Кіріспе
Афроамерикандық ғалым (туған жылы 1948)
Патрисия Хилл Коллинз (1 мамыр 1948 жылы туған) – нәсіл, тап және гендер мәселелерін зерттейтін американдық ғалым. Қазіргі кезде Мэриленд университетінің Колледж-Парк қаласындағы социология профессоры-эмиреті. Бұрын Синциннати университетінің афроамерикандық зерттеулер кафедрасын басқарған. Коллинз Америка социологиялық қауымдастығының (АСА) президенті болып сайланды және 2009 жылы қауымдастықтың 100-ші президенті қызметін атқарды – бұл лауазымға тағайындалған тұңғыш афроамерикандық әйел.
Отбасылық негіздер
Патрисия Хилл Коллинз 1948 жылдың 1 мамырында Филадельфияда, Пенсильвания штатында, көбінесе афроамерикалық жұмысшы табының тұрған ауданында, екі ата-анасының жалғыз баласы ретінде дүниеге келді. Оның әкесі, Альберт Хилл, фабрика жұмыскері және Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы, ал анасы Юнис Хилл, хатшы, Вашингтон қаласында танысқан. Коллинздің екі ата-анасы да жұмыс істегендіктен, ол екі жарым жасында балабақшаға баруды бастады. Оқуға және білімге деген Коллинздің құштарлығы анасынан келді, ол әрқашан ағылшын тілінің мұғалімі болуды армандаған және қысқа мерзімге Говард университетінде оқыған. Оқу ақысын төлей алмағандықтан Юнис бітіре алмады. Қызы дүниеге келгеннен кейін Юнис оны кішкентай кезінен бастап әдебиетпен таныстырып, оқытуға үйретті және қоғамдық кітапханаға алып барды.
Ерте өмір
Бала кезінде Коллинз өзінің тұрақты қара жұмысшы табының ауданында қауіпсіз және қорғалған сезінді. Ол достарымен көшеде еркін ойнағанда, айналасындағы жақсы қарым-қатынастағы адамдардың қауіпсіздігіне сенді. Ол достарымен бірге сыртта роликті коньки теуіп, үйінің алдында екі арқанмен секіріп ойнайтын. Олар бірге музыка жасап, ән айтуды ұнататын. Ол музыкант, труба, фортепиано және орган тарта алады. Коллинз орта мектепте оқып жүргенде шіркеуінде орган тартып жұмыс істеді. Ол 1969 жылы социология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін құрметті дипломмен бітірді. 1970 жылы Гарвард университетінде әлеуметтік ғылымдарды оқыту магистрі дәрежесін алды. 1970-1976 жылдары ол орта мектеп мұғалімі, оқу бағдарламасының маманы және Бостон қаласының Роксбери ауданындағы Сент-Джозеф қоғамдық мектебінде және тағы екі мектепте қоғамдық ұйымдастырушы болып жұмыс істеді. 1984 жылы Брандейс университетінде социология ғылымынан докторлық дәрежесін қорғады.
Мансап
1976 жылдан 1980 жылға дейін ол Тюфтс университетінің Африка орталығының директоры болды. Осы қызметінде Коллинз қара нәсілді қауымдастықтардың зерттеулерін, ойларын және мәдениетін кампусқа әкелу арқылы әртүрлілік, теңдік және қосымшалық мәселелерімен айналысты. Бұдан бөлек, ол қара нәсілді әйелдерге қатысты мәселелерге назар аударуға ұмтылды. 1990 жылы Коллинз өзінің алғашқы кітабын жариялады – «Қара феминистік ой: білім, сана және күш беру саясаты». Кітаптың 10 жылдық мерекесіне арналған жаңартылған басылымы 2000 жылы, ал 30 жылдық мерекесіне арналған басылымы 2023 жылы жарық көрді. Кітап 2009 жылы корей тіліне, 2016 жылы француз тіліне, 2019 жылы португал тіліне аударылды. 2005 жылы Коллинз Мэриленд университетінің әлеуметтану факультетіне ерекше профессор ретінде қабылданды. Ол сындық нәсіл теориясы, қиылысушылық және феминистік теория сияқты мәселелер бойынша аспиранттармен тығыз жұмыс істейді, белсенді зерттеулер жүргізеді және әлеуметтік, нәсілдік және гендерлік мәселелерге қатысты кітаптар мен мақалалар жазуын жалғастыруда. Оның еңбектері халықаралық деңгейде мойынға алынды.
