived in the district of Stade (where the Danish delegation finally left her), and was greeted in an elaborate ceremony, and the next day a reception was held in her honour. From Stade, the former Queen went to Göhrde, where she stayed for a few months before finally going to Celle. On 20 October Caroline Matilda made her solemn entry into the city, where a proper court was organised for her. Thereafter, she rarely left Celle, with only a few visits to Hanover.

Келледегі өмір

Кэролайн Матильда Целледе өте тыныш өмір сүрді. Мұнда ол өзінің сүйікті бұрынғы hofmesterinde графша Луиза фон Плессенмен қайта қауышты. Бұрынғы патшайымға көптеген туыстары мен достары келді, олардың арасында оның үлкен әпкесі Аугуста, Брансвик-Волфенбюттель герцогнясы болды, көптеген замандастары оны бақылауда ұстаудың тәсілі деп есептеді. Оның басты көңіл көтеруі – оның үшін арнайы салынған шағын театр, сондай-ақ неміс және ағылшын тілдеріндегі көптеген кітаптары бар кітапхана болды; сонымен қатар, ол кедей балалар мен жетімдерге көрсеткен қайырымдылығымен де танымал болды. Кит 1772 жылдың қараша айында Кэролайн Матильдаға барып, Лорд Саффолкқа оны көңілді күйде тапқанын және Дания сарайымен тек балаларының жағдайына тікелей қатысты мәселелерден басқа ешқандай қарым-қатынас жасағысы келмейтінін хабарлады. Корольдік құқығынан айрылса да, Кэролайн Матильда Дания саясатында маңызды рөл атқарды, себебі ол болашақ корольдің анасы еді. 1774 жылдың қыркүйегінде оны саяхатшы және авантюрист Натаниел Враксалл барды; осы сапар барысында ол Даниядағы өмірі туралы көптеген ақпарат жинады, ол кейіннен оның естеліктерінің негізін құрады. Ол қазан айында наразы Дания ақсүйектерінің тобы үшін жасырын агент ретінде оралды. Олардың кейбіреулері бұрынғы патшайымды қолдағандары үшін Гамбургке жер аударылды (әсіресе барон Фредерик Людвиг Эрнст Бюлов (Анна Софи Бюловтың күйеуі) және граф Эрнст фон Шиммельман (Кэролайн фон Шиммельманның ұлы)).

Сахна

1827: Струензе – Майкл Биердің 1827 жылғы драмасы, оның ағасы Джакомо Мейербиердің сахналық музыкасымен қойылған (Штутгарт және Тюбинген: Котта, 1829, алғашқы қойылымы 1828 жылы Мюнхенде болған). Бұл пьеса Пруссия королі Фредерик Вильгельм III билігінде бастапқыда тыйым салынған, бірақ оның ізбасарларының бірі, Фредерик Вильгельм IV-нің рұқсатымен 1856 жылы Берлинде алғаш рет көрсетілді. 1991: Каролина Матильда – 1991 жылы Корольдік Дания балеті қойған, Флеминг Флиндт хореографиялаған, Сэр Питер Максвелл Дэвис музыкасына жазылған екі актілі балет. 2008: Корольдік дәрігердің сапары (Livlægens besøg) – 2008 жылы Корольдік Дания операсы сахналаған, Бо Холтеннің 1999 жылғы Энквист романы негізінде жазылған либреттосы бар опера.

Фильм

1923 ж. Королеваның махаббаты (Die Liebe einer Königin) – Людвиг Вольфтың режиссерлік еткен 1923 жылғы неміс тарихи драмалық үнсіз фильмі, онда королева Каролина Матильданың рөлін неміс актрисасы Хенни Портен сомдады. 1935 ж. Диктатор – Виктор Савилл режиссерлік еткен 1935 жылғы британдық фильм, онда Каролина Матильданың рөлін ағылшын актрисасы Мадлен Кэрролл сомдады. 1957 ж. Көлеңкедегі патша (Herrscher ohne Krone) – 1957 жылы Батыс Германияда түсірілген, режиссері Харальд Браунның Нейманның 1935 жылғы романы негізінде түсірілген, онда Каролина Матильданы француз актрисасы Одиль Версои сомдады. 2012 ж. Корольдік іс (En kongelig affære) – Николай Арсель режиссерлік еткен, «Оскар» сыйлығына ұсынылған Данияның тарихи драмалық фильмі, онда королева Каролина Матильданың рөлін швед актрисасы Алисия Викандер сомдайды.