Кіріспе

Ұлыбритания мен Ирландияның патшасы 1727 – 1760 жылдары

Жорж II (Жорж Август; 30 қазан / 9 қараша 1683 – 25 қазан 1760) – Ұлыбритания мен Ирландияның патшасы, Брансуик-Люнебург (Гановер) герцогы және 1727 жылдың 11 маусымынан бастап 1760 жылы қайтыс болғанға дейін Киелі Рим империясының сайлаушы принці. Солтүстік Германияда туып өскен Жорж Ұлыбританиядан тыс жерде туған соңғы британ монархы. 1701 жылғы Елдестік актісі мен 1707 жылғы Одақ актісі оның әжесі Ганноверлік Софияны және оның протестант ұрпақтарын британ тағына мұрагер етіп белгіледі. 1705 жылы Жорж Ансбахтың князьдігі Каролинаға үйленді, одан сегіз бала дүниеге келді. 1714 жылы Жоржтың әжесі мен Ұлыбритания патшайымы Анна қайтыс болғаннан кейін, Жоржтың әкесі, Ганновердің курфюрстісі, британ тағына Жорж I ретінде отырды. Әкесінің патшалық құрған алғашқы жылдары Жорж ханзада 1720 жылы үкіметтік партияға қайта қосылғанға дейін оппозициялық саясаткерлермен байланыста болды. 1727 жылдан бастап король болған Жорж британдық ішкі саясатқа, көбінесе Ұлыбритания Парламенті бақылап отырғандықтан, аз ғана ықпал ете алды. Сайлаушы ретінде ол он екі жазды Ганноверде өткізді, онда ол үкіметтік саясатты тікелей бақылай алды. Ол парламенттік оппозицияны қолдаған үлкен ұлы Фредерикпен қиын қарым-қатынаста болды. Австрия мұрагерлік соғысы кезінде Жорж 1743 жылы Деттинген шайқасына қатысып, соғыс кезінде әскерді жетекке алған соңғы британ монархы атанды. 1745 жылы католиктік британ тағына талапкер Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарт («Ескі Претендент») жақтастары, Джеймстің ұлы Чарльз Эдвард Стюарт («Жас Претендент» немесе «Бонни Принс Чарли») басшылығымен, Жоржды тақтан түсіруге тырысып, сәтсіз аяқтады. Фредерик 1751 жылы, әкесінен тоғыз жыл бұрын кенеттен қайтыс болды; Жорждың орнын Фредериктің үлкен ұлы Жорж III бағындырды. Жорж II қайтыс болғаннан кейін екі ғасыр бойы тарих оны теріс көзқараспен қарады, оның сүйіктілеріне, ұсқынсыз мінезіне және әдепсіздігіне назар аударды. Содан бері оның мұрасын қайта қарау ғалымдарды оның сыртқы саясат пен әскери тағайындауларда бұрын ойланғаннан гөрі көбірек ықпалға ие болғанына қорытынды жасады.

Тууы және отбасы

Георгий Германияның Ганновер қаласында дүниеге келді, ал үш жылдан кейін оның әпкесі София Доротея туды. Олардың ата-анасы, Брауншвейг-Люнебургтың мұрагерлік ханзадасы Джордж Луи (кейін Ұлыбританияның королі Георг I) және Сельдің София Доротеясы екеуі де адалдықтан айырылған. 1694 жылы София Доротея күйеуін тастап кеткен деген сылтаумен олардың некесі бұзылды. Ол Ахлден үйіне қамалды және екі баласына жол берілмеді, олар аналарын енді көрмеген болуы мүмкін. Георгий төрт жасқа дейін дипломатия және сарай тілі – француз тілін ғана білді, содан кейін ол өзінің ұстаздарының бірі Иоганн Хильмар Холштейннен неміс тілін үйренді. Француз және неміс тілдерінен өзге, ол ағылшын және итальян тілдерін де үйренді, сондай-ақ шежіре, әскери тарих және шайқас тактикасын ерекше құлшыныспен зерттеді. 1702 жылы Георгийдің екінші туысы Анна Англия, Шотландия және Ирландияның тағына отырды. Ол он жеті рет жүкті болған, оның бесеуі тірі дүниеге келген, бірақ оның жалғыз аман қалған баласы 1700 жылы қайтыс болды. Сондықтан, 1701 жылғы Мұрагерлік туралы заң бойынша, Англия Парламенті Аннаның ең жақын протестант қан туыстарын – Георгийдің әжесі Софияны және оның ұрпақтарын Англия мен Ирландияда Аннаның мұрагерлері деп белгіледі. Осылайша, әжесі мен әкесінен кейін Георгий Аннаның үш мемлекетінің екеуінде мұрагерлікке үшінші болып келді. Ол 1705 жылы Софияның натурализация заңымен ағылшын азаматы болып танылды, ал 1706 жылы Гартер орденінің рыцары атанды және Кембридж герцогы мен маркизі, Милфорд-Хейвен графы, Норталлтон виконты және Тьюксбери бароны титулдарымен марапатталды. Англия мен Шотландия 1707 жылы Ұлыбритания Корольдігін құру үшін бірікті және Англияның Мұрагерлік туралы заңында белгіленгендей, мұрагерлікті бірлесіп қабылдады.

