Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Германияның Гессен жеріндегі римдік бекініс, атауы
Roman fort in Hesse, Germany
the name
Саальбург – Германияның Гессеніндегі Бад-Хомбургтің солтүстік-батысында, Таунус тауларының басты жотасында орналасқан римдік бекініс. Бұл Германия провинцияларының римдік сызықтық шекаралық нығайтылысы – Limes Germanicus-тың бір бөлігі, когорттық бекініс. Бад-Хомбург пен Верхейм қалаларының арасындағы басты жолдың шамамен ортасында орналасқан Саальбург – Германиядағы ең толыққанды қалпына келтірілген римдік бекінісі. 2005 жылдан бері Жоғарғы Германия лимесінің құрамында ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұрасы тізіміне енген. Лимес нөмірлеу жүйесінде ол ORL 11 болып белгіленеді.
The Saalburg is a Roman fort located on the main ridge of the Taunus, northwest of Bad Homburg, Hesse, Germany. It is a cohort fort, part of the Limes Germanicus, the Roman linear border fortification of the German provinces. The Saalburg, located just off the main road roughly halfway between Bad Homburg and Wehrheim is the most completely reconstructed Roman fort in Germany. Since 2005, as part of the Upper German limes, it forms part of a UNESCO World Heritage site. In the modern numbering system for the limes, it is ORL 11.
Зерттеу тарихы
Сайттың алғашқы зерттеулерін 1853 жылдан 1862 жылға дейін Фридрих Густав Хабелдің (1793–1867) басшылығымен Нассау антикварлық қоғамы жүргізді. Бірақ Германиядағы провинциялық римдік археологияға үлкен серпін 1892 жылы Рейхс-Лаймс-Комиссион (Римдік шекаралар жөніндегі императорлық комиссия), сол кезде төрағасы Теодор Моммсен болған, Лаймс Германкустың толық бағытын, сондай-ақ оның барлық бекіністерінің орналасқан жерін зерттеуге кіріскенде болды. Осы зор жоба барысында, ондаған жылдар бойы аяқталмаған, Саальбург пен оның төңірегін осы лимес учаскесін зерттеген археологтар Луи Якоби (1836–1910) және оның ұлы, сондай-ақ ізбасары Генрих Якоби (1855–1946) қарқынды түрде зерттеді. 1897 жылы император Вильгельм II, Л. Якобидің ұсынысы бойынша, Саальбург бекінісін қазба жұмыстарының толық нәтижелеріне сәйкес қайта құруға бұйрық берді. Осының нәтижесінде Саальбург бүкіл лимес бойындағы ең толыққанды қалпына келтірілген бекініс болды. Бұл жерде сонымен қатар Саальбург мұражайы орналасқан, ол неміс лимесін зерттеуге арналған екі маңызды орталықтың бірі (екіншісі – Аален қаласының Лимес мұражайы). 1967 жылдан 1993 жылға дейін мұражайға танымал археолог Дитвульф Баатц басшылық етті, оның көптеген жарияланымдары провинциялық римдік археологияға мамандардан тыс кең қызығушылықты тудырды.
The earliest examinations of the site were undertaken from 1853 to 1862 by the Nassau Antiquarian Society under the direction of Friedrich Gustav Habel (1793–1867). But the great impulse to provincial Roman archaeology in Germany came in 1892, when the Reichs Limes Kommission (the Imperial Commission for the Roman borders), then chaired by Theodor Mommsen began to research the course of the Limes Germanicus in its entirety, as well as the location of all its forts. In the course of this enormous project, not completed for decades, intensive exploration of the Saalburg and its surroundings was pursued by the archaeologists charged with this stretch of the limes, Louis Jacobi (1836–1910) and his son and successor Heinrich Jacobi (1855–1946). In 1897, Kaiser Wilhelm II, following a suggestion by L. Jacobi, ordered the reconstruction of the Saalburg fort according to the detailed results of its excavation. As a result, the Saalburg became the most completely reconstructed fort on the entire limes. It also houses the Saalburg Museum, one of the two most important institutions dedicated to the study of the German Limes (the other being the Limesmuseum of Aalen). From 1967 to 1993, the museum was directed by the well known archaeologist Dietwulf Baatz, whose many publications fostered a broad interest in provincial Roman archaeology well beyond specialist circles.
