Жорж I: Ұлыбритания мен Ирландияның королі (1714-1727)

Кіріспе

Ұлыбритания мен Ирландияның патшасы 1714 - 1727 жылдары.

Жорж I (Джорж Луи; 28 мамыр 1660 – 11 маусым 1727) 1 тамыз 1714 жылдан бастап Ұлыбритания мен Ирландияның патшасы және 1698 жылдың 23 қаңтарынан 1727 жылы қайтыс болғанға дейін Киелі Рим империясы құрамындағы Ганновер электоратының билеушісі болды. Ол Ганновер әулетінің алғашқы британ монархы. Эрнест Август пен София Ганновердің ұлы ретінде дүниеге келген Жорж әкесі мен інілерінен Брауншвейг-Люнебург герцогтігінің атақтары мен жерлерін мұраға алды. 1682 жылы ол туған апасы София Доротея фон Цельге үйленді, олардан екі бала дүниеге келді; сонымен қатар, сүйіктісі Мелузин фон дер Шуленбургтен үш қызы болды. Жорж бен София Доротея 1694 жылы ажырасты. Еуропалық соғыстар тізбегі Жоржтің өмірінде неміс иеліктерін кеңейтті; ол 1708 жылы Ганновердің ханзадасы ретінде бекітілді. Джеймс VI мен I-нің ұрпағы, яғни Жоржтің арғы атасы болғандықтан, ол 1714 жылы анасы София мен екінші туысы Ұлыбритания патшайымы Аннаның қайтыс болуынан кейін британ тағына отырды. Якобиттер Жоржты тақтан түсіріп, Аннаның католик ағасы Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюартты орнатуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Жорж билік еткен жылдары монархияның билігі азайды және Ұлыбритания премьер-министр басшылығымен кабинеттік үкімет жүйесіне көшуді бастады. Оның билігінің соңында саяси биліктің көп бөлігі Роберт Уолполлде тиесілі болды, ол қазір Ұлыбританияның бірінші де-факто премьер-министрі деп танылады. Жорж туған жері – Ганноверге сапар барысында инсульттан қайтыс болды және сол жерде жерленді. Ол Ұлыбританиядан тыс жерленген соңғы британ монархы.

Ерте өмір

Георгий 1660 жылғы 28 мамырда Ганновер қаласында, Брансвик-Люнебург герцогтығында, Киелі Рим империясында дүниеге келді. Ол Брансвик-Люнебург герцогы Эрнест Август пен оның әйелі Софияның үлкен ұлы болды. София Англия королі Яков I-нің шөбересі, оның анасы Богемия патшайымы Елизавета Стюарт арқылы. Өмірінің алғашқы жылында Георгий әкесінің және үш баласыз ағаларының неміс жерлерінің жалғыз мұрагері болды. Георгийдің інісі Фредерик Август 1661 жылы дүниеге келді, ал екі ұл (отбасында оларды тиісінше "Герген" және "Густхен" деп атады) бірге өсті. 1662 жылы отбасы Эрнест Август Оснабрюк князь-епископтығының билеушісі болып тағайындалғандықтан Оснабрюкке көшті, ал оның үлкен ағасы Джордж Уильям Ганноверде билік етті. Олар 1673 жылға дейін қала сыртындағы Ибург сарайында тұрды, содан кейін жаңадан салынған Оснабрюк сарайына көшіп барды. Ата-ана Италиядағы ұзақ сауығу демалысы кезінде шамамен бір жыл (1664–1665) болмады, бірақ София ұлдарының тәрбиешісімен үнемі хат алысып, олардың тәрбиесіне үлкен қызығушылық танытты, тіпті оларға оралғаннан кейін де. София Эрнест Августқа тағы төрт ұл мен бір қыз сыйлады. Өзінің хаттарында София Георгийді жауапкершілігі жоғары, адал бала ретінде сипаттайды, ол кіші бауырлары мен қарындастарына үлгі болды. 1675 жылы Георгийдің үлкен ағасы мұрагерсіз қайтыс болды, бірақ оның қалған екі ағасы үйленді, бұл Георгийдің мұрагерлігіне қауіп төндірді, өйткені олардың ағаларының иеліктері Георгийға емес, олардың ұлдарына берілуі мүмкін еді. Георгийдің әкесі оны аң аулауға, атпен жүруге алып, әскери істермен таныстырды; оның болашағы белгісіз екенін ескере отырып, Эрнест Август он бес жасар Георгийді Франко-голландия соғысына алып барды, оның мақсаты – ұлын сынап, шайқасқа дайындау болды. 1679 жылы тағы бір ағасы күтпеген жерден ұлсыз қайтыс болды, ал Эрнест Август Каленберг-Геттинген герцогы болды, оның астанасы Ганноверде орналасқан. Георгийдің тірі қалған ағасы Георг Вильгельм Целле өзінің жалғыз қызы София Доротеяны заңдастыру үшін сүйіктісіне үйленді, бірақ одан әрі балалы болуы күмәнді болды. Саликалық заң бойынша, мұрагерлік тек еркек желісі бойынша жүзеге асырылатындықтан, Георгий мен оның бауырларының әкесі мен ағаларының жерлеріне мұрагерлік құқығы енді сенімді болды. 1682 жылы отбасы біріншілік принципін қабылдауға келісті, яғни Георгий барлық жерді мұраға алады және оны бауырларымен бөлісудің қажеті жоқ.