Неке

Джорджтың әкесі ұлының өзі сияқты, махаббатсыз жасалған некеге түсуін қаламады және ол ресми шараларға дейін болашақ әйелімен танысу мүмкіндігін алсын деді. 1705 жылдың маусым айында «Мсье де Буш» деген лақап атымен Георг, Ансбах сотына, жазғы резиденциясы Трисдорфқа барып, үйлену мүмкіндігін жасырын түрде зерттеді: Ансбахтың принцессасы Каролина, оның тәтесі, Пруссия королевасы София Шарлоттаның бұрынғы қамқоршысы. Англияның Ганновердегі елшісі Эдмунд Поли, Георгтың «оның жақсы мінез-құлқына қатты әсер еткендіктен, ол басқа ешкім туралы ойламайтынын» хабарлады. Шілде айының соңында неке шарты жасалды. 1705 жылдың 22 тамызы / 2 қыркүйегінде Каролина Ханноверге үйлену тойына келді, ол сол күні кешке Херренхаузендегі капеллада өтті. Георг Фландрияда Францияға қарсы соғысқа қатысуға ниеттенді, бірақ әкесі оған ұл мен мұрагері болмайынша, әскерге белсенді қатысуға рұқсат бермеді. 1707 жылдың басында Георгтың үміті орындалды, Каролина ұл тауып берді – Фридрих. Шілде айында Каролина шешекпен ауыр сырқатқа шалдықты, ал Георг оның ауруы кезінде адал түрде жанында болғандықтан жұқтырды. Екеуі де жазылып кетті. 1708 жылы Георг Оуденард шайқасына Ганновер атқыштарының алғы шебінде қатысты; оның аты мен оның жанында тұрған полковник бірден өлтірілді, бірақ Георг зардапсыз аман қалды. Британдық қолбасшы Марлборо, Георгтың «өзін ерекше көрсеткенін, [Ганновер] әскерін өз мысалымен жігерлендіргенін және олар осы сәтті жеңіске үлкен үлес қосқанын» жазды. 1709 мен 1713 жылдар арасында Георг пен Каролинаның үш қызы дүниеге келді: Анна, Амелия және Каролина. 1714 жылы королева Аннаның денсаулығы нашарлап, Ганноверлік мұрагерлікті қолдаған британдық вигтер Аннаның қайтысынан кейін протестанттық мұрагерлікті сақтау үшін Ганноверліктердің біреуі Англияда тұруы қажет деп ойлады. Георг патшаның құрбысы болғандықтан (Кембридж герцогы ретінде), оны Лордтар палатасына шақыру ұсынылды. Анна мен Георгтың әкесі бұл жоспарды қолдамады, бірақ Георг, Каролина және София оны қолдады. Георг бармады. Бір жыл ішінде София да, Анна да қайтыс болды, ал Георгтың әкесі патша болды.

