Кіріспе

Бахаи дініндегі пайғамбарлар деп аталатын тұлғалар туралы түсінік – Құдайдың көрінісі (maẓhar ẓohūr) – Бахаи дініндегі пайғамбарлар деп аталатын тұлғалар туралы түсінік. Құдайдың көріністері – Құдайдың Рухының немесе Киелі Рухтың адам кейпіндегі бірнеше рет пайда болуы, олар сол Рух арқылы адамзаттың рухани және өркениеттік дамуы үшін құдайлық қасиеттерді адам әлеміне толық жеткізеді. Бахаи дінінде Құдайдың көріністері – адамзаттың Құдайды тануының жалғыз жолы деп есептеледі, себебі осы Рухпен байланыс жүрек пен сананы өзгертіп, жан мен Құдай арасындағы тығыз байланысты құрайды. Олар – Құдайдың қасиеттерін тамаша бейнелейтін айналар. Бахаи ілімдеріне сәйкес, адамзаттың барлық дамуының қозғаушы күші – Құдайдың көріністерінің келуімен байланысты. Құдайдың көріністері Бахаи дінінің прогрессивті аян алу және діндердің бірлігі сияқты ұғымдарымен тығыз байланысты.

Станция

Бахаилық ұғымда Құдай мен адамзат арасындағы делдалдық рөл Құдайдың Көрінісі (Мәнифестациясы) терминімен білдіріледі. Құдайға тікелей қол жеткізу мүмкін болмаса да, Ол өзінің жаратылысын, санасын, еркін және мақсатын біледі деп есептеледі. Бахаилер Құдайдың еркін әр уақытта және түрлі жолдармен, соның ішінде Құдайдың Көріністері (Мәнифестациялары) деп аталатын илаһи елшілер арқылы білдіретініне сенеді. Осылайша, олар Құдайдың ниеттерін жеткізеді және әлемде діндерді орнатуға себепкер болады. Демек, Құдайдың Көріністері – ерекше жандар, олардың Құдаймен ерекше байланысы бар, себебі олар рухани әлемнен Құдайдың илаһи уахидтің құралы ретінде жіберілген. Олардың бұл өмірге келгенге дейін рухани әлемде болғандығы айтылады. Сондай-ақ, олардың табиғи, илаһи білімге және физикалық әлем туралы толық білімге ие екендігі де сенеді. Денис МакЭон өзінің «Шираздың Мәсіхтері» атты кітабында Бахаулланың Құдайдың Көрінісі ретіндегі мәртебесі туралы қазіргі бахаи түсінігі мен Бахаулланың өзінің еңбектеріндегі түсінік арасындағы мүмкін болатын қарама-қайшылықты атап өтті. Ол «қазіргі бахаи доктринасы инкарнация идеясын жоққа шығарады және оның орнына күнге қарағанда айнаға теңелетін илаһи көрініс орны ретіндегі мәртебесін басады» дегенді Бахаулланың жазбаларынан алынған бірнеше цитаталармен салыстырды, олардың оның пікірінше, көбірек радикалды түсіндіруге нұсқау береді.

Мақсаты

Бахаи сенімінде Құдайдың Мәнифестінің мақсаты – адамзатты тәрбиелеу. Құдайдың көрінісі арқылы ашылған заңдар мен қағидалар әртүрлі салалар мен деңгейлерде болады және жеке адамдарға мінез-құлықты жетілдіруге және құдайлық қасиеттерге ие болуға көмектесетін элементтерді, сондай-ақ қоғамның әл-ауқатын жақсартуға және өркениетті дамытуға бағытталған заңдар мен принциптерді қамтиды. Абдул-Баха былай деді: "Уақыт өте келе адамзатты оқыту үшін білім берушілер келеді, ал егер осы білім болмаса, адамзат ашу, қызғаныш және жек көру сияқты сезімдер мен көзқарастарға жеңіліп қалар еді. Құдай барлық Пайғамбарларын бір мақсатпен – адамдардың жүрегіне махаббат пен ізгі ниет себу үшін жіберді. Олар осы ұлы мақсат үшін азаптауға және өлуге дайын болды. Барлық қасиетті кітаптар адамды махаббат пен бірлік жолына жетелеу және бағыт беру үшін жазылған; дегенмен, осының бәріне қарамастан, біз өз ортамыздағы соғыс пен қан төгістің қасіретті көрінісін көріп отырмыз."