George was born on 28 May 1660 in the city of Hanover in the Duchy of Brunswick Lüneburg in the Holy Roman Empire. He was the eldest son of Ernest Augustus, Duke of Brunswick Lüneburg, and his wife, Sophia of the Palatinate. Sophia was the granddaughter of King James I of England, through her mother, Elizabeth Stuart, Queen of Bohemia. For the first year of his life George was the only heir to the German territories of his father and three childless uncles. George's brother, Frederick Augustus, was born in 1661, and the two boys (known respectively by the family as "Görgen" and "Gustchen") were brought up together. In 1662 the family moved to Osnabrück when Ernest Augustus was appointed ruler of the Prince Bishopric of Osnabrück, while his older brother George William ruled in Hanover. They lived at Iburg Castle outside the city until 1673 when they moved to the newly completed Schloss Osnabrück. The parents were absent for almost a year (1664–1665) during a long convalescent holiday in Italy but Sophia corresponded regularly with her sons' governess and took a great interest in their upbringing, even more so upon her return. Sophia bore Ernest Augustus another four sons and a daughter. In her letters Sophia describes George as a responsible, conscientious child who set an example to his younger brothers and sisters. By 1675 George's eldest uncle had died without issue, but his remaining two uncles had married, putting George's inheritance in jeopardy, for his uncles' estates might pass to their own sons, were they to have any, instead of to George. George's father took him hunting and riding and introduced him to military matters; mindful of his uncertain future, Ernest Augustus took the fifteen year old George on campaign in the Franco Dutch War with the deliberate purpose of testing and training his son in battle. In 1679 another uncle died unexpectedly without sons, and Ernest Augustus became reigning Duke of Calenberg Göttingen, with his capital at Hanover. George's surviving uncle, George William of Celle, had married his mistress in order to legitimise his only daughter, Sophia Dorothea, but looked unlikely to have any further children. Under Salic law, where inheritance of territory was restricted to the male line, the succession of George and his brothers to the territories of their father and uncle now seemed secure. In 1682 the family agreed to adopt the principle of primogeniture, meaning George would inherit all the territory and not have to share it with his brothers.

Неке

1682 жылы Георг өзінің әйелі Джордж Уильямның қызы София Доротеяға үйленді, осылайша Саликтік заңдардан тыс қалған қосымша табысқа қол жеткізді. Бұл мемлекеттік неке, ең алдымен, тұрақты жылдық кіріс қамтамасыз ету үшін жасалды және Ганновер мен Цельдің бірігуіне көмектесті. Оның анасы бастапқыда осы некеге қарсы болды, себебі София Доротеяның анасы Элеонораны (төмен дәрежелі ақсүйектерден шыққан) сыйламайтын, және София Доротеяның заңдас статусына алаңдаған. Бірақ некенің артықшылықтарына көнді. 1683 жылы Георг пен оның бауыры Фридрих Август Ұлы түрік соғысында Вена шайқасына қатысты, ал София Доротея Георгқа Георг Август есімді ұл сыйлады. Келесі жылы Фридрих Августқа тұңғыш ұл құқығының қабылдануы туралы хабарланды, яғни ол күткендей әкесінің жерінің бір бөлігін мұрагерлікке алмайтын болады. Бұл Фридрих Август пен оның әкесі, сондай-ақ бауырлары арасында 1690 жылы шайқаста қаза болғанға дейін сақталған араздыққа әкелді. Бір Ганновер мемлекетінің құрылуымен және Ганновердің империя соғыстарына үнемі үлес қосуымен, Эрнест Август 1692 жылы Киелі Рим империясының сайлаушысы атанды. Георгтың жағдайы әкесінің сайлаушылығы мен ағасының герцогтығының жалғыз мұрагері ретінде бұрынғыдан да жақсы болды. София Доротея 1687 жылы екінші баласын, өзінің атын алған қызын дүниеге келтірді, бірақ басқа жүктіліктер болған жоқ. Жұбайлар суық қарым-қатынаста болды – Георг өзінің сүйіктісі Мелюзин фон дер Шуленбургтің қосылуын артық көрді, ал София Доротея швед графы Филипп Кристоф фон Кенигсмаркпен романға түсті. Қашқандарының құпиясы ашылып, дау-дамабылға ұшырамас үшін Ганновер сарайы, оның ішінде Георгтың бауырлары мен анасы, ғашықтарды тоқтауға шақырды, бірақ бұл бекер болды. Ганновердің жауларынан алынған дипломатиялық мәліметтерге сәйкес, 1694 жылдың шілдесінде швед графы өлтірілді, мүмкін Георгтың құдайымен бірге, оның денесі тастармен ауырлатылып Лейн өзеніне тасталды. Бұл қылмысты Эрнест Августтың төрт сарай адамы жасады деп айтылды, олардың бірі, Дон Николо Монтальбаноға 150 000 талер төленді, бұл ең жоғары жалақы алатын министрдің жылдық жалақысынан жүз есе көп. Кейінірек тараған әңгімелерге сүйенсек, Кенигсмарк кесілген бөліктерге бөлініп, Ганновер сарайының еденінің астына жерленген. Алайда, Ганновердегі көздер, Софияның өзі қоса алғанда, Кенигсмарктың қайда екені туралы ешқандай ақпаратты жоққа шығарды. Мелюзин фон дер Шуленбург 1698 жылдан бастап Георгтың өліміне дейін ашық түрде оның үй иесі болды, олар 1692, 1693 және 1701 жылдары үш қызды дүниеге келтірді. Георгтың Ганновердегі сарайы математик және философ Готфрид Лейбниц, композиторлар Георг Фридерик Гендель және Агостино Стефани сияқты көптеген мәдени тұлғалармен безендірілді. Георг әкесінің герцогтығына мұрагер болғаннан кейін көп ұзамай Англия мен Шотландия тағына екінші кезекте тұрған Глостер герцогы принц Уильям қайтыс болды. 1701 жылғы Англияның мұрагерлік туралы заңына сәйкес, Георгтың анасы София, егер сол кездегі патша Вильгельм III және оның қарындасы Анна баласыз қайтыс болса, Англия тағына мұрагер болып тағайындалды. Мұрагерлік осылай жоспарланған, себебі София британдық корольдік отбасының ең жақын протестант туысы болды. 56 католик, мұрагерлік құқықтары жоғарырақ болса да, ескерілмеді. Олардың біреуінің мұрагерлік үшін протестантизмге өтуінің ықтималдығы аз болды, кейбіреулері бұдан бұрын бас тартқан. 1701 жылдың тамызында Георгке Жартер ордені табысталды, ал алты аптадан кейін таққа ең жақын католик талапкері, бұрынғы король Джеймс II қайтыс болды. Вильгельм III келесі наурыз айында қайтыс болды және оның орнын Анна басты. София Англияның жаңа патшайымының мұрагері болды. София жетпіс бірінші жасында, Аннадан отыз бес жас үлкен болды, бірақ ол өте күшті және дені сау болды және өзінің немесе ұлының мұрагерлігін қамтамасыз етуге уақыт пен күш жұмсады. Алайда, ағылшын саясатының және конституциялық құқықтың күрделілігін түсінген – бұл 1705 жылы София мен оның мұрагерлерін ағылшын азаматы ретінде тану және Регенттік кеңесі арқылы билікті беру туралы келісімдерді егжей-тегжейлі түсіну үшін қосымша актілерді қажет етті. Сол жылы Георгтың тірі қалған ағасы қайтыс болды және ол одан әрі неміс иеліктерін мұра етті: Цельде орналасқан Люнебург Грубенхаген княздігі. Георгтың Ганноверде патшалық билікке келгеннен кейін көп ұзамай Испандық мұрагерлік соғысы (1701–1714) басталды. Бұл мәселе Франция королі Людовик XIV-нің немересі Филипптің Испания королі Карл II-нің өсиетіне сәйкес Испания тағына отыру құқығына байланысты болды. Киелі Рим империясы, Біріккен Нидерланд провинциялары, Англия, Ганновер және көптеген басқа неміс мемлекеттері Филипптің мұрагерлік құқығына қарсы болды, себебі Францияның Бурбон үйі Испанияны бақылауға алса, тым күшті болып кетеді деп қорқыды. Соғысқа қатысу ретінде Георг өзінің көршілес мемлекеті, Францияға жақын болған Брунсвик-Вольфенбюттельге шабуыл жасады, тіпті шайқасқа қатысуға қатысты бұйрықтардың бір бөлігін өзі жазды. Шайқас аз шығынмен аяқталды. Сыйлық ретінде, Георгтың ағасының бұрыннан Ганноверге қосылған Саксония-Лауенбург герцогтығы британдықтар мен голландтар тарапынан мойындалды. 1706 жылы Бавария сайлаушысы империяға қарсы тұрғаны үшін лауазымынан және құқықтарынан айырылды. Келесі жылы Георг Рейн бойында орналасқан империя армиясына қолбасшылық етуге тағайындалды. Оның қызметі толығымен сәтті болған жоқ, себебі оның одақтасы, Мальборо герцогы оны алдап, шабуыл жасауға мәжбүр етті, сондай-ақ император Иосип I Георгтың науқаны үшін қажетті қаражатты өзіне жұмсады. Бұл қарамастан, неміс князьдары оның өзін жақсы ұстағанын ойлады. 1708 жылы олар Георгтың қызметінің құрметіне немесе оның нәтижесінде сайлаушылық лауазымын ресми түрде бекітті. Георг Мальбороның әрекеттеріне наразы болған жоқ, себебі олар француз күштерін негізгі шабуылдан аудару жоспарының бір бөлігі екенін түсінді. 1709 жылы Георг қолбасшылық лауазымынан кетіп, енді ешқашан активті қызметке оралмады. 1710 жылы оған Империяның Бас қазынашысының құрметті лауазымы берілді, бұл бұрын Пфальц сайлаушысының қолында болған. Бавария сайлаушысының жоқтығы кеңселерді қайта бөлуге мүмкіндік берді. Императордың 1711 жылы қайтыс болуы күш тепе-теңдігін кері бағытта бұзу қаупін тудырды, сондықтан соғыс 1713 жылы Утрехт шартының ратификациясымен аяқталды. Филипп Испания тағына отыруға рұқсат алды, бірақ француз мұрагерлік желісінен алынды, ал Бавария сайлаушысы қалпына келтірілді.