Патшамен айтыс

Георг және оның әкесі 1714 жылғы 16-27 қыркүйекте Гаагадан Англияға аттанды және екі күннен кейін Гринвичке жетті. Келесі күні олар салтанатты шерумен Лондонға кірді. Георгқа Уэльс ханзадасы атағы берілді. Каролина күйеуінің ізімен қазан айында қыздарымен бірге Ұлыбританияға келді, ал Фредерик жеке тәрбиешілердің күтімінде Ганноверде қалды. Лондон Георг бұрын көрмеген қала еді; ол Ганноверден 50 есе үлкен болды, ал көрермендер саны бір жарым миллионға жуық деп есептелді. Георг ағылшындарды мақтап, оларға деген құрметін білдіріп, танымалдыққа ұмтылды және өзінде ағылшын қан тамшысы жоқ екенін мәлімдеді. 1716 жылғы шілдеде король алты айға Ганноверге оралды, ал Георгқа әкесінің болмаған кезінде "Мемлекеттің сақшысы және лейтенанты" ретінде билік жүргізуге шектеулі өкілеттік берілді. Ол Англияның оңтүстігіндегі Чичестер, Хавант, Портсмут және Гилдфорд қалаларынан салтанатты түрде өтті. Көрермендерге Хэмптон-Корт сарайында оның қоғамда тамақ ішетініне куә болуға рұқсат берілді. Дрюри-Лейндегі Корольдік театрда оның өміріне жасалған қастандық, онда шабуылшы ұсталмас бұрын бір адам атып өлтірілді, оның беделін одан әрі арттырды. Король Георгтың танымалдығына сенімсіздікпен қарады немесе оған қызғанды, бұл олардың арасындағы қарым-қатынастың нашарлауына себеп болды. 1717 жылы Георгтың екінші ұлы Джордж Уильямның дүниеге келуі отбасылық жанжалдың шығуына себепкер болды; король, әдетке сәйкес, Ньюкаслдың 1-ші герцогы Томас Пелхэм Холлсты баланың крещение рәсімінде демеуші болып тағайындады. Король Георгтың Ньюкаслді ұнатпауына байланысты герцогты сөзбен қорлағанына ашуланды, бұл герцог дуэльге шақыру ретінде қабылдады. Георг пен Каролина корольдің бұйрығымен уақытша өз пәтерлеріне қамалды, содан кейін корольдің резиденциясы – Сент-Джеймс сарайынан ұлын қуды. Уэльс ханзадасы мен ханшайымы сарайды тастап кетті, бірақ олардың балалары корольдің қамқорлығында қалды. Георг пен Каролина балаларын сағынды және оларды көруге асықты. Бір күні олар корольдың рұқсатынсыз сарайға жасырын кірді; Каролина есінен танып, Георг "балашатайдай жылады". Король оларды аптасына бір рет көруге рұқсат берді, бірақ кейін Каролинаға шексіз кіруге рұқсат берді. 1718 жылғы ақпанда Джордж Уильям ханзадасы үш айлық шағында, әкесінің жанында қайтыс болды.

Саяси қарсылық

Патша сарайына кіруге тыйым салынған және өз әкесінен жиреншік көрген Уэльс принці келесі бірнеше жыл бойы Георг I-нің саясатына қарсы тұрды, бұл саясатқа Ұлыбританиядағы діни еркіндікті арттыру және Швеция есебінен Ганновердің неміс территорияларын кеңейту шаралары кірді. Оның жаңа лондондық резиденциясы, Лестер Хаус, 1717 жылы үкіметтен кеткен сэр Роберт Уолпол мен лорд Тауншенд сияқты әкесінің саяси қарсыластарының жиі кездесу орынына айналды. Король 1719 жылдың мамыр айынан қараша айына дейін тағы да Ганноверге сапар шекті. Джорджты қамқоршы етіп тағайындаған орнына, ол регенттік кеңес құрды. 1720 жылы Уолпол король мен оның ұлын қоғамдық бірлік үшін татуласуға ынталандырды, олар оны жартылай ықыласпен жасады. Уолпол мен Тауншенд қайтадан саяси лауазымдарға оралып, министрлікке қосылды. Джордж татуласу шарттарына шамалы көңіл көнбісті; корольдің қамқорлығындағы үш қызы қайтарылмады және корольдің болмауы кезінде регент болуына әлі де тыйым салынды. Ол Уолполдың оны билікті қайтару мақсатымен жасалған схеманың бөлігі ретінде алдағанын сезді. Келесі бірнеше жыл бойы ол Кэролайнмен тыныш өмір сүрді, ашық саяси қызметтен аулақ болды. Олардың тағы үш баласы болды: Уильям, Мэри және Луиза, олар Джорджтың жазғы резиденциясы Лестер Хауста және Ричмонд Лоджда тәрбиеленді. 1721 жылы Оңтүстік теңіз көпіршігінің экономикалық апаттығы Уолполдың үкімет билігінің шыңына көтерілуіне мүмкіндік берді. Уолпол мен оның виг партиясы саясатта үстемдік құрды, өйткені король торилердің Елдестіру Актісінде белгіленген мұрагерлікке қолдау көрсетпейтінінен қорқыды. Вигтердің күші соншалықты зор болды, торилер тағы жарты ғасыр бойы билікті ұстай алмады.

