Кіріспе

Локомотивтерге тік көтерілімдерде көмектесу үшін қолданылатын локомотив. Банктік локомотив (Ұлыбритания / Австралия) (жайылмалы түрде "банкир"), банктік локомотив, көмекші локомотив немесе итергіш локомотив (Солтүстік Америка) – қосымша қуат немесе сүйреуге мұқтаж пойызға уақытша көмек көрсететін теміржол локомотиві. Көмекшілер / банкирлер көбінесе таулы бөлімдерде (АҚШ-та "көмекші аудандар" деп аталады) кездеседі, онда бақылаушы еңіс бөлімнің басқа еңістеріне қарағанда айтарлықтай көп қозғаушы күшті талап етуі мүмкін.

Тарихи тәжірибе

Көмекшілер/банкирлер бу дәуірінде, әсіресе Американың батысында, еңбек көлбеулері жиі кездесетін және пойздардың ұзын болатын жерлерде кеңінен қолданылды. Дизельдік-электрлік немесе электрлік локомотивтердің пайда болуы көбінесе бірнеше жерлерден басқа, банкирлерге/көмекшілерге деген күнделікті қажеттілікті жойды. Электрлік немесе дизельдік-электрлік локомотивтерде динамикалық тежегіштердің енгізілуімен, көмекшілер/банкирлер ұзын төмен көлбеулерде қосымша тежеу күшін беру үшін де пайдаланыла алады. Банкирлер немесе көмекшілер әдетте пойыздың соңына қойылатын, бұл жағдайда вагондардың немесе коучтардың пойызбен ажырасып, төмен қарай қашуына қарсы қорғау қамтамасыз етілді. Сонымен қатар, итергіш ретінде көмекші/банкир пойыздың жоғарғы нүктесіне жеткеннен кейін оңай ажыратылатын. Ажыратылғаннан кейін банкир негізгі жолды босату және келесі пойызға дайындалу үшін қосымша жолға немесе тұйыққа оралатын. Көпірлі байланыстарды қолданғанда, алдыңғы байланыстан көпірді алып тастау әдеттегі практика болды. Локомотив пойыз баяу қозғалғанда, соңғы вагондардың артына жақындатылатын. Ауа тежегіш шланғы қосылмайтын. Пойызға көмек қажет болмай қалғанда, көмекші/итергіш жылдамдығын азайтып, кері жылдамдыққа көшіп, қосымша жолға дейін төмен қарай сырғып түсетін. Бұл тәжірибе Солтүстік Америкада бу дәуірі аяқталғаннан кейін тыйым салынды. Көмекші аймақтарда кейде арнайы күшті конструкцияланған кабоздар қолданылатын. Қарапайым кабоздар мүмкіндігінше жеңіл салынды және көмекші/итергіш күшімен (90 тоннаға дейін жете алатын) қирауы мүмкін. Күшті кабоздар экипажға кабоздан алдын ала пойызды бөлудің уақытты қажет ететін процедурасынан аулақ болуға мүмкіндік берді. Итергіштер/көмекшілер әдетте өте қысқа қашықтықта жоғары қуат беру үшін жасалған; нәтижесінде, бу қысымы төмендемес бұрын олар толық қуатпен ұзақ итеруге шамалары келмейтін. Егер ол пойызды еңбек көлбеуінің жоғарғы нүктесіне жеткілікті күшпен итере алса, онда төмен қарай сырғып келе жатып және келесі пойыздың келуін күтіп тұрып, қысымды қайта жасай алатын. Бұл практика Еуропада кең таралған. Бу локомотивін қашықтан басқару мүмкін болмағандықтан, әрбір көмекшіде толық экипаж болуы керек болды. Барлық локомотивтердің біркелкі жұмыс істеуін қамтамасыз ету үшін локомотив экипаждары арасында мұқият үйлестіру қажет болды. Көмекші экипажға қуатты қосу, сырғып жүру немесе тежеу қашан керек екенін хабарлау үшін стандартты дабыл сигналдары қолданылатын. Итергіш локомотив экипажы сигналдарды дұрыс түсінбесе, егер жетекші локомотив тежегішті қолданғанда, итергіш әлі де қуатты қолданып тұрса, үлкен апатқа ұшырау қаупі туындады. Әдеттегі салдары - пойыздың күшті соқтығысуы (пойыздың кенеттен жиналуы), нәтижесінде пойыздың бір бөлігі немесе барлығы жолдан шығып кетуі. Юта штатының Хелпер қаласы осы локомотивтердің құрметіне аталған. Сол жерде "Әскерлер шыңына" көтерілуге көмектесетін көмекші локомотивтер сақталды.

