Кіріспе

Зиянды зат, жағдай немесе оқиға.

Қоршаған ортаның қауіптері – биомдарға немесе экожүйелерге әсер ететін қауіптер. Белгілі мысалдарға мұнайдың төгілуі, судың ластануы, орманды кесіп өртеу, ауаның ластануы, жердің жарылуы және атмосферадағы көмірқышқыл газының жиналуы жатады. Қоршаған ортаның қауіптеріне физикалық әсер ету көбінесе еріксіз болады.

Биологиялық қауіптер, сондай-ақ биоқауіптер деп те аталады, тірі организмдердің, ең алдымен адамның денсаулығына қауіп төндіретін органикалық заттар болып табылады. Бұл медициналық қалдықтар, микроорганизмдердің, вирустардың немесе токсиндердің (биологиялық көзден) сынамалары болуы мүмкін, олар адам денсаулығына әсер етуі мүмкін. Биологиялық қауіптерге жануарларға зиянды заттар да жатады. Биологиялық қауіптерге бактериялар, вирустар, саңырауқұлақтар, басқа микроорганизмдер және олармен байланысты токсиндер кіреді. Олар грипптен бастап, одан да қауіпті және өлімге әкелетін ауруларға дейін көптеген ауруларды тудыруы мүмкін. Қауіпті анықтау – қоршаған ортаның белгілі бір стрессорларының зиян келтіру әлеуеті бар-жоғын және қандай жағдайда екенін анықтау. Қауіпті анықтау кезінде ықтимал қауіптермен байланысты тәуекелдер туралы деректердің көздері анықталады. Мысалы, егер бір орынның әртүрлі өнеркәсіптік ластаушы заттармен ластанғаны белгілі болса, қауіпті анықтау осы химиялық заттардың қайсысы адам денсаулығына зиян тигізуі мүмкін екенін және қандай әсерлерге алып келуі мүмкін екенін анықтайды. Тәуекелді бағалаушылар осы анықтамаларды жасау үшін зертханалық (мысалы, токсикологиялық) және эпидемиологиялық деректерге сүйенеді.

Тұжырымдамалық модель: қауіпті заттар зиянды әсерлерге тек зардап шегуі мүмкін халықпен байланысқа келген жағдайда ғана әкелуі мүмкін. Сондықтан қауіпті анықтау әсер етудің тұжырымдамалық моделін әзірлеуді қамтиды. Тұжырымдамалық модельдер белгілі бір қауіптің көзін әлеуетті халыққа байланыстыратын жолды көрсетеді. АҚШ-тың Уытты заттар және аурулар жөніндегі агенттігі тұжырымдамалық модельге қосу керек бес элементті белгілейді:

* Қауіптің көзі
* Қоршаған ортадағы тағдыры және тасымалдануы, яғни қауіптің шығарылғаннан кейін қоршаған ортада қалай қозғалатыны және өзгеретіні
* Әсер ету нүктесі немесе аймағы, яғни қауіпті адам қауіптілікпен жанасатын жер
* Әсер ету жолы, яғни қауіпті адам қауіптілікпен қалай жанасады (мысалы, ауыз арқылы, тері арқылы немесе дем алу арқылы)
* Әлеуетті халық. Осы өлшемдер қауіптің бар-жоғын анықтау үшін тиісті эталондық деңгейлермен салыстырылуы тиіс. Мысалы, егер белгілі бір құдықтан алынған су құбырынан мырыш табылса, анықталған концентрациялар ауыз судағы рұқсат етілген мырыш деңгейі үшін нормативтік шектермен салыстырылуы керек. Егер анықталған деңгейлер осы шектерден үнемі төмен болса, мырыш осы тәуекелді бағалау мақсатында қауіпті химиялық зат болып табылмайды. Қауіптілік туралы деректерді түсіндіру кезінде тәуекелді бағалаушылар осы өлшемдерді жүргізу үшін қолданылатын құралдың және әдістің сезімталдығын, соның ішінде кез келген тиісті анықтау шектерін (яғни, құрал немесе әдіс анықтауға қабілетті берілген заттың ең төменгі деңгейін) ескеруі тиіс.

Психологиялық

Психологиялық қауіптер стресс, зорлық-зомбылық және жұмыс орнындағы басқа да күйзеліс тудыратын факторларды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді. Жұмыс көбінесе психикалық денсаулыққа және жеке өмірге оң әсер етеді. Ол адамдарға белгілі бір рет пен мақсатты ұсынады, сондай-ақ өзіндік сананы қалыптастыруға көмектеседі.