Кiру

Георг I 1727 жылы 11/22 маусымда Ганноверге сапар жасағанда қайтыс болды, ал оның ұлы 43 жасында патша және хан сайлаушысы болды. Георг II әкесінің жерлеу рәсіміне Германияға бармауға шешім қабылдады, бұл сынға ұшыратудың орнына, ағылшындардың мақтауына ие болды, олар мұны Англияға деген оның құштарлығының белгісі деп есептеді. Ол әкесінің өсиетін күшін жойды, себебі ол барлық иеліктерді (британдық және ганноверлік) бір адамға біріктірудің орнына, Ганновер мұрасын Георг II-нің болашақ немерелері арасында бөлуге тырысты. Британдық және ганноверлік министрлер де бұл өсиетті заңсыз деп санады, өйткені Георг I-нің мұрагерлікті жеке анықтауға заңдық құқығы болмады. Сыншылар Георг II өсиетті жасырып, әкесінің қалдырған мүлігін төлемей қалу үшін жасады деп болжады. Георг II 1727 жылы 11/22 қазанда Вестминстер аббаттығында таққа отырды. Көпшілік Джорджтың Уолполді, әкесінің үкіметіне қосылып, оны қиын жағдайға түсіргендігі үшін қызметтен босатып, оның орнына сэр Спенсер Комптонды тағайындайды деп сенді. Джордж өзінің патша ретіндегі алғашқы сөзін жазуды Уолполдан емес, Комптоннан сұрады, бірақ Комптон оны дайындауды Уолполға тапсырды. Каролина Джорджқа Уолполді сақтап қалуға кеңес берді, ол патшаның жомарт азаматтық тізімін (Парламент патшаның ресми шығындарына жыл сайын белгілейтін белгілі бір сома) 800 000 фунт стерлингке теңестіріп, патшаның құрметіне ие болды. 1727 жылы 800 000 фунт стерлинг сомасы бүгінгі күнгі шамамен <есептелген сомаға> тең. Уолпол Парламентте үлкен көпшілікке ие болды және Джорджтың оны сақтап қалудан басқа амалы қалмады, әйтпесе министрлік тұрақсыздыққа ұшырауы мүмкін еді. Комптон келесі жылы лорд Уилмингтон атанды. Уолпол ішкі саясатты басқарды, ал 1730 жылы лорд Тауншенд отставкаға кеткеннен кейін Джорджтың сыртқы саясатын да бақылады. Тарихшылар Джорджтың Ұлыбританияда құрметті рөл атқарғанына және маңызды шешімдерді қабылдаған Уолпол мен аға министрлердің кеңестерін мұқият орындағанына сенеді. Патша Еуропада соғысқа ұмтылса да, оның министрлері көбірек сақтық танытты. Англо-испан соғысында бітімге келісім жасалды, ал Джордж Уолполды Польша мұрагерлігі соғысына германиялық мемлекеттердің жағынан қосылуға көндіруге тырысты. 1733 жылдың сәуірінде Уолпол өзінің партиясының ішінде де күшті қарсылық тудырған, халыққа ұнамайтын акциздік заң жобасын қайтарды. Джордж заң жобасына қарсы болғандарды олардың кеңселерінен босатып, Уолполға қолдау көрсетті.