In 1682 George married Sophia Dorothea of Celle, the daughter of his uncle George William, thereby securing additional incomes that would have been outside Salic laws. This marriage of state was arranged primarily to ensure a healthy annual income, and assisted the eventual unification of Hanover and Celle. His mother at first opposed the marriage because she looked down on Sophia Dorothea's mother, Eleonore (who came from lower nobility), and because she was concerned by Sophia Dorothea's legitimated status. She was eventually won over by the advantages inherent in the marriage. In 1683, George and his brother Frederick Augustus served in the Great Turkish War at the Battle of Vienna, and Sophia Dorothea bore George a son, George Augustus. The following year, Frederick Augustus was informed of the adoption of primogeniture, meaning he would no longer receive part of his father's territory as he had expected. This led to a breach between Frederick Augustus and his father, and between the brothers, that lasted until his death in battle in 1690. With the imminent formation of a single Hanoverian state, and the Hanoverians' continuing contributions to the Empire's wars, Ernest Augustus was made an Elector of the Holy Roman Empire in 1692. George's prospects were now better than ever as the sole heir to his father's electorate and his uncle's duchy. Sophia Dorothea had a second child, a daughter named after her, in 1687, but there were no other pregnancies. The couple became estranged—George preferred the company of his mistress, Melusine von der Schulenburg, and Sophia Dorothea had her own romance with the Swedish Count Philip Christoph von Königsmarck. Threatened with the scandal of an elopement, the Hanoverian court, including George's brothers and mother, urged the lovers to desist, but to no avail. According to diplomatic sources from Hanover's enemies, in July 1694, the Swedish count was killed, possibly with George's connivance, and his body thrown into the river Leine weighted with stones. The murder was claimed to have been committed by four of Ernest Augustus's courtiers, one of whom, Don Nicolò Montalbano, was paid the enormous sum of 150,000 thalers, about one hundred times the annual salary of the highest paid minister. Later rumours supposed that Königsmarck was hacked to pieces and buried beneath the Hanover palace floorboards. However, sources in Hanover itself, including Sophia, denied any knowledge of Königsmarck's whereabouts. Melusine von der Schulenburg acted as George's hostess openly from 1698 until his death, and they had three daughters together, born in 1692, 1693 and 1701. His court in Hanover was graced by many cultural icons such as the mathematician and philosopher Gottfried Leibniz and the composers George Frideric Händel and Agostino Steffani. Shortly after George's accession to his paternal duchy, Prince William, Duke of Gloucester, who was second in line to the English and Scottish thrones, died. By the terms of the English Act of Settlement 1701, George's mother, Sophia, was designated as the heir to the English throne if the then reigning monarch, William III, and his sister in law, Anne, died without surviving issue. The succession was so designed because Sophia was the closest Protestant relative of the British royal family. Fifty six Catholics with superior hereditary claims were bypassed. The likelihood of any of them converting to Protestantism for the sake of the succession was remote; some had already refused. In August 1701, George was invested with the Order of the Garter and, within six weeks, the nearest Catholic claimant to the thrones, the former king James II, died. William III died the following March and was succeeded by Anne. Sophia became heiress presumptive to the new Queen of England. Sophia was in her seventy first year, thirty five years older than Anne, but she was very fit and healthy and invested time and energy in securing the succession either for herself or for her son. However, it was George who understood the complexities of English politics and constitutional law, which required further acts in 1705 to naturalise Sophia and her heirs as English subjects, and to detail arrangements for the transfer of power through a Regency Council. In the same year, George's surviving uncle died and he inherited further German dominions: the Principality of Lüneburg Grubenhagen, centred at Celle. Shortly after George's accession in Hanover, the War of the Spanish Succession (1701–1714) broke out. At issue was the right of Philip, the grandson of King Louis XIV of France, to succeed to the Spanish throne under the terms of King Charles II of Spain's will. The Holy Roman Empire, the United Dutch Provinces, England, Hanover and many other German states opposed Philip's right to succeed because they feared that the French House of Bourbon would become too powerful if it also controlled Spain. As part of the war effort, George invaded his neighbouring state, Brunswick Wolfenbüttel, which was pro French, writing out some of the battle orders himself. The invasion succeeded with few lives lost. As a reward, the prior Hanoverian annexation of the Duchy of Saxe Lauenburg by George's uncle was recognised by the British and Dutch. In 1706, the Elector of Bavaria was deprived of his offices and titles for siding with Louis against the Empire. The following year, George was invested as an Imperial Field Marshal with command of the imperial army stationed along the Rhine. His tenure was not altogether successful, partly because he was deceived by his ally, the Duke of Marlborough, into a diversionary attack, and partly because Emperor Joseph I appropriated the funds necessary for George's campaign for his own use. Despite this, the German princes thought he had acquitted himself well. In 1708, they formally confirmed George's position as a Prince Elector in recognition of, or because of, his service. George did not hold Marlborough's actions against him; he understood they were part of a plan to lure French forces away from the main attack. In 1709, George resigned as field marshal, never to go on active service again. In 1710, he was granted the dignity of Arch Treasurer of the Empire, an office formerly held by the Elector Palatine; the absence of the Elector of Bavaria allowed a reshuffling of offices. The emperor's death in 1711 threatened to destroy the balance of power in the opposite direction, so the war ended in 1713 with the ratification of the Treaty of Utrecht. Philip was allowed to succeed to the Spanish throne but removed from the French line of succession, and the Elector of Bavaria was restored.