Қара феминисттер ой-пікірі: Білім, сана және күш-қуатын арттыру саясаты
1990 жылы Коллинз «Қара феминистік ой: білім, сана және күш беру саясаты» атты еңбегін жариялады, оның осы тақырыпқа деген көзқарасына Анжела Дэвис, Элис Уокер және Одре Лорд сияқты тұлғалар әсер етті. Талдау әдебиет, поэзия, музыка және ауызша тарих сияқты кең ауқымды көздерге негізделді. Коллинздің жұмысы үш негізгі тұжырыммен аяқталды: нәсіл, класс, гендер, сексуалдық бағдар және ұлттың қысымдары өзара қиылысып, өзара байланысты билік жүйелерін құрайды. Коллинз Кимберле Креншоу енгізген «қиылысу» терминін пайдаланады, бұл басқыншылықтың бірнеше формаларының бір уақытта қабаттасуын доминация матрицасы ретінде сипаттайды. Қара әйелдердің билік жүйелерінің қиылысындағы ерекше тарихы бар, сондықтан олар өзіндік құқығын анықтау және әлеуметтік әділеттілік үшін күресу қажеттілігінен туған әлемге көзқарасты қалыптастырды. Қара әйелдердің қиылысқан қысым жүйелерімен байланысты ерекше тәжірибелері басқа да адамдар мен әлеуметтік топтар үшін осы процестерге терезе болып табылады. Қара феминистік ой нәсіл және гендер мәселелері бойынша қара қауымдастықтарынан туындады, ақ феминизмге қарсы болған жоқ. «Қара феминистік ой» еңбегінде Коллинз қара феминистік зерттеу екі маңызды тақырыпты қалай атап көрсететінін айтады. Біріншіден, «қара әйелдердің ақы төленетін жұмысы нәсіл, класс және гендердің қиылысқан қысымдары аясында қалай ұйымдастырылған». Сонымен қатар, ол «қара әйелдердің ақы төленбеген отбасылық еңбегі бір мезгілде оларды шектеу және күш беру» тақырыбы да өте маңызды екенін атап өтеді. Бұл бейнелер қара әйелдердің бағыныштылығын, мазалауын және үнсіздікке ұшырауын қалыпты және табиғи көрсету үшін негізінен қолданылады. 2017 жылы Оклахома штатының KGOU радиостанциясына берген сұхбатында Коллинз кітап жазу кезіндегі мұқият процесін талқылады: «Менің ойымша, мен айналысатын жұмыстардың түрлерін айтуым өте қиын болды, өйткені бұл жұмыстарға орын болмады», – деді Коллинз. «Біз қара феминистік ойды жазуға, нәсіл, класс, гендер және қиылысу туралы сөйлесуге мүмкіндік жасадық. Бұл заңдылыққа ие болу, тыңдалу, түсінікті болу және құрметтелу процесінің бір бөлігі болды».
Oppressions of race, class, gender, sexuality, and nation are intersecting, mutually constructing systems of power. Collins utilizes the term intersectionality, coined by Kimberlé Crenshaw, to refer to this simultaneous overlapping of multiple forms of oppression as a matrix of domination. Because black women have unique histories at the intersections of systems of power, they have created world views out of a need for self definition and to work on behalf of social justice. Black women's specific experiences with intersecting systems of oppression provide a window into these same processes for other individuals and social groups. Black feminist thought on race and gender came from Black communities rather than in opposition to white feminism. In Black Feminist Thought, Collins posits how Black feminist inquiry highlights two very important themes. One is "how Black women's paid work is organized within intersecting oppressions of race, class, and gender." Moreover, she continues, the theme that "concerns how Black women's unpaid family labor is simultaneously confining and empowering" for them is also extremely important. These controlling images are utilized mainly to make black women’s subjugated state of being harassed and silenced appear standard and natural. In an interview with Oklahoma's KGOU radio station in 2017, Collins' discussed her careful process while writing the book: "I think it was very difficult for me to come to voice around the types of work that I do because there was no space for this work," Collins says. "We had to create the space to write black feminist thought, to talk about race, class, gender, to talk about intersectionality. And that was all part of the process of being seen as legitimate, being listened to, being clear, being respected"
Раса, тап және жынысы: антология
1992 жылы жарық көрген «Race, Class, and Gender: An Anthology» кітабы Маргарет Л. Андерсенмен бірлескен жұмыс болды, онда Коллинз нәсіл, тап және жыныс тақырыбындағы мақалалар жинағын редакциялады. Бұл кітап нәсіл, тап және гендерлік зерттеулер саласын қалыптастырғаны және қиылысушылық (интерсекциональность) тұжырымдамасын дамытқаны үшін кеңінен танымал. Мақалалар тарихи үрдістер мен олардың қазіргі замандағы әсерінен бастап, азшылық топтарының қазіргі медиада бейнеленуіне дейін әртүрлі тақырыптарды қамтиды. Кітаптың оныншы басылымы 2020 жылы жарық көрді.