Отбасылық мәселелер

Георг II-нің ұлы Фредерикпен қарым-қатынасы 1730 жылдары нашарлады. Фредерик ата-анасы Англияға келгенде Германияда қалған еді, және олар 14 жыл бойы кездеспеген. 1728 жылы ол Англияға әкелінді және тез арада саяси оппозицияның басшысы болды. 1729, 1732 және 1735 жылдары жазда Джордж Ганноверге барғанда, әйеліне Ұлыбританиядағы регенттік кеңеске төрағалық етуді тапсырды, ұлын емес. Осы арада Георг II мен оның жеңістігі және туысы Пруссияның Фридрих Вильгельм I арасындағы бәсекелестік Пруссия-Гановер шекарасында шиеленіске әкелді, бұл ақырында шекара аймағындағы әскерлерді жұмылдыруға және екі патша арасындағы жекпе-жек туралы ұсыныстарға әкелді. Уэльс принсі мен Фридрих Вильгельмнің қызы Вильгельминаның некелесу келіссөздері жылдар бойы созылды, бірақ екі тарап та екіншісінің талаптарына келіспеді, сондықтан бұл идея тоқтатылды. Оның орнына ханзада 1736 жылдың сәуір айында Саксен-Готха ханшайымы Августаға үйленді. 1736 жылдың мамырында Джордж Ганноверге оралды, бұл Англияда наразылық тудырды; оның жоқтығын айыптайтын сатирикалық хабарлама тіпті Сент-Джеймс сарайының қақпаларына ілінді. "Бұл үйден жоғалған немесе адасқан адам", - делінген еді, - "әйелін және алты баласын жұртқа тастап кеткен". Патша желтоқсан айындағы нашар ауа-райына қарамастан қайтуды жоспарлады; кемесі дауылға түскенде, Лондонды оның суға батып кеткені туралы әңгімелер қамтыды. Ақырында, 1737 жылдың қаңтарында ол Англияға оралды. Бірден ол қызбадан және геморройдан ауырып, төсегіне жатты. Уэльс принсі патшаның өліп жатқаны туралы таратып, Джорджты уәделерін жоққа шығару үшін әлеуметтік шараға қатысуға мәжбүр етті. Уэльс принсі парламенттен оның жәрдемақысын арттыруды сұрағанда, ашық дау-жанжал басталды. Патша, ысырапшыл емес репутациясы бар, жеке келісім ұсынды, бірақ Фридрих оны қабылдамады. Парламент бұл шараға қарсы дауыс берді, бірақ Джордж Уолполдың кеңесі бойынша ұлының жәрдемақысын көтерді. 1737 жылы Фридрих патша мен патшайымды қызының тууына қатыстырмады, босанған әйелін арбаға салып, түн ортасында кетіп қалды. Георг өзінің әкесі сияқты, оны және оның отбасын патша сарайынан қуды, бірақ Фридриктің балаларының қамқорлығын сақтауға рұқсат берді. Көп ұзамай Джорджтың әйелі Каролина 1737 жылдың 20 қарашасында қайтыс болды. Ол әйелінің өліміне қатты қайғырып, көптеген адамдарды таң қалдыратын "оның бұрынғысынан мүлдем қабілетсіз деп есептелген мейірімділік" көрсетті. Өлім төсегінде ол жылап тұрған күйеуіне қайтадан үйленуге кеңес берді, оған ол: "Жоқ, менің сүйіктілерім болады!" - деп жауап берді. Джорджтың некеде болғанда сүйіктілері болғандығы баршаға мәлім болды және ол Каролинаны олар туралы хабардар етті. Генриетта Говард, кейіннен Саффолк графесі, королева Аннаның тұсында күйеуімен бірге Ганноверге көшіп келді және Каролинаның төсек бөлмесінің әйелдерінің бірі болды. Ол Георг I патшалық құрғанға дейін 1734 жылдың қарашасына дейін оның сүйіктісі болды. Одан кейін Амалия фон Вальмоден, кейіннен Ярмут графесі болды, оның ұлы Иоганн Людвиг фон Вальмоденнің әкесі болуы мүмкін. Иоганн Людвиг Амалия күйеуімен әлі некеде болған кезде дүниеге келді, және Джордж оны өзінің ұлы ретінде ашық мойындамады.