Ұлыбритания мен Ирландияның қосылуы

Англия мен Шотландия Аннаны өзінің патшайымы деп мойындағанмен, тек Англия Парламенті Ганновердің электросы Софияны мұрагер ретінде бекітті. Шотландия Парламенті (Эстаттар) шотланд тағының мұрагерлік мәселесін ресми түрде шешпеді. 1703 жылы Эстаттар королева Аннаның мұрагері үшін олардың таңдауы, Англия патшайымының мұрагерінен өзгеше болмауы керек екенін жариялаған заң жобасын қабылдады, егер Англия шотланд саудагерлеріне Англияда және оның колонияларында еркін сауда жасау мүмкіндігін бермесе. Алғашқыда Корольдік келісім берілмеді, бірақ келесі жылы Анна Эстаттардың тілегіне мойынсұнып, заң жобасына келісім берді, ол 1704 жылғы Қауіпсіздік Актісі болды. Оған жауап ретінде Англия Парламенті 1705 жылғы Шетелдіктер Актісін қабылдады, егер Эстаттар Ганноверлік мұрагерлікке келіспесе, бұл ағылшын-шотланд саудасын шектеуге және шотланд экономикасын құлдыратуға қауіп төндіретін. Соңында, 1707 жылы екі Парламент те Англия мен Шотландияны Ұлыбритания Корольдігі деп біріктіретін Одақ шартына келісті және 1701 жылғы Елдестіру Актісінде белгіленгендей, мұрагерлік ережелерін орнатып берді. Одақ 18 ғасырдағы Еуропадағы ең ірі еркін сауда аймағын құрды. Виг саясаткерлері Парламенттің мұрагерлікті анықтауға және оны королеваның ең жақын протестант туысына беруге құқылы екенін сендірді, ал көптеген торилер католик Стюарттардың тұқым қуалайтын құқығына көбірек сенді, олар королеваға жақын туыстар еді. 1710 жылы Георг Ұлыбританияда мұрагерлік құқықпен билікке ие болады деп жариялады, өйткені бұл құқық Стюарттардан алынып тасталған және ол оны сақтап қалды. "Бұл жариялау Парламент оған патшалықты бергені туралы вигтердің түсіндіруін жоюға және торилерді ол узурпатор емес екеніне сендіруге арналған". Георгтың анасы, электросса София, 1714 жылдың 28 мамырында 83 жасында қайтыс болды. Ол жаңбырдан паналауға асығып, Херренхаузен бағында құлап түсті. Георг енді королева Аннаның мұрагері болды. Аннаның денсаулығы нашарлап, Ұлыбританиядағы саясаткерлер билік үшін күресіп жатқаны белгілі болғандықтан, Анна қайтыс болғаннан кейін билікті қолға алатын Регенттік Кеңесінің құрамын ол тез арада қайта қарады. Ол инсульт алды, соның салдарынан сөйлей алмады және 1714 жылдың 1 тамызында қайтыс болды. Регенттер тізімі ашылды, мүшелері ант берді және Георг Ұлыбритания мен Ирландияның патшасы деп жарияланды. Кері желдің салдарынан, ол Гаагада күтіп тұрды, сондықтан Ұлыбританияға 18 қыркүйекке дейін келген жоқ. Георг 20 қазан күні Вестминстер аббаттығында таққа отырғызылды. Георг 1714 жылдан кейін негізінен Ұлыбританияда өмір сүрді, бірақ 1716, 1719, 1720, 1723 және 1725 жылдары Ганновердегі үйіне барды. Барлығында, Георг өзінің патшалық билігінің шамамен бестен бір бөлігін Германияда өткізді. 1716 жылы британ монархының парламенттің рұқсатысыз елден кетуіне тыйым салатын Елдестіру Актісінің бір тармағы бірауыздан жойылды. Патшаның барлық сапарларында, біріншісінен басқа, билік оның ұлы, Уэльс ханзадасы Георг Август емес, Регенттік Кеңесіне берілді.