Орналасқан жері
Тарихи дәуірден бері Линденвег немесе Линиенвег сияқты сауда жолдары Рейн-Майн жазығын неолит дәуірінен бері халық қоныстанған Усинген алқабымен байланыстырып келді. Мұндай жолдар Нидда өзенінің Хёхст маңындағы құйылысынан басталып, қазіргі Bundesstraße 456 бағытымен, төменгі Таунус жотасы арқылы солтүстікке қарай өтіп жатқан. Ірі коммуникациялық жолдар бойында орналасқан жер, дерлік әрқашан стратегиялық маңызға ие. Осылайша, Саальбургтің жанындағы тау өткеліне алғаш рет рим әскерлері Домицианның шатилерге қарсы соғысы кезінде (81-96 ж.б.э.) нығайту жұмыстарын жүргізгені – таңқаларлық емес, сол кезде екі қарапайым топырақ қоршау (қорғандар А және Б, қайта жаңартылған бекініс пен қазіргі жол арасында орналасқан) салынды.
Since prehistoric times, trade routes like the Lindenweg or Linienweg connected the Rhine Main plain with the Usingen basin, which had been a centre of population since the Neolithic. Such routes would have followed a course from the mouth of the Nidda near Höchst, northwards across the low Taunus ridge, as does the modern Bundesstraße 456. A location along major communication routes almost always equals a strategic importance. Thus, it is no surprise that the mountain pass beside the Saalburg was first fortified by Roman troops during Domitian's wars against the Chatti (AD 81 96), when two simple earthen enclosures were erected (Schanzen A and B, located between the restored fort and the modern road).
Тарих
Екі қоршаудан кейін көп ұзамай, шамамен 90 жылы, қарапайым ағаш және топырақтан жасалған бекініс Numerus әскерін орналастыру үшін салынды. Numerus – 2 центуриядан тұратын қосымша әскер бөлімі, оның құрамында шамамен 160 адам болды. Бұл бекіністе Британиядан келген әскер орналасқан деген болжам бар, бірақ бұл толыққанды нақты емес. Император Адрианның билігінің соңында, шамамен 135 жылы, Numerus бекінісі 500 сарбаздан тұратын когортаға арналған, әлдеқайда үлкен (3,2 гектар) бекініске алмастырылды. Жаңа қамал өсіп келе жатқан римдік Нида қаласына (қазіргі Хеддернхайм) қарап тұру үшін қайта бағытталды. Алғашқыда құрғақ салынып, ағаш және тастан тұрғызылған қабырғалары болды, бірақ 2 ғасырдың екінші жартысында олар цементпен біріктірілген тас қабырғалармен және топырақтан жасалған пандуспен (147 × 221 м) ауыстырылды. Қайта жаңартылған бекініс үшінші және соңғы архитектуралық кезеңге негізделген, бірақ екінші кезеңнің іздері ретентурада (бекіністің артқы бөлігінде) көрінеді. Екінші кезеңдегі қорғаныс ордың бір бөлігі де қалпына келтіріліп, оны сол жерде қарап тексеруге болады. Когорта бекінісін II Cohors Raetorum civium Romanorum equitata (Рим азаматтығына ие, жартылай атты Раетия когортасы) басқарды, бұл жартылай атты 500 сарбаздық жаяу әскер бөлімі, бәлкім Могонтиакумдағы (қазіргі Майнц) легион штабының басшылығында болды. Когорта бастапқыда Аква Матиакорумда (Висбаден) орналасқан, содан кейін Буцбах бекінісіне (ORL 14) және соңында Саальбургке көшірілді. Бекініс осы күйінде және осы әскерлермен шамамен 260 жылы германдық лимес құлағанға дейін болды. Осы кезеңде бөлімнің аты тас жазбаларында бірнеше рет, сондай-ақ оның командирлерінің есімдері айтылады. 3 ғасырдың басында лимес бойындағы жағдай ушыға түсті. 