Соғыс және бүлік

1739 жылы Уолполдың тілегіне қарсы, бірақ Джорджтың қуанышына орай, Ұлыбритания Испаниямен соғысты қайта бастады. Ұлыбританияның Испаниямен соғысы, «Дженкинс құлағының соғысы» деп аталды, 1740 жылы Киелі Рим императоры VI Карлдың қайтысынан кейін Еуропадағы ірі шиеленіс туған кезде Австрия мұрагерлігі үшін болған соғыстың бір бөлігіне айналды. Даудың мәні Карлдың қызы Мария Терезаның Австрия билігіне мұрагерлік құқығы болды. Джордж 1740 және 1741 жылдары Ганноверде жазды өткізді, онда ол сайлаушы ретінде еуропалық дипломатиялық мәселелерге тікелей араласуға мүмкіндік алды. Принц Фредерик 1741 жылғы Ұлыбритания парламент сайлауында оппозиция үшін белсенді науқан жүргізді, бірақ Уолпол тұрақты көпшілікті қамтамасыз ете алмады. Уолпол принцті сатып алуға тырысты, оған үлкен жәрдемақы уәде етіп, қарыздарын өтеуге ұсынды, бірақ Фредерик бас тартты. Ол 1742 жылы 20 жылдан астам билікте болғаннан кейін отставкаға шықты. Оның орнына Джордж 1727 жылы премьер-министрлікке қарастырған Спенсер Комптон, Уилмингтон лорды келді. Алайда Уилмингтон тек номиналды тұлға болды, нақты билік Лорд Картерет сияқты басқалардың қолында болды, ол Уолполдан кейін Джорджтың сүйікті министрі болды. Соғысты жақтаушылардың жетекшісі Картерет болды, ол Мария Тереза Австрия тағына отыра алмаса, Францияның күші артады деп мәлімдеді. Джордж Мария Терезаға қолдау көрсету үшін 12 000 гессендік және даттық жалдамалы әскерлерді Еуропаға жіберуге келісті. Джордж британдық министрлерімен кеңеспей, оларды Ганноверге орналастырды, осылайша француз әскерлері сайлаушылық аймаққа енбеуіне мүмкіндік берді. Британ әскері 20 жылдан астам уақыттан бері Еуропадағы ірі соғыста қатыспаған еді, ал үкімет оның күтімін дұрыс ұйымдастырмаған. Джордж қатардағы әскерлердің кәсібилігін арттыруға және комиссияларды сату арқылы емес, еңбегімен жоғарылатуға ұмтылды, бірақ көп жетістікке жете алмады. 1743 жылдың 16/27 маусымында австриялық, британдық, голландтық, ганноверлік және гессендік әскерлерінің одағы Деттинген шайқасында француз әскерімен шайқасты. Джордж жеке өзі оларға жетекшілік етіп, жеңіске жеткізді, осылайша шайқасқа әскерді бастап шыққан соңғы британ монархы атанды. Оның шайқастағы әрекеттері бағаланды, бірақ соғыс британ халқының арасында танымал болмады, олар король мен Картерет британдық мүдделерді ганноверлік мүдделерге бағындырды деп ойлады. Картерет қолдауын жоғалтты және 1744 жылы Джорджтың өкінішіне орай отставкаға кетті. Пелхам министрлігі мен Джордж арасындағы шиеленіс күшейді, өйткені ол Картереттен кеңес алуын жалғастырды және Уильям Питт Ақсақалды кабинетке қосу туралы басқа министрлердің қысымын қабылдамады, бұл үкіметтің қолдау базасын кеңейтер еді. Король Питтті ұнатпады, өйткені ол бұрын үкімет саясатына қарсы шығып, ганноверлік деп саналатын шараларды сынаған. 1746 жылдың ақпанында Пелхам және оның жақтастары отставкаға кетті. Джордж Лорд Бат пен Картереттен әкімшілік құруды өтінді, бірақ 48 сағаттан кейін олар парламенттік қолдауға ие бола алмағандықтан, мөрлерін қайтарды. Пелхам жеңіспен билікке оралды, ал Джордж Питтті министрлікке тағайындауға мәжбүр болды. Джорджтың француздық қарсыластары британ тағына үміткер, католик Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюарт, көбінесе «Ескі претендент» деп аталатын якобиттердің көтерілісін қолдады. Стюарт 1688 жылы тақтан қуылған және оның орнына протестант туыстары келген II Джеймс патшаның ұлы болды. 1715 және 1719 жылдары өткен екі көтеріліс те сәтсіз аяқталды. 1745 жылдың шілдесінде Ескі претенденттің ұлы Чарльз Эдвард Стюарт, халыққа «Бони Принс Чарли» немесе «Жас претендент» ретінде танымал болды, Шотландияға қонды, онда оның ісіне қолдау ең жоғары болды. Джордж жазғы демалысын Ганноверде өткізіп, тамыз айының соңында Лондонға оралды. Якобиттер қыркүйек айында Престонпанс шайқасында британдықтарды жеңіп, содан кейін Англияға қарай жылжыды. Якобиттер одан әрі қолдау таба алмады, ал француздар көмек уәдесін бұзды. Моральдан айырылып, якобиттер Шотландияға қайтты. 1746 жылдың 16/27 сәуірінде Чарльз Джорджтың әскери қабілетімен белгілі ұлы, Камберленд герцогы Уильяммен, Ұлыбританиядағы соңғы ірі шайқаста, Кулоден шайқасында кездесті. Якобит әскерлері үкімет әскерімен жеңілді. Чарльз Францияға қашып кетті, бірақ оның көптеген жақтастары ұсталып, жазаланды. Якобизмнің күші талқандалды, Стюарт әулетін қалпына келтіруге одан әрі ешқандай маңызды әрекет жасалмады. Австрия мұрагерлігі үшін болған соғыс 1748 жылға дейін жалғасты, осы жылы Мария Тереза Австрияның герцогинясы ретінде танылды. Бейбітшілік Лондонның Грин-паркінде өткен тоймен аталып өтті, оған Гандель «Патшалық отшашуына арналған музыка» шығармасын жазды.