Қақтығысқан сөздер: Қара әйелдер және әділдік іздеу
Коллинздің үшінші кітабы «Fighting Words: Black Women and the Search for Justice» 1998 жылы жарық көрді. «Күрескен сөздер» қара нәсілді әйелдердің білімі қара нәсілді қоғамдар мен кеңірек қоғамдағы әлеуметтік теңсіздіктерді қалай зерттейтініне назар аударды. Алдыңғы кітабындағы «іштен сырттан келгендер» идеясын дамыта отырып, ол сырттан келгендердің көпшіліктің көзқарасына қалай қарсы тұратынын, сонымен бірге әлеуметтік теңсіздікке жаңа түсініктерді қалыптастыруға және оны дамытуға тырысатынын қарастырады. Коллинз сондай-ақ, қанауға ұшыраған топтардың әлеуметтік теорияларын мойындаудың маңызды екенін атап өтеді, себебі олардың әртүрлі тәжірибелері адам құқықтары мен теңсіздікке қараудың жаңа көзқарасын қалыптастырды. Бұл әрқашан солай болған жоқ, өйткені ол атап көрсеткендей, «элиталар өздері анықтаған білімді теория деп заңдастыруға және оны жалпыға ортақ, нормативтік және идеалдық деп жариялауға құқылы». 2021 жылы Коллинз Опра Уинфри телеарнасындағы «Дауысыңыздың толық диапазонын табу» бағдарламасында сұхбаттасып, «ашу-ызаны ашық білдіру көбінесе қанау туралы аянды білдірмейді, ал дауысты табуды білдіреді» деген сөзін ойша түйіндеді. Оның айтуынша, қазіргі терминологияда бұл «өз шындығыңды айту, өзіңнің барлық жақтарыңды, соның ішінде ашу-ызаңды да қабылдау» дегенді білдіреді. Ол: «Неге ашуланудан бас тартамыз? Бізге, балаларымызға, қоғамға, жақындарымызға әсер ететін көптеген нәрселерге ашулануға себеп бар. Неге біз оны басаңдатып, «жақсы қыз» болуға тырысамыз?» деді. Бұл еңбек расизм мен гетеросексуализмнің өмірдің көптеген салаларында байланысты екенін көрсетеді. Мысалы, сұлулық идеалдары афроамерикалық ерлер мен әйелдерді, гомосексуалдарды, бисексуалдарды немесе гетеросексуалдарды қалай қанауға ұшыратады. Коллинз адамдардың нәсіл, класс, гендер және сексуалдық бағдардың өзара байланысын зерттеуі керек екенін айтады, өйткені әр мәселені жеке қарастыру проблеманың маңызды бөлігін жіберуі мүмкін. Оның осындай тар гендерлік рөлдерді қалыптастыруға қарсы тұру үшін жеке және қоғамдық деңгейде әрекет етуді, сондай-ақ америкалықтар әдетте бағалайтын, мысалы, ақша немесе сұлулық сияқты басқа салалардағы жетістіктерді мойындауды талап етеді. Коллинз сондай-ақ афроамерикалықтардың қанауға қарсы тұруы үшін олардың өзінің тобына әсер ететін өзара байланысты қанау түрлерін, мысалы әйелдерге немесе ЛГБТҚ+ адамдарға қатысты қарым-қатынасты талдауы қажет деп санайды.
Қара биліктен хип-хопқа дейін: нәсілшілдік, ұлтшылдық және феминизм
2006 жылы Коллинз "Қара күштен хип-хопқа дейін: расизм, ұлтшылдық және феминизм" атты кітабын жариялады. Бұл кітап – оның көп жылдар бойы жазған эсселерінің жинағы, африкалық американдықтардың қазіргі жағдайына арналған біртұтас зерттеу. Коллинз заманауи құрылымдық расизмді қарастырады, оны "жаңа расизм" деп атайды және расизм туралы бұрынғы түсініктердің, қазіргі қоғамдағы кемшіліктерді анықтау мен түзетуге қалай кедергі келтіріп жатқанын зерттейді. Автор американдық ұлттық ерекшеліктен бастап аналыққа дейін, хип-хоп мәдениетіндегі әйел бейнесіне дейін түрлі мысалдарды келтіреді. Азаматтық құқықтар қозғалысынан кейін, оның пікірінше, "нәсілге назар аударатын, қатаң нәсілдік бөлініске негізделген расизмнен, тең мүмкіндіктерді уәделеген, бірақ афроамерикандықтардың дамуына тұрақты мүмкіндік бермеген, көзбен көрінбейтін расизмге" көшу болды.