213 жылы Раетия және Могонтиакумнан аламандықтарға және олардың шати одақтастарына қарсы жорық жасаған Каракалланың алдын алу соғысы германдықтардың шекарадағы қысымын тек уақытша ғана азайтты. Нида қаласына (аймақтық цивитастың астанасы) сол кезде қорғаныс қабырғасы салынды. 233 жылы аламандықтар тағы да Рим аумағына енді, ал 254 және 260 жылдары ірі шабуылдар жасалды. Нәтижесінде, Рейннің шығысындағы барлық аймақтар 3 ғасырдың ортасындағы үлкен саяси және экономикалық дағдарыс кезінде жоғалып кетті. Осы оқиғалар барысында Саальбург бекінісі әдейі және әскери қимылдарсыз тасталған болуы мүмкін. Жоғарғы германдық лимес тасталғаннан кейін бекініс карьер ретінде пайдаланылды.
Shortly after the two enclosures, around AD 90, a simple wood and earth fort was built to house a numerus. A numerus was a unit of auxiliary troops consisting of 2 centuriae and numbering about 160 men. There is some evidence that the troop stationed at this fort was a numerus Brittonum, i. e. a unit from Britain, but this is not entirely clear. Late in the reign of Hadrian, c. AD 135, the numerus fort was replaced with a much larger (3.2 hectare) fort for a cohort, a unit of about 500 men. The new castle was reoriented to face the growing Roman city of Nida (now Heddernheim). Originally, it had dry built wood and stone walls, which were replaced in the 2nd half of the 2nd century with mortared stone walls and an earthen ramp (147 × 221 m). The reconstructed fort is based on that third and last architectural phase, but reminders of the second phase are visible in the retentura (the back of the fort). Part of the second phase defensive ditch has also been restored and can be inspected there. The cohort fort was occupied by the Cohors II Raetorum civium Romanorum equitata (2. partially mounted Raetian cohort with Roman citizenship), a partially equestrian 500 men infantry unit, probably under the command of the legionary headquarters at Mogontiacum (modern Mainz). The cohort had initially been stationed at Aquae Mattiacorum (Wiesbaden), had then been moved to the Butzbach fort (ORL 14) and finally to the Saalburg. The fort existed in that form and with that occupancy until the fall of the German limes in c. AD 260. During the intervening period, the name of the unit is repeatedly mentioned in stone inscriptions, as are the names of some of its commanders. In the early 3rd century, the situation along the limes became increasingly unsettled. A preventive war under Caracalla, who marched against the Alamanni and their Chatti allies from Raetia and Mogontiacum in AD 213, lowered the Germanic pressure on the border only temporarily. The town of Nida (capital of the regional civitas) was given a defensive enclosure around that time. Already around 233, the Alemanni entered Roman territory again; further major incursions took place in 254 and 260. Eventually, all areas east of the Rhine were lost during the major political and economic crisis of the mid 3rd century. In the course of these events, the Saalburg fort appears to have been abandoned deliberately and without military action. After the abandonment of the Upper Germanic Limes, the fort was used as a quarry.
