Кіріспе

Американдық лесбиянка және гей құқықтары жөніндегі белсенді Жан О'Лири (4 наурыз 1948 жыл - 4 маусым 2005 жыл) – американдық лесбиянка және гей құқықтары жөніндегі белсенді. Ол "Лесбияндық феминистік азаттық" ұйымын құрған, әйелдер қозғалысындағы алғашқы лесбияндық белсенді топтардың бірі және Ұлттық гейлер мен лесбияндықтар жұмыс тобының алғашқы мүшесі және тең төрағасы болды. Ол "Ұлттық ашылу күнін" (National Coming Out Day) бірлесіп ұйымдастырды. 1977 жылы О'Лири Ақ үйde гей-лидерлердің алғашқы кездесуін ұйымдастырды, содан кейін Хьюстон қаласындағы Метрополитен қауымдастық шіркеуінде NOW үшін сексуалдық бағытқа қатысты резолюцияны қабылдауды ұйымдастырды. Лесбиянка және гей құқықтары жөніндегі белсенді болғанға дейін ол Рим-католик дін қызметкері болған. Кейіннен ол 1985 жылы шыққан "Лесбиянка монахтар: үнсіздікті бұзу" атты антологияда өз тәжірибесі туралы жазды.

Ерте өмір

О'Лири Нью-Йорк штатының Кингстон қаласында дүниеге келіп, Огайо штатының Кливленд қаласында өсті. 1966 жылы, орта мектепті бітіргеннен кейін, ол "әлемге өз үлесін қосу" мақсатымен Пенсильвания штатындағы Вилла-Мариядағы Марияның қарапайымдылығы сестерінің тәлімгерлік мектебіне қабылданды. 1971 жылы Кливленд мемлекеттік университетін психология мамандығы бойынша бітірген соң, оқуын аяқтамай монастырдан шығып кетті.

Белсенділік

1971 жылы О'Лири Нью-Йорк қаласына көшіп, Йешива университетінде ұйымды дамыту саласында докторлық диссертациясын қорғады. 1972 жылы қозғалыста ерлердің ықпалы тым күшті екенін сезініп, ол GAA-дан шығып, әйелдер қозғалысындағы алғашқы лесбияндық белсенді топтардың бірі – «Лесбияндық феминистік азаттық» ұйымын құрды. Екі жыл өткен соң ол Ұлттық гейлер жұмыс тобына қосылып, директор Брюс Волермен бірлесіп гендерлік теңдікке қол жеткізу үшін келіссөздер жүргізіп, атқарушы директор болып тағайындалды. 1977 жылы О'Лири Ақ үй қызметкері Мидж Костанзаның көмегімен Ақ үйде гей құқықтарын қорғаушылардың алғашқы кездесуін ұйымдастырды. О'Лири 1976 жылы АҚШ Демократиялық партиясының съезіне қатысқан үш ашық гей делегатының бірі болды.

Радикалды лесбияндық феминизм

1973 жылы Кристофер көшесіндегі Бостандық күнінде О'Лири 100 әйел атынан мәлімдеме оқыды, оның бір бөлігі былай деп жазылған: «Біз әр адамның өзі қалағандай киіну құқығын қолдаймыз. Бірақ біз ер адамдардың әйелдерді ойын-сауық немесе пайда табу үшін пайдалануына қарсымыз». Оған жауап ретінде Сильвия Ривера мен Ли Брюстер, өздерін драг-королевалар деп атаған екі әйел сахнаға шығып: «Сіздер драг-королевалардың арқасында барларға барасыздар, ал енді осылар бізге өз болмысымыздан бас тартуды айтады!» деді. 1970 жылдардың басында О'Лири және басқа да гей-бостандық белсенділері барлық трансгендерлер мен трансвеститтерді ұсынылып жатқан гей құқықтары туралы заңнамаға белсенді түрде қоспады, себебі бұл негізгі заңдарды қабылдауды қиындатады деп санайтын. О'Лири «Лавандр қатері» дегенді, екінші толқын феминисі Бетти Фриданның Ұлттық әйелдер ұйымы (NOW) мүшелерінің NOW-ды лесбияндықтарға арналған пана деп есептеуден алшақтау әрекеттеріне берген сипаттамасы ретінде айтты. Осы процестің бір бөлігі ретінде Рита Мэй Браун және басқа да лесбиян әйелдер NOW-дағы қызметтен шеттетілді. Олар 1970 жылы Әйелдерді біріктірудің екінші конгресінде наразылық акциясын ұйымдастырды және көптеген NOW мүшелерінің қолдауын алды, соңында 1971 жылы толық қабылдауға қол жеткізді.

Жеке өмір

Ол және оның серіктесі Лиза Фелпс қыз (Виктория) мен ұл (Дэвид де Мария) өмірге әкелді. О'Лири, сондай-ақ 1977 жылғы Ұлттық әйелдер конференциясына лесбиянкалар мен гейлердің құқықтарын қоса ұсынуы, FX телеарнасының «Америка ханымдары» атты мини-сериалында канадалық актриса Анна Дуглас тарапынан сомдалды.