Мұрагерлікті жоспарлау

1747 жылғы жалпы сайлауда Уэльс принці Фредерик оппозиция үшін қайтадан белсенді науқан жүргізді, бірақ Пелхамның партиясы жеңіске жетті. Әкесі сияқты, Фредерик Лестер алаңындағы үйінде оппозициялық саяхатшыларды қабылдады. 1751 жылы Фредерик күтпеген жерден қайтыс болғаннан кейін, оның үлкен ұлы, принц Георг, тақ мұрагері атанды. Патша Фредериктің жесірі Аугустаға көңіл айтып, онымен бірге жылады. Оның ұлы 1756 жылға дейін толыққанды жасқа келмейтін болғандықтан, Джордж II қайтыс болған жағдайда, Фредериктің інісі Уильям басқаратын кеңеспен оған регенттік құқығын беретін жаңа британдық регенттік заңы қабылданды. Патша сондай-ақ, Вильгельмге Ганноверде жалғыз регент болу мүмкіндігін беретін жаңа өсиетнама жасады. Жорж сол жылдың соңында қызы Луизаның қайтысынан кейін: "Бұл отбасым үшін қасіретті жыл болды. Мен үлкен ұлымнан айырылдым, бірақ оған қуаныштымын. Мен балаларымды кішкентай кезінде жақсы көре алмадым: олардың бөлмеме жүгіріп кіруінен жирендім, бірақ қазір оларды басқа әкелер сияқты жақсы көремін."

Жеті жылдық соғыс

1754 жылы Пелхам қайтыс болды, оның орнын ағасы Томас Пелхам Холлс, 1-ші Ньюкасл герцогы иеленді. Франция мен Ұлыбритания арасындағы антагонизм, әсіресе Солтүстік Американы колонизациялау мәселесі бойынша, жалғасты. Ганноверге француз шапқыншылығынан қорқып, Георг өзінің жүрегіндегі туысы, Ұлы Фридрих билік ететін Пруссиямен (Австрияның жауы) одақтасты. Ресей мен Франция бұрынғы қарсыласы Австриямен бірікті. 1756 жылы француздардың британдықтар бақылап ұстаған Минорка аралын басып алуы жеті жылдық соғыстың басталуына әкелді. Соғыстың басында британдықтардың сәтсіздіктеріне байланысты халық арасындағы наразылық Ньюкаслдың отставкаға кетуіне және Уильям Кавендиштің, 4-ші Девоншир герцогының премьер-министр, ал Уильям Питт Ағаның Оңтүстік департаментінің мемлекеттік хатшысы болып тағайындалуына себеп болды. Келесі жылдың сәуір айында Георг Питтті өзіне ыңғайлы үкімет құру мақсатымен жұмыстан босатты. Одан кейінгі үш айда тұрақты министрлік құрамын қалыптастыруға жасалған барлық әрекеттер сәтсіз аяқталды. Маусым айында Лорд Вальдегрейв мемлекеттік мөрді тек төрт күн ғана ұстады. Шілде айының басында Питт қайтадан шақырылып, Ньюкасл премьер-министр болып қайта келді. Мемлекеттік хатшы ретінде Питт соғыс саясатын жүргізді. Ұлыбритания, Ганновер және Пруссия, сондай-ақ олардың одақтастары Гессен-Кассель мен Брауншвейг-Вольфенбюттель Франция, Австрия, Ресей, Швеция және Саксония сияқты басқа еуропалық державаларға қарсы күресті. Соғыс Еуропадан Солтүстік Америкаға және Үндістанға дейінгі көптеген майданда жүрді, онда Роберт Клайвтың француз күштері мен олардың одақтастарына қарсы Аркот және Пласси шайқастарындағы жеңістері британдық үстемдікті арттырды. Георгтың ұлы Вильгельм солтүстік Германиядағы корольдік әскерлеріне басшылық етті. 1757 жылы Ганноверге шабуыл жасалды, және Георг ұлына жеке бейбіт келісімге келуге толық өкілеттік берді, бірақ қыркүйек айында Георг Вильгельмның келіссөздер арқылы жасалған келісіміне ашуланды, өйткені ол француздарға тым көп жеңілдік бергенін сезінді. Георг ұлының "өзімді қиратқанын және өзін-өзі арсыздыққа ұшыратқанын" айтты. Вильгельм өз еркімен әскери лауазымдарынан бас тартты, ал Георг француздардың бейбіт келісімді бұзғанын, гессендік әскерлерді қарусыздандырғанын негілдеп, келісімді жойды. 1759 жылғы «Тамаша жылда» британдық әскерлері Квебекті және Гваделупаны басып алды, Лагос және Киберон шығанағындағы теңіз шайқастарынан кейін Ұлыбританияға шабуыл жасау жоспарын тоқтатты және Минден шайқасында Ганноверге француз әскерлерінің қайтадан шабуылын тоқтатты.

