Кіріспе

Лиза Д. Дельпит – американдық педагог, зерттеуші және автор. Ол Флорида штатының Майами қаласындағы Флорида халықаралық университетінің Қалалық білім беру тамашалығы орталығының бұрынғы атқарушы директоры және көрнекті ғалым, Джорджия мемлекеттік университетінің Қалалық білім беру басшылығы Бенджамин Е. Мейс профессоры, сондай-ақ Луизиана штатының Батон-Руж қаласындағы Оңтүстік университеті мен A&M колледжінің алғашқы Фелтон Г. Кларк есімді білім беру профессоры болды. Ол мектеп және қоғамдық байланыстар, сондай-ақ мәдениаралық коммуникация бойынша жүргізген зерттеулері үшін МакАртур "Дарын" стипендиясын иеленді.

Ерте өмір және білім

Лиза Дельпит балалық шағын "Олд Саут Батон Руж" қаласындағы Леттсворт көшесінде, қаладағы алғашқы афроамерикалықтардың қонысында өткізді. Бала кезінде тұрған үйі әкесі бастаған, "Чикен Шек" деп аталатын қоғамдық асхананың жанында салынған, ол кіседе 46 центпен бастаған екен. Ол жастық шағының көп бөлігін әкесі Томас Дельпитпен ас үйде өткізді. Дельпит Батон-Руж қаласында анасы дүкенде шляпаны киіп көруге мүмкіндік алмай, ал афроамерикалық балалар ақ балалармен бірге мектепке бара алмаған кезді еске алады. Ол қара нәсілді монахтардың "жасыңа қарай, теріңе емес" деп айтқанын есіне алады, себебі сол кездегі қоғам афроамерикалықтарға қатысты ішкі көзқарасты қабылдады. Әкесі диализ машинасының болмауынан бүйрек жетіспеушілігінен қайтыс болған кезде, Дельпит жеті жасында жергілікті ауруханада афроамерикалық пациенттер үшін бөлек палата болғандығын еске алады. Ол былай деп еске алады: "Мен өскен кезде, менің анам мен менің мұғалімдерім, мен оқыған кедей афроамерикалық католик мектебінде, менің афроамерикалық ағылшын тілімді католик мектептеріндегі монахтар қабылдайтын, кейде өте дұрыс стандартты ағылшын тіліндегі формаларға мәжбүрлеу үшін айтқан әрбір сөзімді түзетті. Бастауыш сыныпта мен мыңдаған сөйлемдерді талдап, он мыңдаған бос орындарды толтырдым, ал орта мектепте 10-сыныпқа дейін екі сөйлемнен артық мәтін жазған емеспін". Дельпит католик орта мектебіндегі Сент-Энтони орта мектебіне қабылданған алғашқы афроамерикалық оқушылардың бірі болды. Оның стратегиясы барлық оқушылар үшін жұмыс істемейтінін түсінгенде, оқытуда диссонанс туды; оның ақ оқушылары алға жылдамдаса, афроамерикалық оқушылары ойындар ойнап, оқуға үйренді, бірақ ақ балаларға қарағанда әлдеқайда баяу. Дельпит Гарвард Білім беру аспирантурасына оқуға барғанда, оқу бағдарламаларын, оқыту және зерттеулер бойынша магистрлік және докторлық дәрежелерін алды. Мұғалім және профессор ретінде ол Джорджия мемлекеттік университетінде (GSU), Флорида халықаралық университетінің білім беру колледжінде (FIU), және Оңтүстік университеті мен A&M колледжінде жұмыс істеді. Дельпиттің зерттеулері негізгі білім беруде, тіл мен сауаттылықты дамытуға бағытталған. Ол нәсілге қатысты мәселелерді және