Though both England and Scotland recognised Anne as their queen, only the Parliament of England had settled on Sophia, Electress of Hanover, as the heir presumptive. The Parliament of Scotland (the Estates) had not formally settled the succession question for the Scottish throne. In 1703, the Estates passed a bill declaring that their selection for Queen Anne's successor would not be the same individual as the successor to the English throne, unless England granted full freedom of trade to Scottish merchants in England and its colonies. At first Royal Assent was withheld, but the following year Anne capitulated to the wishes of the Estates and assent was granted to the bill, which became the Act of Security 1704. In response the English Parliament passed the Alien Act 1705, which threatened to restrict Anglo Scottish trade and cripple the Scottish economy if the Estates did not agree to the Hanoverian succession. Eventually, in 1707, both Parliaments agreed on a Treaty of Union, which united England and Scotland into a single political entity, the Kingdom of Great Britain, and established the rules of succession as laid down by the Act of Settlement 1701. The union created the largest free trade area in 18th century Europe. Whig politicians believed Parliament had the right to determine the succession, and to bestow it on the nearest Protestant relative of the Queen, while many Tories were more inclined to believe in the hereditary right of the Catholic Stuarts, who were nearer relations. In 1710, George announced that he would succeed in Britain by hereditary right, as the right had been removed from the Stuarts, and he retained it. "This declaration was meant to scotch any Whig interpretation that parliament had given him the kingdom [and] convince the Tories that he was no usurper." George's mother, the Electress Sophia, died on 28 May 1714 at the age of 83. She had collapsed in the gardens at Herrenhausen after rushing to shelter from a shower of rain. George was now Queen Anne's heir presumptive. He swiftly revised the membership of the Regency Council that would take power after Anne's death, as it was known that Anne's health was failing and politicians in Britain were jostling for power. She suffered a stroke, which left her unable to speak, and died on 1 August 1714. The list of regents was opened, the members sworn in, and George was proclaimed King of Great Britain and King of Ireland. Partly due to contrary winds, which kept him in The Hague awaiting passage, he did not arrive in Britain until 18 September. George was crowned at Westminster Abbey on 20 October. George mainly lived in Great Britain after 1714, though he visited his home in Hanover in 1716, 1719, 1720, 1723 and 1725. In total, George spent about one fifth of his reign as king in Germany. A clause in the Act of Settlement that forbade the British monarch from leaving the country without Parliament's permission was unanimously repealed in 1716. During all but the first of the King's absences, power was vested in a Regency Council rather than in his son, George Augustus, Prince of Wales.