Өлім

1760 жылдың қазан айында Георг II бір көзінен соқыр, есту қабілеті нашар болған. 25 қазан күні таңертең ол әдеттегідей сағат 6-да тұрып, ыстық шоколад ішіп, жеке дәретханаға барды. Бірнеше минуттан кейін оның қызметшісі қатты дауыс естіп, бөлмеге кірді де, патша еденде жатқанын көрді; оның дәрігері Франк Николс оның "дәретханадан жаңа ғана шыққандай, және бюросын аша жатқан сияқты" екенін жазды. Денсаулықты тексеру кезінде Георгтың кеуде қуысындағы аортаның жарылуынан қайтыс болғаны анықталды. Оның орнына немересі III Георг келді, 11 қарашада Вестминстер аббаттығында жерленді. Ол өзінің және әйелінің табыттарының қабырғаларын алып тастауды өсиет етті, осылайша олардың денелері бірігіп жату үшін.

Мұра

Георг 1757 жылы патшалық кітапханасын Британ мұражайына сыйға тартты, мұражай құрылғалы төрт жыл өткен соң. Ол оқуға, өнер мен ғылымға қызығушылық танытпады, бос уақытын атқа мініп бұғы аулауға немесе карта ойнауға арнағанды ұнатты. 1737 жылы Геттингенде Георг Август университетін, Ганновер әулетінің алғашқы университетін құрды және 1748 жылы оған сапар жасады. 1902 жылы университетте оның құрметіне 359 Georgia астероидының аты берілді. 1716-1727 жылдар аралығында Дублин университетінің канцлері болды, ал 1754 жылы Нью-Йорктегі Корольдік колледждің жарғысын шығарды, ол кейін Колумбия университетіне айналды. 1732 жылы патшалық жарғымен құрылған Джорджия провинциясы оның есімімен аталыпты. Георг II билігінде британдықтардың мүдделері бүкіл әлемге тарады, Якобиттердің Ганновер әулетіне қарсы көтерілісі тоқтатылды, сондай-ақ Ұлыбританияда министрлер мен парламенттің билігі нығайды. Дегенмен, Лорд Херви мен Хорас Уолпол сияқты замандастарының естеліктерінде Георг әйелі мен министрлерінің ықпалындағы әлсіз, күлкілі тұлға ретінде бейнеленген. XIX ғасырдың басында және XX ғасырдың бірінші жартысында жазылған Георгтың өмірбаяндары осы бір жақты есептерге сүйенді. XX ғасырдың соңғы тоқсанында ғалымдар сақталған хаттарды талдау арқылы Георгтың бұрынғыдай бейкүрделі болмағанын көрсетті. Министрлердің хаттарына Георгтың тиісті түсініктемелері қосылған, ол шетелдік саясатқа қызығушылық танытқанын және оны жақсы түсінгенін көрсетеді. Ол өзіне ұнамайтын министрлер мен қолбасшыларды тағайындауға жиі кедергі келтіріп, оларды төменгі лауазымдарға жіберген. Алайда, бұл академиялық қайта қарастыру Георг II-нің «күлкілі патша» ретіндегі халық арасындағы бейнесін толығымен жойған жоқ. Мысалы, оның ықшамдылығы оны күлкіге бойлауға мүмкіндік берген, бірақ оның өмірбаянын жазғандар ықшамдылықтың ысырапқорлықтан жақсы екенін атап көрсетеді. Лорд Шарлемонт Георгтың тез ашуланып қалуын оның сезімінің шындығы алдаудан жақсы екендігімен түсіндірді: «Оның мінезі жылы және құштар болды, бірақ ол жақсы мінезді және шыншыл болды. Ол патшалық алдамшылық талантына ие болмағандықтан, әрқашан өзінің кім екенін көрсетті. Ол ренжітуі мүмкін, бірақ ешқашан алдаған емес». Лорд Уолдегрейв былай деп жазды: «Уақыт өте келе, ең жарқын кейіпкерлерді де бүлдіретін және ешкімнен толығымен құтыла алмайтын дақтар мен кемшіліктерді алып тастағанда, оның патриоттық патшалардың қатарында саналатынына толық сенімдімін, оның басшылығымен халық ең үлкен бақытқа ие болды». Георг тарихта маңызды рөл атқармаған болуы мүмкін, бірақ ол кейде ықпалды болды және конституциялық үкіметті қолдады. Элизабет Монтегю оның туралы былай деді: «Оның билігінде біздің заңдарымыз бен бостандықтарымыз сақталды, ол халқының сенімін және шетелдік үкіметтердің құрметін жоғары дәрежеде жеңіп алды; және кейіпкердің тұрақтылығы оны осы тұрақсыз заманда маңызды етті. Оның кейіпкері эпикалық поэзияға тақырып бола бермейді, бірақ тарихтың салмақты беттерінде жақсы көрінеді».