Теңдік

Бахаи сенімінде Құдайдың барлық Танытушылары (Manifestations) бір Құдайдан шыққан және ортақ рухани және метафизикалық мәнді ұстанады, олардың арасында толыққанды теңдік бар. Құдай Танытушылары «бір және бірдей» екендігіне сендіріледі, ал олардың бір-бірімен қарым-қатынасында біртүгелдік және ерекшелік деңгейлері бар. Осы тұрғыдан алғанда, Құдайдың барлық Танытушылары бір мақсатты орындайды және Құдай мен жаратылыс арасында делдалдық қызмет атқару арқылы бірдей функцияны атқарады. Бахаулла бірнеше мәтінде бір Танытушыны жоққа шығарудың, олардың барлығын жоққа шығарумен тең екенін айтады. Абдул-Баха, бахаилер Мұса, Мұхаммед немесе Иса сияқты ұлы Пайғамбарлардың кез келгенін мойындамай, өлімді қалауға тиіс екендерін мәлімдеді. Алайда, Бахаи сенімінде Құдай Танытушыларының бірлігі дегені, бірдей жеке жанның әртүрлі уақытта және әртүрлі денеде қайта тууы дегенді білдірмейді. Бахаи дінінде Құдайдың әртүрлі Танытушылары әртүрлі тұлғалар болып, жеке-жеке нақтылықтары бар. Керісінше, олардың теңдігі Құдайдың қасиеттерін бірдей дәрежеде танытуы мен ашып көрсетуіне байланысты. Бахаи көзқарасы бойынша, Құдай Танытушыларының бірінен соң бірі келуінің басы да, соңы да жоқ. 20 ғасырдың бірінші жартысындағы Бахаи дінінің басшысы Шоги Эффенди, Танытушылардың әр мың жыл сайын келіп, «көп ғасырлар бойы, туылмаған уақыттарға дейін» жалғаса беретінін айтқан. Құдай Танытушыларының адамзатқа әрдайым келгені және келе беретіні айтылса да, Абдул-Баха осы процесте ерекше циклдар бар екенін түсіндірді. Циклдар жүздеген мың жылдардан тұрады және үш кезеңмен сипатталады. Бірінші кезеңде адамзатты жалпы теофанияға дайындайтын Танытушылардың кезекті келуі қамтылған; екінші кезеңде жалпы теофанияны және оның таралуын әкелетін Танытушының пайда болуы қамтылған; соңында үшінші кезеңде кейін келетін Танытушылар қамтылған. Абдул-Баха қазіргі циклдің бірінші кезеңін Адам бастағанын және Бабтың заманына дейін созылғанын айтты. Бахаулла – Құдайдың жалпыға ортақ Танытушысы ретінде қарастырылады, ал қазіргі цикл тағы 500 000 жылға созылады. Абдул-Баха «Ғалам Тақташасында» («Lawh i Aflákiyyih») Құдайдың шексіз әлемдерінде Құдайдың шексіз Танытушылары бар екенін жазады.

Кіші пайғамбарлар

Бахаи анықтамасында кіші пайғамбарлар мен Құдайдың көріністері, яғни үлкен пайғамбарларды ажырату бар. Бұл айырмашылық кіші/үлкен, тәуелді/тәуелсіз, ізбасар/әмбебап және басқа да ұқсас терминдермен де белгіленеді. Құдайдың көріністері немесе үлкен пайғамбарлар өз жылуын және жарығын өндіретін күнмен салыстырылады, ал кіші пайғамбарлар күннен жарық алатын аймен теңестіріледі. Құдайдың көріністері тұрақтылықпен қамылған пайғамбарлар деп сипатталады. Тұрақтылықпен қамылған деген термин – өзіне кітап (заңнамасы бар кітап) түскен және Құдаймен мәңгілікке дейін сақталарлық міндеттемелер жасасқан пайғамбарларды білдіреді, бұл олар бұрынғы міндеттемелерді жойды. Мысалы, Бахаулла Мұсаны Құдайдың көрінісі, ал оның бауыры Һаронды кіші пайғамбар деп сипаттаған; Мұса Құдайдың атынан, ал Һарон Мұсаның атынан сөйлеген (Шығу 4:14–17). Бұл айырмашылықты шабыттандыру мен аян арасындағы ерекшелік ретінде де түсіндіруге болады. Аян – Құдайдың сөзін тікелей және қатесіз қабылдау болып саналады және оны адамзатқа жеткізетін Құдайдың көріністеріне ғана қол жетімді. Ал шабыттандыру – әр адамға қол жеткізе алатын рухани шындықтарды жанама және салыстырмалы түрде қабылдау болып есептеледі. Бахаулла кейде Құдайдың қарапайым адамдарды пайғамбарлар ретінде таңдап, оларды адам істерінде белгілі бір рөлдер атқаруға шабыттандыратынын айтқан; алайда, бұл адамдар Құдай шабыттың күшін одан әрі дамытқан қарапайым адамдар болып қала береді.

Мүмкін басқа да құдайлық ұстаздар

Америка құрлықтарында құдайлық аяндар болған, бірақ олар ауызша дәстүрлерден басқа уақыттың өтісімен жоғалған. 'Абдул-Баха былай деген: "Ежелгі заманда Америка халқының солтүстік аймақтары Азияға жақын болған, яғни Азиядан тар жолақпен бөлінген. Сондықтан, олардың араласып өткендігі айтылған. Бұл байланысты көрсететін басқа да белгілер бар. Пайғамбарлардың келгені туралы хабарланбаған халықтар кінәлі емес. Құранда былай делінген: «Біз елші жібермеген халықты жазаламаймыз» (17:15). Шүбәсіз, сол аймақтарда ежелгі заманда Құдайдың үндеуі көтерілген, бірақ қазір ол ұмытылған. Академиктер жергілікті пайғамбарларды зерттеп жатыр, ал кейбіреулері пайғамбар белгілерін Хауденосауне тайпасының Ұлы Бейбітшілігімен байланыстырды. Осылайша, кейбір бахаилер Бейбітшілікті Құдайдың көрінісі ретінде құрметтейді.