Археология, сәулет
Саальбург өзінің соңғы архитектуралық кезеңінде, бүгінгі күні қайта құрылған түрінде, осы лимес бөлігіне тән когорттық бекініс ретінде, 147 x 221 метрлік төртбұрыш, 4 қақпасы бар. Ішкі аумақ екі қабатты ормен және тас қаланған қорғаныс қабырғасымен қоршалған; оның сыртқы жағы ақталған және ақ тас блоктарының иллюзиялық суретімен (trompe l'œil) боялған. Қабырғаның ішкі жағында қорғаушылардың қабырғаға шығуын қамтамасыз ету үшін топырақтан жасалған пандус орнатылған. Бұрыштары дөңгелектелген, мұнаралармен көмкерілмеген, бірақ барлық төрт қақпа екі мұнарамен қапталған. Бекініс негізгі қақпасы, яғни порта преториясы оңтүстік-оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған, яғни лиместен алыс, бірақ Нидаға қарай. Бекіністің орталық құрылымы – үлкен принципия, орталық алаң, жоғары шенді офицерлердің тұрғын үйлері немесе кеңселерімен қоршалған. Оны бекініс гарнизонының жиналыстары үшін жабық зал қаптаған. Претентура (бекіністің алдыңғы бөлігі) преториумды (бекініс командирінің резиденциясы) виа преторияның батысында және оның шығысында үлкен гореумды (астық қоймасын) қамтиды. Бүгінде көгалданған ағаштар мен шөптерге толы бекіністің қалған ішкі аумағы, әртүрлі ғимараттармен толтырылғандай көрінеді: жайлаулар, қоймалар, шеберханалар және, әрине, контубернияға бөлінген әскерлердің казармалары. Бекіністің оңтүстік-шығыс бөлігінде екі мұндай әскер казармасы қайта құрылды. Римдік бекініс архитектурасының жалпы жоспары және терминологиясы үшін «Кастра» бетіне қараңыз.
The Saalburg in its final architectural phase, in the form reconstructed today, as a cohort fort typical for this part of the limes, a 147 by 221 m rectangle with 4 gates. The interior was enclosed by a double ditch and a mortared defensive wall; its external face was whitewashed and painted with a trompe l'œil pattern of ashlar blocks. On the inside, an earthen ramp was placed along the length of the wall, to enable defenders to access the top. The corners were rounded and not crowned with towers, but all four gates were flanked by two towers each. The fort was oriented in such a way that its main gate, or porta praetoria faced south south east, that is away from the limes but towards Nida. The central structure of the fort was a large principia, a central plaza surrounded by housing or offices for the higher officers, which was flanked by a roofed hall for assemblies of the fort's garrison. The praetentura (front part of the fort) contained the praetorium (the fort commander's residence) to the west of the via praetoria, and a large horreum (grain store) to its east. The rest of the fort's interior, today a park like area of grass and trees, should be visualised as packed with further buildings: stables, magazines, workshops and, of course, the actual troop quarters, subdivided into contubernia. Two such troop barracks have been reconstructed in the southeast part of the fort. For the general arrangement and terminology of Roman fort architecture, see Castra.
Викус
Саальбург – лимес бекінісінің ең толыққанды қайта құрылған ғана емес, сонымен қатар викусы (ілесіп орналасқан азаматтық елді мекені) ішінара қазылған және сақталған жалғыз бекініс. Бүгінде көрініп тұрған викус бөліктері көбінесе форттың оңтүстігінде, Нидамен – аймақтық орталықпен және шекараның ар жағындағы гарнизонның базасымен байланыстыратын жолдың екі жағында орналасқан. Елді мекен негізгі қақпадан бірден басталады, мұнда мансио (ресми қонақ үй) қираған жері және одан кейін сарбаздарға арналған монша табылды. Бұл орындардан кейін жол бойында тұрғын үйлердің сақталған жертөлелері мен негіздері (жартылай қайта құрылған) және қазба жұмыстары кезінде Митраға, рим армиясында танымал құдайға арналған митраей (ғибадатхана) болған деп есептеледі. Форттың моншасы салыстырмалы түрде үлкен және римдік термалардың барлық негізгі элементтерін қамтитын күрделі құрылымға ие болған. Онда аподитерий (киім ауыстыру бөлмесі), фригидарий (салқын ванна), екі тепидарий (жылы ванна), кальдарий (ыстық ванна) және судаторий (сауна) бар. Кешен praefurnia (оттықтар) арқылы жылытылған; аподитерий мен фригидарийден басқа барлық бөлмелер гипокауст жүйесімен (еден және қабырға жылытуы) жабдықталған. Археологтардың пікірінше, жалпы кешенде (форт және викус) 2000-ға дейін адам (500 сарбаз, 1500 азамат) тұрған.