Қазіргі тәжірибе

Қазіргі уақытта көмекші локомотивтер / банкирлер көбінесе пойыздың басындағы локомотивтен келетін кодталған радиосигналдармен басқарылады, бұл бір инженерге (машинистке) бір уақытта көмекші локомотивтерді және көмек көрсетіліп жатқан пойызды басқаруға мүмкіндік береді. Радио байланысы мүмкін болмаса, пойыздың бойымен созылған кабельдер арқылы электрлік басқару қолданылуы мүмкін (әсіресе жолаушылар пойыздарында). Балама ретінде, басты локомотивтің машинисімен радио байланысы қолмен басқаруды жеңілдетеді, бұл Еуропадағы жүк пойыздарының соңындағы көмекші локомотивтер үшін әлі де қалыпты жағдай.

Алдыңғы жақта

Ұлыбританияда, еңіске көтерілуге көмектесу үшін пойыздың алдына уақытша қосылған локомотив "пилот локомотиві" деп аталған. Бұл оны пойызды соңына дейін жетелейтін локомотивтерден ерекшелендірді. Алдына бір немесе бірнеше локомотив қосылған пойыз, көмекші локомотивтердің/банкерлердің санына қарай "қос локомотивті", "үш локомотивті" сияқты атаулармен сипатталған, тіпті егер осы күштің жиынтығы бүкіл маршрут бойы қолданылса да. Дизель локомотивтері бу машиналарының орнын басып, осы терминдердің қолданылуы біртіндеп азайды және қазір бірнеше қуат агрегаттарының стандартты жиынтығын сипаттау үшін қолданылмайды.

Пойыздың ортасы

Буферлер мен тізбекті жалғаулар қолданылатын елдерде, көбінесе жалғаулардың шектеулі беріктігіне байланысты, пойыздың алдына банктік локомотивтерді қосу мүмкін болмайды; стандартты UIC жалғаулары және ең жоғары 28‰ градиент (мысалы, Альпалар арқылы өтетін желілердегідей) жағдайында, шектеу 1400 тонналық пойыз салмағын құрайды. Егер пойыз ауыр болса, кез келген жалғауға арналған ең жоғары жүктемеден асып кетпеу үшін, банктік локомотивтерді пойыздың ортасына немесе соңына қосу қажет. Пойыздың ортасына локомотивтерді қосудың айқын артықшылығы – көмекші күшті тек пойыздың бір бөлігіне қолдану, соның арқасында пойыздың алғашқы вагонына түсетін максималды тартылу күші қауіпсіз деңгейге дейін төмендейді. Денвер және Рио-Гранде Батыс темір жолының тар теміржол бөлімдерінде, әсіресе, "свинг көмекшілері" пайдаланылды, яғни көмекші локомотивтер пойыздың ортасына, шамамен бірдей тоннажды итеру және тарту нүктесіне орналастырылды, бұл орынды пойыздың "свинг нүктесі" деп атады. Бұл, сондай-ақ, локомотивтер, свинг көмекшілері және кабинаның алдындағы соңғы пойыз көмекшілері арасындағы "бос кеңістікті" теңестіру үшін де жасалды. Дегенмен, бұл схемада көмекші локомотивтерді қосу немесе алып тастау үшін пойызды бөлу қажет, бұл уақытты талап ететін маневр. Бірақ, кейбір американдық теміржолдарда бұл белгілі бір дәрежеде қажет болды, себебі жұмыс ережелері кабинаның алдында, пойыздың соңына соңғы көмекші локомотивтерді қосуды талап етті. Бұл кабинадағы пойыз экипажының қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін жасалды.

Пойыздың соңы

Көмекші локомотивтерді жылдам қосу және алып тастау қажеттігі, әсіресе Еуропадағы жоғары көлік тығыздығына байланысты маңызды, сондықтан олар көбінесе пойыздың соңына қосылады. Әдетте, олар біріктіріліп, ауа шлангтары қосылады, бұл ауа тежегіштің қалыпты жұмыс істеуі үшін, мысалы, төтенше жағдайларда қажет. Бірақ, ерекше жағдайларда пойыздар біріктірілмеген локомотивтермен "қозғалыс барысында" қосылып немесе алынып тасталатын күшпен итеруге болады. Ұлыбританияда локомотивтердің баяу қозғалатын жүк пойызына ілесіп, оған буфермен соғылып, қосылмай тұрып, күш қосуы жиі кездесетін жағдай болды (Лики Инклайнындағы итерудің архивтік кадрларында көрсетілгендей), бұл пойызды тоқтатпауға мүмкіндік берді. 1969 жылы болған апаттан кейін бұл практика тоқтатылды. Солтүстік Америкада мұндай процедура қолданылмайды, себебі ол Канада мен АҚШ қауіпсіздік ережелерін бұзады.