Соғыстар мен көтерілістер

Джордж патша таққа отырғаннан кейін бір жыл ішінде вигтер 1715 жылғы жалпы сайлауда үлкен жеңіске жетті. Жеңілген тори партиясының бірнеше мүшелері Жоржды Аннаның католик ағасы Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюартпен алмастыруға тырысқан якобиттерге көңіл білдірді (жақтастары оны «Жеймс III және VIII» деп, ал қарсыластары «Претендент» деп атады). Кейбір торилер якобиттердің көтерілісіне қосылып, ол «Он бес» деп аталды. Джеймстің жақтастары, бұрын мемлекет хатшысы болған ашулы шотланд аристократы Лорд Мар бастаған, Шотландияда көтеріліс ұйымдастырды, онда якобизм Англияға қарағанда күштірек болды. «Он бес» сәтсіз аяқталды; Лорд Мардың соғыс жоспарлары нашар болды, ал Джеймс ақшасы мен қару-жарағы жетіспей, кешігіп келді. Жыл соңына қарай көтеріліс толыққанды құлап қалды. 1716 жылдың ақпанында жеңіліске ұшыраған Джеймс және Лорд Мар Францияға қашып кетті. Көтеріліс жеңілгеннен кейін, одан кейін болған өлім жазалары мен мүліктің тәркілеуіне қарамастан, Жордж үкіметтің жауабын жұмсартуға тырысты, мейірімділік танытты және тәркіленген мүліктің кірісін Шотландиядағы мектептерге және ұлттық қарыздың бір бөлігін төлеуге жұмсады. Жорджтың торилерге деген сенімсіздігі вигтерге билікті беруге көмектесті. Жордж тұсында вигтердің үстемдігі соншалықты артты, торилер тағы жарты ғасыр бойы билікке оралған жоқ. Сайлаудан кейін вигтер басымдығы бар парламент 1715 жылғы Септенниалдық актіні қабылдады, ол парламенттің ең ұзақ мерзімін жеті жылға дейін ұзартты (бірақ суверен оны ертерек таратуға құқылы болды). Осылайша, биліктегі вигтер осындай лауазымда ұзақ уақыт қала берді. Ұлыбританияда патшалыққа келгеннен кейін Жорджтың ұлымен қарым-қатынасы (бұрынғыдан да нашар болған) одан да нашарлады. Уэльс ханзадасы Джордж Август әкесінің саясатына қарсылық көрсетті, оның ішінде Ұлыбританияда діни еркіндікті арттыру және Швеция есебінен Ганновердің неміс территорияларын кеңейту шаралары бар еді. 1717 жылы немересінің дүниеге келуі Жордж мен Уэльс ханзадасы арасында үлкен жанжалға әкелді. Король, әдетке сәйкес, Лорд Чемберленді (Томас Пелхэм Холлс, Ньюкаслдың 1-ші герцогы) баланың крещение рәсімінде демеушілердің бірі етіп тағайындады. Король ашуланды, өйткені Уэльс ханзадасы Ньюкаслді ұнатпай, герцогты крещение рәсімінде ауызша қорлағанда, герцог оны дуэльге шақыру деп қате түсінді. Ханзадаға корольдік резиденциядан, Сент-Джеймс сарайынан кетуге бұйрық берілді. Ханзаданың жаңа үйі, Лестер Хаусы, корольдің саяси қарсыластарының кездесу орнына айналды. Кейіннен король мен оның ұлы Роберт Уолполтың ықпалымен және күйеуімен бірге кеткен, бірақ корольдің қамқорлығында қалған балаларын сағынған Уэльс ханшайымының тілегімен татуласты. Дегенмен, әкесі мен ұлы ешқашан қайтадан жақын болған жоқ. Жордж өзінің билік басында британдық сыртқы саясатты басқаруға белсенді қатысты. 1717 жылы ол Ұлыбритания, Франция және Голландия Республикасынан құралған испанға қарсы лига – Үштік одақты құруға көмектесті. 1718 жылы осы одаққа Киелі Рим империясы қосылды, ол «Төрттік одақ» деп аталды. Кейінгі Төрттік одақ соғысы Испания мұрагерлік соғысы сияқты мәселеге қатысты. 1713 жылғы Утрехт шарты Франция королі Людовик XIV-нің немересі Филипп V-ті Испания королі ретінде мойындады, бірақ ол француз тағына талап ету құқығынан бас тартты. Бірақ 1715 жылы Людовик XIV қайтыс болғаннан кейін Филипп келісімді бұзуға тырысты. Испания 1719 жылы Шотландияға якобиттер басқарған шабуылға қолдау көрсетті, бірақ дауылды теңіздер үш жүзге жуық испан әскерінің Шотландияға жетуіне мүмкіндік берді. Сәуір айында Шотландияның батыс жағалауындағы Эйлен Донан қамалында база құрылды, бірақ бір айдан кейін британдық кемелер оны қиратты. Якобиттер шотландтық тайпа мүшелерін жалдауға тырысқанда, олар тек мыңға жуық адамнан тұратын жауынгерлік күш жинады. Якобиттер нашар жабдықталған еді және Глен Шил шайқасында британдық артиллериясы оларды оңай жеңді. Тайпа мүшелері таулы аймаққа тарап кетті, ал испандықтар басылып қойылды. Бұл шабуыл Жорджтың үкіметіне ешқандай қауіп төндірмеді. Француздар оған қарсы соғысып жатқандықтан, Филипптің әскерлері нашар жеңілді. Нәтижесінде испан және француз тақтары бөлек қалды. Сонымен қатар, Ганновер Ұлы Солтүстік соғысының шешілуінен пайда көрді, ол Швеция мен Ресейдің Балтық теңізін бақылауға бәсекелестігінен туды. 1719 жылы Швецияның Бремен және Верден территориялары Ганноверге берілді, ал Ганновер Швецияға аумақтың жоғалғаны үшін ақшалай өтемақы төледі.

Within a year of George's accession the Whigs won an overwhelming victory in the general election of 1715. Several members of the defeated Tory Party sympathised with the Jacobites, who sought to replace George with Anne's Catholic half brother, James Francis Edward Stuart (called "James III and VIII" by his supporters and "the Pretender" by his opponents). Some disgruntled Tories sided with a Jacobite rebellion, which became known as "The Fifteen". James's supporters, led by Lord Mar, an embittered Scottish nobleman who had previously served as a secretary of state, instigated rebellion in Scotland where support for Jacobitism was stronger than in England. "The Fifteen", however, was a dismal failure; Lord Mar's battle plans were poor, and James arrived late with too little money and too few arms. By the end of the year the rebellion had all but collapsed. In February 1716, facing defeat, James and Lord Mar fled to France. After the rebellion was defeated, although there were some executions and forfeitures, George acted to moderate the Government's response, showed leniency, and spent the income from the forfeited estates on schools for Scotland and paying off part of the national debt. George's distrust of the Tories aided the passing of power to the Whigs. Whig dominance grew to be so great under George that the Tories did not return to power for another half century. After the election, the Whig dominated Parliament passed the Septennial Act 1715, which extended the maximum duration of Parliament to seven years (although it could be dissolved earlier by the Sovereign). Thus Whigs already in power could remain in such a position for a greater period of time. After his accession in Great Britain, George's relationship with his son (which had always been poor) worsened. George Augustus, Prince of Wales, encouraged opposition to his father's policies, including measures designed to increase religious freedom in Britain and expand Hanover's German territories at Sweden's expense. In 1717, the birth of a grandson led to a major quarrel between George and the Prince of Wales. The King, supposedly following custom, appointed the Lord Chamberlain (Thomas Pelham Holles, 1st Duke of Newcastle) as one of the baptismal sponsors of the child. The King was angered when the Prince of Wales, disliking Newcastle, verbally insulted the Duke at the christening, which the Duke misunderstood as a challenge to a duel. The Prince was told to leave the royal residence, St. James's Palace. The Prince's new home, Leicester House, became a meeting place for the King's political opponents. The King and his son were later reconciled at the insistence of Robert Walpole and the desire of the Princess of Wales, who had moved out with her husband but missed her children, who had been left in the King's care. Nevertheless, father and son were never again on cordial terms. George was active in directing British foreign policy during his early reign. In 1717, he contributed to the creation of the Triple Alliance, an anti Spanish league composed of Great Britain, France and the Dutch Republic. In 1718, the Holy Roman Empire was added to the body, which became known as the Quadruple Alliance. The subsequent War of the Quadruple Alliance involved the same issue as the War of the Spanish Succession. The 1713 Treaty of Utrecht had recognised the grandson of Louis XIV of France, Philip V, as king of Spain on the condition that he gave up his rights to succeed to the French throne. But upon Louis XIV's 1715 death, Philip sought to overturn the treaty. Spain supported a Jacobite led invasion of Scotland in 1719, but stormy seas allowed only about three hundred Spanish troops to reach Scotland. A base was established at Eilean Donan Castle on the west Scottish coast in April, only to be destroyed by British ships a month later. Jacobite attempts to recruit Scottish clansmen yielded a fighting force of only about a thousand men. The Jacobites were poorly equipped and were easily defeated by British artillery at the Battle of Glen Shiel. The clansmen dispersed into the Highlands, and the Spaniards surrendered. The invasion never posed any serious threat to George's government. With the French now fighting against him, Philip's armies fared poorly. As a result, the Spanish and French thrones remained separate. Simultaneously, Hanover gained from the resolution of the Great Northern War, which had been caused by rivalry between Sweden and Russia for control of the Baltic. The Swedish territories of Bremen and Verden were ceded to Hanover in 1719, with Hanover paying Sweden monetary compensation for the loss of territory.