азшылық топтарының білім алуына қатысты мәселелерді зерттеді. Ол Нью-Орлеандағы сапалы білім беру жөніндегі ұлттық коалицияның негізін қалаушы және Джорджия мемлекеттік университетіндегі "Білім беруді азат етуге бағытталған" конференцияның серіктесі және девелопері. Дельпит қалалық аймақтар мен әртүрлі білім беру жүйелерін оқыту мен тәрбиелеу бойынша еңбегі үшін көптеген марапаттар алды. Дельпиттің көптеген марапаттары: Гарвард университетінің білім беру аспирантурасының 1993 жылғы білім берудегі ерекше үлесі үшін түлектері; 1994 жылғы Америка білім беру ғылыми-зерттеу қауымдастығының үздік ерте мансаптық жетістіктері үшін Кателл сыйлығы; 1998 жылғы Сезам көшесі өндірісінің сыйлығы, Күндізгі күндер сыйлығы; және 2001 жылғы Каппа Дельта Фи лауреаты сыйлығы мұғалімдердің білім беруіне қосқан үлесі үшін. Қазіргі уақытта автор, педагог және ана ретінде Дельпит шекараны кесіп, қазіргі жағдайды сынға алып, түрлі-түсті студенттерге бағытталған білім беру тәжірибесін талқылап, қолдап отыр. Дельпит дағдыға бағытталған жазу нұсқаулығына қарағанда процесске бағдарланған назар қара балалардың "қуат мәдениетіне" қол жеткізу үшін қажетті құралдарға қол жеткізу мүмкіндігін азайтады деп айтады, ол былай деп сипаттайды: (1) сыныптарда қабылданған билік мәселелері; (2) билікке қатысу үшін белгіленген кодтар немесе ережелер, "қуат мәдениеті" бар екеніне сену; (3) билік мәдениеті ережелері билік иелерінің мәдениетінде сақталатын ережелердің көрінісі; (4) билік мәдениеті ережелерін осы мәдениеттің билігін игерудің негізі ретінде түсіну; және (5) билік мәдениеті ішіндегілердің билік мәдениеті бар екендігін білуге немесе мойындауға аз ықыласы бар. Дельпит мұғалімдердің сыныпта афроамерикалық балаларға қатысты ұстанымдарын зерттейді және ақ мұғалімдердің оқу табысына жету үшін афроамерикалық оқушылармен тиімді және оң қарым-қатынаста болудың қаншалықты маңызды екенін атап көрсетеді. Оның айтуынша, дағдылар мен процестер туралы пікірталастар қате, өйткені олар афроамерикалық және кедей балаларды бір топқа бөлу мүмкін деген пікірді қолдайды. Оның орнына, ол мұғалімдерді мәдениеттер арасында қарым-қатынас жасау үшін жарақтандыру қажеттігін айтады, өйткені олар түрлі-түсті балаларға дауыс береді. Дельпит қалалық мектептерде мұғалімдердің тәжірибесін өзгертудің маңыздылығын атап көрсетеді. Аталған принциптердің арасында кедей балаларға көбірек мазмұн оқыту, балаларға американдық қоғамда сәтті болу үшін қажетті конвенцияларға/стратегияларға қол жеткізуді қамтамасыз ету, оқушылардың әлеуметтік контекстінен білімдерін және тәжірибесін мектепте алынған біліммен байланыстыру және оқушылардың үй мәдениетін мойындау және құрметтеу бар. Дельпит осы принциптер мұғалімдерді американдық жүйеде түрлі-түсті оқушыларға байланысты стереотиптік көзқарастардың теріс әсерін күшпен жою арқылы білім беруді революциялауға шақырады.