Академиялық жауаптар
Коллинздің интерсекционалдық және қауымдастық туралы ықпалды кітаптары социологиялық салаларда көптеген сілтемелерге және пікір алмасуға негіз болды. Атап айтқанда, Шарлоттадағы Солтүстік Каролина университетінің профессоры Шеннон Салливан "Плюралист" журналында "Қоғамдық-саяси және уақытша құрылым: Патрисия Хилл Коллинске жауап" атты мақала жариялады. Мақалада Салливан Коллинз ұсынған саяси тұрғыдан құрылған қауымдастықтың төрт аспектісін философия профессоры Альфред Франковскимен байланыстырды. Салливан Коллинздің "саяси түсінік арқылы қауымдастықтың жаңаруға қабілеттілігіне деген үмітін" құптарлық деп білдіргенімен, оны Франковскидің ақ үстемдік құратын қауымдардың расистік мақсаттарын өткенге сіңіру үшін қара нәсілділерге қарсы зорлық-зомбылықты есте сақтау қажеттігі туралы пікірімен салыстырады.
БАҚ өкілдіктері
2009 жылы C Span веб-сайтындағы "BookTV: Патрисия Хилл Коллинз, «Халық білімінің басқа бір түрі» авторы" атты видеода Коллинз Вашингтон қаласында орналасқан «Busboys & Poets» мейрамханасы/кітап дүкені/театрына сапар шегіп, өзінің «Халық білімінің басқа бір түрі» кітабы туралы сағат 16 минуттық «кітап туралы әңгіме» өткізді. 2012 жылы YouTube веб-сайтындағы «Др. Патрисия Хилл Коллинз 2012 жылғы бітіру салтанатында сөз сөйлейді» деген видеода Коллинз 2012 жылдың 17 мамырында Аркадия университетінде құрметті докторлық диплом алды. Ол Филадельфиядағы өскен кезі, өзінің және ата-анасының күресі, басымдықпен орта тапқа жататын ақ нәсілді студенттерге арналған мектепте оқығандығы туралы әңгімелейді. Сондай-ақ, ол үнсіздігін бұзғаны және әлеуметтік өзгерістер жасау үшін өзінің даусын маңызды құрал ретінде қалай қолданғаны туралы айтады. Коллинз Гранд Вэлли мемлекеттік университетінің студенттеріне лекция оқып, түстерге қатысты алаңдаушылығын білдіреді, әсіресе афроамерикандықтарға қатысты нәсілдік бейнелеу мәселесіне (Трейвон Мартинге қатысты) және нәсіл, жыныс, әлеуметтік жағдай сияқты басқа да мәселелерді талқылайды. Сонымен қатар, Коллинз өзінің «Қара феминистік ойлар» кітабынан шағын үзінділер оқыды. 2016 жылы Коллинз Патриция Уильямс, Робин Морган, Кейт Хардинг, Поли Тойнби, Арва Махдауи және Сюзанна Мурмен бірге The Guardian газетінің 2016 жылғы АҚШ президенттік сайлауында Дональд Трамптың Хиллари Клинтонды жеңгенінен кейін қойған панельдік сұрағына: «АҚШ сайлауының нәтижесі мизогиния туралы не айтады?» – деген сұраққа «Көңілім қалды, бірақ күресуді жалғастыра беремін» деп жауап берді. Ол Клинтонның жеңілісіне қайғырып жатқанын айтады. Сонымен қатар, Коллинз әлеуметтік өзгерістерге жету үшін американдықтар күреске дайын болуы керек екенін еске салады. Коллинз Американың мүмкіндіктерге, теңдікке, сыпайылық пен әділдікке ұмтылысында үлкен қадамдар жасағанын айтып, оқырманға үміт сыйлайды. Дегенмен, ол мықты демократияны құру үшін күресті жалғастыру қажеттігін біледі. Бұл лекцияда ол өзінің әлеуметтанушылық мансабын сараптап, тарама-таралық тәсіл мен баламалы білім жобаларын сын тұрғысынан қарастырып, жұмысын қозғаушы негізгі сұраққа оралды: «Қара адамдардың бостандыққа қол жеткізуі үшін не қажет?» 