Кіріспе

Христиандық сенім

Бахаи дініндегі діни шындықты Құдай біртіндеп ашатын доктрина.

Біртіндеп ашылу – Бахаи дінінің негізгі ұстанымы, онда діни шындық Құдайдың уақыт өте келе, құдайлық елшілер арқылы біртіндеп және циклдық түрде ашылатыны айтылады. Бұл ілімдер олар пайда болған уақыт пен жердің қажеттіліктеріне бейімделген. Осылайша, Бахаи ілімі бірнеше әлемдік діндердің Құдайдан келгенін, бір діннің тарихындағы әртүрлі кезеңдер ретінде мойындайды. Сонымен бірге, Бахаулланың аян етуі ең соңғы (бірақ соңғы емес – соңғысы болмайды) және демек, қазіргі қоғамға ең қажетті деп санайды.

Деректер

Бахаилер Құдайдың адамзатқа өз еркін көріністері (хабаршылар/пайғамбарлар) арқылы үнемі және кезең-кезеңмен ашады деп сенеді. Әрбір пайғамбар өзінің келісімін орнатып, жаңа дін негіздейді. Бахаи жазбаларында айтылғандай, аян алу процесі ешқашан тоқтамайды. Құдайдың көріністері арқылы келген аянның айырмашылықтары Құдайдың көріністерінің өзіне тән емес, оның орнына әртүрлі дүниелік, қоғамдық және адамдық факторларға байланысты. Бахаулла «Киtab-и Иқанда» Құдайдың «Құдай қаласын» әр мың жыл сайын жаңартатынын және Бахаулланың хабарынан кейін 1000 жыл ішінде жаңа Құдай көрінісі пайда болмайтынын айтқан. Мұхаммед, Иса, Мұса және Зороастр Бахаулланың және оның алдын бағынған Бабтың қатарында дін негізін қалаушылар, Құдайдың көріністері ретінде танылған. Бахаулла сондай-ақ Адам, Нұх, Салих, Худ және сабилердің аты-жөні айтылмаған пайғамбарын да Құдайдың хабаршылары деп атады. Бахаулланың қазіргі кезде сақталған еңбектерінде Будда мен Кришна туралы ештеңе айтылмаған, бірақ оның ұлы Абдул-Баха өз еңбектерінде Будда мен Кришнаның да Құдайдың көріністері екенін мәлімдеген.

Универсалды циклдер

Діннің әртүрлі пайғамбарлар/елшілер арқылы бір Құдайдан біртіндеп ашылатындығы туралы идеяға қоса, Бахаи әдебиетінде де жалпы цикл идеясы бар. Бұл цикл бірқатар диспенсацияларды білдіреді және адамзат тарихы мен әлеуметтік эволюцияны түрлі жолдармен жіктеуге қолданылады. Ол прогрессивті аяндар тізбегінің жоғары деңгейі ретінде қарастырылады және қазіргі уақытта екі циклден тұрады. Адам циклі, сондай-ақ Пайғамбарлық цикл деп аталатын бұл цикл, шамамен 6000 жыл бұрын түрлі қасиетті кітаптарда Адам деп аталған Құдайдың Танысымен басталды және Мұхаммедтің диспенсациясымен аяқталды. Бахаи сенімінде, осы цикл ішінде Құдайдың Таныстары біртіндеп ашылу арқылы адамзат өркениетін үнемі дамытып отырды. Ыбырайым діндері мен Дхарма діндері Бахаи көзқарасынан алғанда, осы циклдің ішінара мойындалуы болып табылады. Бахаи сенімінде Бахаи циклі немесе Орындалу циклі Бабпен басталды, Бахауллаһты қамтиды және кем дегенде бес жүз мың жылға созылады, осы кезеңде Құдайдың көптеген Таныстары пайда болады. Бахаи әдебиеттерінде Құдайдың Адам циклындағы Таныстары өздерінің ілімдерін жеткізумен қатар, Орындалу циклі туралы да болжам жасағандығы айтылады.

Метафоралар

Бахаи жазбаларында біртіндеп ашылу тұжырымы көптеген метафоралармен одан әрі түсіндіріледі. Осы метафоралардың ішінде күнделікті және маусымдық циклдар, сондай-ақ мектептегі даму жолы бар.

Күнделікті және маусымдық циклдер

Әрбір жаңа елшінің келуі және олар әкелген үйретімдер көктемнің келуімен салыстырылады, себебі үйретімдер бұрынғы елшінің үйретімдеріне нем берілгендіктен рухани жағынан өліп, суыған әлемге жаңа өмір сыйлайды.

Дін мектеп ретінде

Бахаи жазбаларының көптеген нұсқаларында діннің ең алғашқы формалары балалар мектебіне ұқсас деп есептеледі. Осы көзқарас бойынша, адамзат бала сияқты өсіп-жетіліп, жылдар өте келе күрделі идеяларды түсіну қабілетін арттырып, білім алған. Әрбір құдай елшісі келгенде, оның уағызы адамзаттың жетілу деңгейіне сай болады.

Діни шындық екі түрлі болады .

Бахаилер діни ілімдер екі түрлі болады деп санайды: мәңгілік рухани шындық және уақытша әлеуметтік құрылымдар. Құдайдың Пайғамбарларынан басқа, Бахаи кітаптарында Пайғамбарлардың нұрын шағылыстыратын кіші пайғамбарлардың санаты бар, бірақ олар тәуелсіз илаһи делдалдар емес; кіші пайғамбарлардың нақты тізімі жоқ. Бахаи кітаптарында сондай-ақ жақсы белгілі емес немесе діндері дерлік жойылған басқа да тұлғалар туралы айтылады. Шоги Эффенди біздің замандағы білімімізге белгісіз болған, сандық есепке келмейтін бұрынғы діндердің бар екенін растайды: "Бұл діндер әлемде пайда болған жалғыз нағыз діндер емес, бірақ қазіргі уақытта барлық діндердің ішінде осылар ғана сақталған. Құранда көптеген құдайлық Пайғамбарлар мен елшілер туралы айтылған. Бірақ қазір тек жоғарыда аталғандар ғана бар."

Мәтіндерді құру

Китаб и Икан (ағылшынша, "Керектілік кітабы") кітабында Бахаулла бірнеше Ыбырайым пайғамбарларының арасындағы қарым-қатынасты және олардың әрқайсысы бұрынғы пайғамбарды қабылдағанын, ал бұрынғы пайғамбардың ізбасарлары оларды қабылдамағанын сипаттайды. Ол осы мысалдарды Бабтың заңдылығын оқырманға көрсету үшін пайдаланады, себебі кітап Бабтың туысы қойған сұрақтарға жауап ретінде жазылған.