Министрліктер

Ханноверде патша абсолюттік монарх болды. Оның жеке бақылауында 50 талерден асатын (12-13 британ фунты) барлық мемлекеттік шығындар, барлық әскери шенеуніктердің, министрлердің және тіпті көшіруші деңгейінен жоғары мемлекеттік қызметкерлердің тағайындалуы болды. Керісінше, Ұлыбританияда Георг парламент арқылы үкім жүргізуге тиіс болды. 1715 жылы вигтер билікке келген кезде Георгтың бас министрлері Роберт Уолпол, Лорд Таунсенд (Уолполдың қайнағасы), Лорд Стэнхоп және Лорд Сандерленд болды. 1717 жылы Таунсенд қызметтен босатылды, ал Уолпол әріптестерімен келіспеушіліктерге байланысты Кабинеттен кетіп қалды. Лорд Сандерлендтің күші 1719 жылы әлсіреуге бастады. Ол Лордтар палатасының мүшелерін жаңадан тағайындауды шектеу арқылы оның құрамын азайтуға бағытталған титул туралы заң жобасын ұсынды. Бұл шара Сандерлендтің Палатадағы бақылауын нығайтуға мүмкіндік берген болар еді, өйткені оппозициялық лордтардың құрылуына жол берілмес еді, бірақ Уолпол «өміріндегі ең керемет сөйлеген сөзі» деп саналған сөз сөйлеп, заң жобасына қарсы оппозицияны басқарғаннан кейін жеңіліске ұшырады. Уолпол мен Таунсенд келесі жылы министрлер болып қайта тағайындалды және жаңа, болжам бойынша біріккен виг үкіметі құрылды. 1719 жылы Оңтүстік теңіз компаниясы британдық мемлекеттік қарызының 31 миллион фунтын (бес бөлігінің үш бөлігін) компания акцияларына мемлекеттік облигацияларды айырбастау арқылы алуды ұсынды. Компания Лорд Сандерлендке, Георгтың фавориті Мелузин фон дер Шуленбургке және Лорд Стэнхоптың туысы, Қазынашылық хатшысы Чарльз Стэнхопқа өз жоспарын қолдау үшін пара берді. Компания облигация иелерін жоғары пайыздық төлемді, қайтаруға болмайтын облигацияларды төмен пайыздық, оңай саудаланатын акцияларға ауыстыруға көндірді, оларға көрінетін артықшылықты қаржылық пайда ұсынды. Компанияның акция бағасы тез өсті; 1720 жылдың 1 қаңтарында 128 фунт тұрған акциялар мамыр айында конверсия схемасы ашылғанда 500 фунтқа бағаланды. 24 маусымда баға 1050 фунт стерлингке жетті. Компанияның сәттілігі басқа компаниялардың, кейбіреулері жалған болған, акцияларын жылдам сатуға әкелді, ал үкімет осы схемаларды тоқтатуға тырысып, компанияның қолдауымен «Көпіршік заңын» қабылдады. Нарықтағы өсім тоқтағаннан кейін тамыз айында бақылаусыз сату басталды, нәтижесінде қыркүйек айының соңында акция бағасы 150 фунтқа дейін құлдырады. Көптеген адамдар, соның ішінде аристократтар, үлкен сомада ақша жоғалтты, ал кейбіреулері мүлдем банкрот болды. Маусымнан бері Ганноверде болған Георг министрліктің өтініші бойынша қарашада Лондонға – қалағаннан немесе әдеттегіден ертерек – оралды. «Оңтүстік теңіз көпіршігі» деп белгілі экономикалық дағдарыс Георг пен оның министрлерін өте танымал емес етті. 1721 жылы Лорд Стэнхоп, жеке өзі кінәлі болмаса да, Лордтар палатасындағы стрестік пікірталас кезінде құлап қайтыс болды, ал Лорд Сандерленд мемлекеттік қызметтен кетті. Алайда Сандерленд 1722 жылы кенеттен қайтыс болғанша Георгқа жеке ықпалын сақтап, Роберт Уолполдың билікке өрлеуіне мүмкіндік берді. Уолпол де-факто премьер-министр болды, бірақ бұл атақ оған ресми түрде берілмеді (ресми түрде ол Қазынашылықтың бірінші лорды және Казначейство канцлері болды). Оның Оңтүстік теңіз дағдарысын басқаруы, қарыздарды қайта құру және белгілі бір өтемақы ұйымдастыру арқылы қаржылық тұрақтылыққа оралуға көмектесті. Уолполдың Парламентті шебер басқаруы арқасында Георг компанияның алаяқтық әрекеттеріне тікелей қатысы болмай қалды. Георгқа пара ретінде акциялар берілген деген мәлімдемелерді дәлелдер растамайды; шын мәнінде Корольдік архивтердегі түбіртектер оның акцияларға ақы төлегенін және апат кезінде ақша жоғалтқанын көрсетеді.