2022 жылы Коллинз «Gênero e Número» басылымымен сұхбаттасып, «Black Lives Matter» қозғалысы, әлеуметтік әділдік және АҚШ-тағы Роу против Уэйд ісінің күшін жою туралы әңгімеледі. Ол «Джордж Флойдтың қазасы осы әлеуметтік қозғалыстың талқылауын өзгертті, нәтижесінде АҚШ-та ғана емес, бүкіл әлемде «Black Lives Matter» және осыған байланысты мәселелерге қолдау білдірді» деді. АҚШ-тағы Роу против Уэйд ісінің күшін жою туралы сұраққа ол былай деп жауап берді: «Менің ойымша, АҚШ-тағы көптеген жас әйелдер үшін бұл құқықтың федералды деңгейде алынып тасталғаны шынымен де таңқаларлық болды, бірақ бұл құқыққа ешқашан қол жеткізбеген көптеген адамдар үшін осылай болған жоқ. Менің ойымша, жас әйелдер үшін сіз өзіңізде бар нәрсені жоғалта аласыз екенін түсіну өте маңызды, адамдар келіп, сізден нәрсені алып кетеді, бұл әділ емес, бірақ бұл – күш». Профессор Элизабет Хиггинботамның 2012 жылғы «Патриция Хилл Коллинстің ертедегі еңбектері туралы ойлар» эссесінде Хиггинботам Коллинстің жұмысының әйелдер зерттеулерінің салааралық саласына тигізген әсері туралы айтады. Оның пікірінше, «оның алғашқы еңбектері басқа ғалымдарға жекелестікке қарсы күресуге, әйелдер зерттеулеріндегі эссенциализм тіліне қарсы күресуге және біздің зерттеулеріміздің АҚШ пен әлемдегі әлеуметтік өмірдің табиғаты туралы көп нәрсе айта алатынын көрсетуге көмектесті».
Журнал мақалалары
"Бір американдық оқиға ма? Бірінші қара нәсілді отбасы", Сапалық әлеуметтану 35 (2), 2012: 123–141. "Жаңа тауарлар, жаңа тұтынушылар: жаһандық нарықта қаралықты сату", Этностар 6 (3), 2006: 297–317. "Отбасының бір мүшесі сияқты: нәсіл, ұлты және АҚШ ұлттық сәйкестігінің парадоксы", Этностық және нәсілдік зерттеулер 24 (1), 2001: 3–28. "Бір-бірімен байланыстыратын байланыс: нәсіл, жыныстық қатынас және АҚШ-тағы зорлық-зомбылық", Этностық және нәсілдік зерттеулер 21 (5), 1998: 918–938. "Ата-жөннің мәні: әйелдік, қара нәсілділік және одан да көп", Black Scholar 26 (1), 1996: 9–17. "Қара мәдениеттегі ана болудың мәні және қара ана мен қыз арасындағы қарым-қатынас", Sage: A Scholarly Journal on Black Woman 4 (2), 1987: 4–11. "Қара феминисттер ой-пікірінің әлеуметтанулық мәні", Әлеуметтік проблемалар. 33 (6), 1986: 14–32.
Пайдаланылған әдебиеттер
Гейл тобы, Қазіргі авторлар онлайн, 2001 жылғы Патрисия Хилл Коллинз туралы мақала, Биография ресурстық орталығында жарияланған, 2005. Феминист авторлар, St James Press, 1996 жылғы Патрисия Хилл Коллинз туралы мақала. Биографиялық ресурс орталығында қайта жарияланған, 2005. "Патрисия Хилл Коллинз", Социология әлемі, 2 томдық, Гейл тобы, 2001. Биографиялық ресурс орталығында қайта жарияланған, 2005. "Патрисия Хилл Коллинз", Америка ғалымдарының анықтамалығы, 10-шы басылым, Гейл тобы, 2001. "Др. Патрисия Хилл Коллинз, "Африкалық американдықтар арасындағы кім?" кітабы, 18-ші басылым, Гейл тобы, 2005. Тоня Болден, "Қара феминистік ойлар туралы шолу", "Black Enterprise" журналы, 1992 жылғы шілде, 22-ші том, 12-ші нөмір, 12-бет. Тамала М. Эдвардс, "Ф-сөз", Essence журналы, 1999 жылғы мамыр, 30-шы том, 1-ші нөмір, 90-бет. Кэтрин С. Адамс, "Қара сексуалдық саясаты" туралы шолу, Кітапхана журналы, 2004 жылғы 1 сәуір, 129-шы том, 6-шы нөмір, 111-бет. Чарльз Лемерт, "Әлеуметтік теория", "Көпмәдени және классикалық оқулар", 4-ші басылым, Westview Press, 2010. Джеймс Фарганис, "Әлеуметтік теориядағы оқулар: классикалық дәстүрден постмодернизмге дейін", 7-ші басылым. Патриция Хилл Коллинз және Сирма Билдж, "Интерсекционалдылық", 2016.