"Басқалардың балаларын" тәрбиелеу

"Басқа адамдардың балалары: Сыныптағы мәдени қақтығыстар" атты еңбегінде Дельпит "толық тіл" және "процесс нәтижеден маңызды" сияқты әртүрлі оқыту стратегияларының ақ емес оқушыларды сәтсіздікке ұшырату тәуекелін қалай арттыратынын талқылайды. Ол кейбір мектептердің математика мен оқу көрсеткіштерін жақсарту үшін мектеп жүйесінен нені алып тастағанын айтады. Олар саяхаттарды және ағылшын тілі мен өнерге қатысты сабақтарды тоқтату арқылы баллдарды көтеруге және оқушылардың үлгерімін жақсартуға болатынына сенді. Дельпит назар аударған тағы бір мәселе – барлық оқушылардың тілдің әртүрлі стильдерін меңгеруі үшін басым тіл формаларын оқытудың қажеттігі. Бұл кітап білім беру туралы пікірталас шеңберінің тарлығын және оны қалай кеңейтуге болатынын сөз етеді.

"Көбейту ақ адамдар үшін"

Егер біз алдымыздағы данышкерлікті мойындамасақ, онда қоғамдағы [африкалық америкалық] балаларды қандай да бір кемістігі бар заттар деп қарау және олардың сәттілікке жете алмайды деген стереотиптік көзқарасты жалғастырудан қашынбаймыз. Лиза Дельпит бұл кітапта афроамерикалық балалардың толыққанды әлеуетін іске асыра алмайтынын, себебі "қоғамдағы қара түспен кемсінушілікті байланыстырудың тереңге сіңген көзқарасы" салдарынан дейді.

Таңдалған шығармалар

Дельпит, Л. Д., & Кемлфилд, Г. (1985). Солтүстік Соломон аймағындағы жергілікті мектептер схемасын бағалау. Статистика, 15(4), 168–170. Дельпит, Л. (1986). Біліктілік және прогрессивті қара нәсілді педагогтың басқа да қиындықтары. Гарвард білім беру шолуы, 56(4), 379–386. Дельпит, Л. Д. (1988). Үнсіз диалог: Басқа адамдардың балаларын оқытудағы билік пен педагогика. Гарвард білім беру шолуы, 58(3), 280–299. Дельпит, Л. (1990). Тілдік әртүрлілік және оқу. С. Хайндс және Д. Л. Рубин (ред.), «Сөйлеу және оқу туралы перспективалар» (беттер 247–266). Урбана, Иллинойс: Ағылшын тілі мұғалімдерінің ұлттық кеңесі. Дельпит, Л. Д. (1992). Сауатты сөйлеуді қабылдау. Мырзаның алдында мойын иіп отыру ма? Теорияны тәжірибеге енгізу, XXXI(4), 296–302. Дельпит, Л. Д. (1992). Көпмәдени қоғамда білім беру: болашағымыздың ең үлкен міндеті. «Негр білім беру журналы», 61(3), 237–249. Дельпит, Л. (1994). Түсті көру: Ақ мұғалімге шолу. Б. Бигелоу, Л. Кристенсен, С. Карп, Б. Майнер және Б. Паркерсон (ред.), «Біздің сыныптарымызды қайта қарастыру: теңдік және әділдік үшін оқыту» (беттер 130–131). Милуоки, Висконсин: Мектептерді қайта қарастыру. Дельпит, Л. (1995). Мұғалімдер, мәдениет және билік: Лиза Дельпитпен сұхбат. Д. Левин, Р. Лоу, Б. Питерсон және Р. Тенорио (ред.), «Мектептерді қайта қарастыру: өзгерістер күндері» (беттер 136–147). Нью-Йорк, Нью-Йорк: The New Press. Дельпит, Лиза. (1995). Басқа адамдардың балалары: Сыныпта мәдени қақтығыс. Нью-Йорк, Нью-Йорк: The New Press. Дельпит, Л. & Перри, Т. (1998). Нағыз Эбоникс пікірталысы: Билік, тіл және афроамерикалық балалардың білім алуы (ред.). Бостон, Массачусетс: Beacon Press. Дельпит, Л. & Дауди, Дж. К. (2002). Біз сөйлейтін тері: Сыныптағы тіл мен мәдениет туралы ойлар (ред.). Нью-Йорк, Нью-Йорк: The New Press. Дельпит, Л. Д., & Уайт Брэдли, П. (2003). «Рухты білім беру немесе тұтқындау: ежелгі Египеттен алынған сабақтар». Теорияны тәжірибеге енгізу, 42(4), 283–288. Дельпит, Л. Д. (2006). «Мұғалімдерден алынған сабақтар». Мұғалімдер білімінің журналы, 57(3), 220–231. Дельпит, Л. Д. (2012). Көбейту ақ адамдар үшін: Басқа адамдардың балаларына үміттерді арттыру. The New Press. «Лиза Дельпит мұғалімдер оқушылардың мәдени ерекшеліктерін бағалауы керек дейді». Білім беру апталығы, 24 ақпан 2019.