In Hanover, the King was an absolute monarch. All government expenditure above 50 thalers (between 12 and 13 British pounds), and the appointment of all army officers, all ministers, and even government officials above the level of copyist, was in his personal control. By contrast in Great Britain, George had to govern through Parliament. In 1715 when the Whigs came to power, George's chief ministers included Robert Walpole, Lord Townshend (Walpole's brother in law), Lord Stanhope and Lord Sunderland. In 1717 Townshend was dismissed, and Walpole resigned from the Cabinet over disagreements with their colleagues;

Lord Sunderland's power began to wane in 1719. He introduced a Peerage Bill that attempted to limit the size of the House of Lords by restricting new creations. The measure would have solidified Sunderland's control of the House by preventing the creation of opposition peers, but it was defeated after Walpole led the opposition to the bill by delivering what was considered "the most brilliant speech of his career". Walpole and Townshend were reappointed as ministers the following year and a new, supposedly unified, Whig government formed. In 1719, the South Sea Company proposed to take over £31 million (three fifths) of the British national debt by exchanging government securities for stock in the company. The Company bribed Lord Sunderland, George's mistress Melusine von der Schulenburg, and Lord Stanhope's cousin, Secretary of the Treasury Charles Stanhope, to support their plan. The Company enticed bondholders to convert their high interest, irredeemable bonds to low interest, easily tradeable stocks by offering apparently preferential financial gains. Company prices rose rapidly; the shares had cost £128 on 1 January 1720, but were valued at £500 when the conversion scheme opened in May. On 24 June the price reached a peak of £1,050. The company's success led to the speculative flotation of other companies, some of a bogus nature, and the Government, in an attempt to suppress these schemes and with the support of the company, passed the Bubble Act. With the rise in the market now halted, uncontrolled selling began in August, which caused the stock to plummet to £150 by the end of September. Many individuals—including aristocrats—lost vast sums and some were completely ruined. George, who had been in Hanover since June, returned to London in November—sooner than he wanted or was usual—at the request of the ministry. The economic crisis, known as the South Sea Bubble, made George and his ministers extremely unpopular. In 1721, Lord Stanhope, though personally innocent, collapsed and died after a stressful debate in the House of Lords, and Lord Sunderland resigned from public office. Sunderland, however, retained a degree of personal influence with George until his sudden death in 1722 allowed the rise of Robert Walpole. Walpole became de facto Prime Minister, although the title was not formally applied to him (officially, he was First Lord of the Treasury and Chancellor of the Exchequer). His management of the South Sea crisis, by rescheduling the debts and arranging some compensation, helped the return to financial stability. Through Walpole's skilful management of Parliament, George managed to avoid direct implication in the company's fraudulent actions. Claims that George had received free stock as a bribe are not supported by evidence; indeed receipts in the Royal Archives show that he paid for his subscriptions and that he lost money in the crash.

Кейінгі жылдар

Уолполдың өтініші бойынша Джордж 1725 жылы Ванн орденін қайта жаңғыртты, бұл Уолполға оларға құрмет көрсету арқылы саяси қолдаушыларын марапаттауға немесе олардың қолдауын алуға мүмкіндік берді. Уолпол өте қуатты болды және көбінесе өз таңдауы бойынша министрлерді тағайындай алды. Алдыңғы ханыша Аннадан өзгеше, Джордж кабинет отырыстарына сирек қатысты; оның көптеген байланыстары жеке түрде жүрді, және ол негізінен британдық сыртқы саясатына қатысты маңызды ықпалға ие болды. Лорд Тауншендтің көмегімен ол Ұлыбритания, Франция және Пруссияның Венадағы Аустрия-Испания келісімін тепе-теңдеуге және британдық сауданы қорғауға арналған Ганновер келісімін ратификациялауға жағдай жасады. Джордж Уолполға көбірек сене бастағанмен, ол әлі де өз министрлерін қалағанда алмастыра алатын. Уолпол Джордж I билігінің соңында қызметтен алынуынан қорқып жүрді, бірақ бұл қорқыныш Джордж патша болғаннан кейін туған жері Ганноверге аттанған алтыншы сапарында аяқталды. 1727 жылдың 9 маусымында Делден мен Нордхорн арасында жолда инсульт алды, содан кейін көлігімен шамамен 55 миль шығысқа қарай, кіші інісі, Оснабрюк епископы Эрнест Августтың сарайына жеткізілді, онда 11 маусымда таңға дейін екі күннен кейін қайтыс болды. Георг I Ганновердегі Лайн сарайының шіркеуіне жерленді, бірақ оның денесі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Херренхаузен бақтарындағы шіркеуге көшірілді. Георгтың орнын оның ұлы Георг Август басты, ол Георг II ретінде таққа отырды. Көпшілік, тіпті Уолпол да, Георг II Уолполды қызметтен алуды жоспарлаған, бірақ оның әйелі Ансбахтың Каролинасы оны одан бас тартуға көндірген деп есептеді. Алайда Уолпол парламентте айтарлықтай көпшілікке ие болды және Георг II оны сақтап қалудан басқа амалға бармады, әйтпесе министрлік тұрақсыздыққа тап болар еді.