The Saalburg is not only the most consistently reconstructed limes fort, it is also the only one to have had its vicus (adjacent civilian settlement) partially excavated and preserved. The parts of the vicus visible today are located mostly to the south of the fort, on both sides of the road that linked it with Nida, the regional capital and base of further garrison behind the border. The village begins immediately outside the main gate, where the ruins of a mansio (an official hostel) and, behind it, of a bath for the soldiers were found. These are followed along the road by the preserved basements and foundations (partially reconstructed) of residential houses and of as believed in the time of the excavations a mithraeum, a shrine to the Mithras, a deity popular among the Roman army. The fort's bath was relatively large and quite elaborately designed to have all the main features of Roman Thermae. It has an apodyterium (changing room), a frigidarium (cold bath), two tepidaria (lukewarm baths', a caldarium (hot bath) and a sudatorium (sauna). The complex was heated from the praefurnia (firing places); and all rooms except the apodyterium and frigidarium were served by a hypocaust system (underfloor and wall heating). Archaeologists assume that the overall complex (fort and vicus) housed a population of up to 2,000 (500 soldiers, 1,500 civilians).
Саальбург мұражайы
Саальбург негізінен археологиялық парк және мұражай ретінде танымал болғанымен, ол сонымен қатар келушіге көбінесе байқаусыз қалған бірқатар ғылыми функцияларды да атқарады. Қазіргі заманғы келуші үшін ең елеулі нәрсе – толыққанды қайта құрылған қабырғалар мен қақпалар, principia ғимаратындағы aedes (сигна милитариа немесе әскери тулар сақталатын ғибадатхана), жиналыстар залы, horreum (жабдықтау қоймасы), екі казарма ғимараты және олардың ішіндегі қайта жаңартылған contubernia, сондай-ақ ішінара қалпына келтірілген преториум. Horreum Рим Германиясының мәдени, тарихи, сәулеттік және әскери жақтарына арналған мазмұнды көрме ұсынады. Мұражай Саальбург және аймақтағы басқа да орындардан табылған, жақсы сақталған әскери және тұрмыстық заттардың үлкен коллекциясын, сондай-ақ сәулеттік және жер бедерінің модельдерін көрсетеді. Саальбург қайта құрылғаннан бері провинциялық рим археологиясымен, әсіресе limes туралы зерттеулермен айналысатын, әлемдік деңгейдегі танымал ғылыми орталыққа айналды. Орталықтың ядросы – 30 000 томдық кітап қоры және 2 200 слайдтан тұратын мамандандырылған кітапхана. Саальбург мұражайы тұрақты түрде ғылыми конференциялар ұйымдастырады және академиялық басылымдар сериясын шығарады. 1980 жылдардан бері Саальбург классикалық музыка концерттеріне де алаң болып табылады.
Although the Saalburg is known mainly as an archaeological park and museum, it also serves a number of scientific functions less obvious to the visitor. The most striking features for the modern visitor are the fully reconstructed walls and gates, the principia with its aedes (shrine containing the signa militaria or standards), the assembly hall, the horreum (provisions store), the two barracks buildings with their rebuilt interior contubernia and the partially reconstructed praetorium. The horreum contains an informative exhibition, focusing on cultural, historical, architectural, and military aspects of Roman Germania. The museum exhibits a large collection of well preserved military and domestic equipment from the Saalburg and other sites in the area as well as a series of architectural and terrain models. Since its reconstruction, the Saalburg has functioned also as an internationally renowned centre of research, concerned with provincial Roman archaeology in general, the limes in particular. The heart of the centre is a specialised library of 30,000 volumes and 2,200 slides. The Saalburgmuseum regularly organises colloquia and has its own series of academic publications. Since the 1980s, the Saalburg is also the venue of occasional classical concerts.