Кіріспе

Ангиогенез ингибиторлары – жаңа қан тамырларының өсуін тежейтін заттар (ангиогенез). Кейбір ангиогенез ингибиторлары эндогенді және организмнің қалыпты құрамының бөлігі, ал басқалары фармацевтикалық препараттар немесе диета арқылы экзогенді түрде алынады. Ангиогенез жараның жазылуы және басқа да пайдалы процестердің маңызды бөлігі болғанымен, ангиогенездің белгілі бір түрлері қатерлі ісіктердің өсуімен байланысты. Сондықтан ангиогенез ингибиторлары қатерлі ісіктерді емдеудегі мүмкіндіктері үшін жан-жақты зерттелді. Бұрын ангиогенез ингибиторлары көптеген қатерлі ісіктерге қарсы "күміс оқ" сияқты ем бола алады деп есептелген, бірақ антиангиогендік терапияның шектеулері тәжірибеде анықталды. Қазіргі уақытта ангиогенез ингибиторлары эндотелиялық жасушалардың әрекетсіздігін жеңу арқылы қатерлі ісіктерге қарсы иммунотерапияны жақсартуға қабілетті екені белгілі. Сондай-ақ, ангиогенез ингибиторлары көздің макулярлық дегенерациясын және қан тамырларының көбеюімен байланысты басқа да ауруларды тиімді емдеу үшін қолданылады.

Әрекет ету механизмі

Егер ісік жаңа қан тамырларының өсуін күшейтсе, онда ол "ангиогендік ауысуға" ұшырады делінеді. Бұл ангиогендік ауысудың басты себебі оттегінің жетіспеуі болып көрінеді, алайда қабыну, қатерлі мутациялар және механикалық кернеу сияқты басқа да факторлар да әсер етеді. Ангиогендік ауысу ісіктің проангиогендік факторларды өндіруіне және ісіктің қан тамырларының көбеюіне алып келеді. Интегриндер сияқты жасушалық адгезия молекулалары эндотелий жасушаларының клеткадан тыс матрицаға бекінуіне және қозғалуына қажет. Бүгінгі күні нарықта ең көп қолданылатын VEGF жолын тежегіш – бевацизумаб. Бевацизумаб VEGF-ке байланысып, оның VEGF рецепторларымен байланысуын тоқтатады.

Есірткілер

Бұл саладағы зерттеулер мен әзірлемелер көбінесе қатерлі ісіктерге қарсы жақсы емдеуді табу ниетімен жетектеледі. Ісіктер angiogenesis болмаса 2 мм-ден үлкенге өсе алмайды. Ғалымдар қан тамырларының өсуін тоқтату арқылы ісіктердің қоректенуін және осылайша метастаздануын болдырмауға үміттенеді. Ангиогенез ингибиторлары қатерлі ісікке қарсы препараттар ретінде қолданылатындықтан бөлек, олар семіздікке қарсы агенттер ретінде де зерттелуде, себебі майлы тіндердегі қан тамырлары толық пісіп жетілмейді де, сондықтан ангиогенез ингибиторларымен жойылады. Ангиогенез ингибиторлары макулярлық дегенерацияның ылғал түрін емдеу үшін де қолданылады. VEGF-ті бөгеу арқылы ингибиторлар торлы қабықтағы бұзық қан тамырларының кері дамуын тудырып, көздің шыны тәрізді денесіне тікелей инъекцияланғанда көру қабілетін жақсартады.

Шолу

Ингибиторлар Механизм Бевацизумаб (Авастин) VEGF итраконазол VEGFR фосфорилдануын, гликозилдеуін, mTOR сигнализациясын, эндотелиялық жасушалардың көбеюін, жасушалардың қозғалысын, люменнің қалыптасуын және ісікке байланысты ангиогенезді тежейді. Карбоксамидотриазол Метионин аминопептидаза 2 ингибиторлары, эндотелиялық жасушалардың көбеюін және қозғалысын тежейді. TNP 470 (фумагиллин аналогы) CM101 иммундық жүйені белсендіреді. IFN α ангиогенез стимуляторларын төмендетеді және эндотелиялық жасушалардың қозғалысын тежейді. IL 12 ангиогенез ингибиторының түзілуін стимуляциялайды. Тромбоцит факторы 4 ангиогенез стимуляторларының байланысуын тежейді. Сурамин SU5416 тромбоспондин VEGFR антагонистері ангиостатикалық стероидтар + гепарин базалық мембрананың ыдырауын тежейді. Хрящтан алынған ангиогенезді тежеуші фактор матрицалық металлопротеиназа ингибиторлары ангиостатин эндотелиялық жасушалардың көбеюін тежейді және апоптозды туындатады. Эндостатин эндотелиялық жасушалардың қозғалысын, көбеюін және тірі қалуын тежейді. 2 метоксиэстрадиол жасушалардың көбеюін және қозғалысын тежейді және апоптозды туындатады. Текогалан эндотелиялық жасушалардың көбеюін тежейді. Тетратиомолибдат мыс хелаты, қан тамырларының өсуін тежейді. Талидомид эндотелиялық жасушалардың көбеюін тежейді. Тромбоспондин жасушалардың қозғалысын, көбеюін, жасушалардың жабысуын және эндотелиялық жасушалардың тірі қалуын тежейді. Пролактин VEGF αVβ3 ингибиторлары эндотелиялық жасушалардың апоптозын туындатады. Линомид жасушалардың қозғалысын тежейді. Рамуцирумабин VEGFR2-нің тежелуі. Таскинимод Белгісіз. Ранибизумаб VEGF сорафениб (Нексавар) киназаларды тежейді. Сунитиниб (Сутент) пазопаниб (Вотриент) эверолимус (Афинитор)

Бевацизумаб

VEGFR және эндотелийлік жасушалардағы басқа VEGF рецепторларына байланысу арқылы VEGF жасушалардың тірі қалуын ынталандырады, апоптоздың алдын алады және цитоскелетті қайта құрайды – бәрі де ангиогенезді күшейтеді. Бевацизумаб (саудалық атауы Avastin) VEGF-ті қанда ұстап, оның рецепторларымен байланысуын азайтады. Бұл ангиогенез жолының белсенділігін төмендетіп, ісіктердегі жаңа қан тамырларының пайда болуын тежейді.

Талидомид

Ангиогенезге қарсы препараттардың емдік мүмкіндіктеріне қарамастан, оларды тиісінше қолданбағанда зиян келтіруі мүмкін. Талидомид – осындай антиангиогенді заттың бір түрі. Талидомид жүкті әйелдерге лоқсығуды басу үшін тағайындалған. Бірақ жүкті әйелдер антиангиогенді зат қолданғанда, дамитын ұрықта қан тамырлары қалыпты қалыптаспайды, соның салдарынан ұрықтың мүшелері мен қан айналымы жүйесінің дұрыс дамуына бөгет жасайды. 1950 жылдардың соңы мен 1960 жылдардың басында талидомидті қолдану нәтижесінде мыңдаған балалар кемістіктермен, ең бастысы фокомелиямен дүниеге келді.

Каннабиноидтар

"Рак зерттеулері" журналының 2004 жылғы 15 тамыздағы санында жарияланған зерттеуге сәйкес, марихуанадағы белсенді ингредиенттер – каннабиноидтар, егеуқұйрықтарға (тері астына имплантацияланған ми ісіктері) қан тамырларының өсуін шектейді, бұл қан тамыр эндотелиалды өсу факторын (VEGF) өндіруге қажетті гендердің экспрессиясын тежеу арқылы жүзеге асырылады.

Қан кету

Қан кету – басқаруға ең қиын түсетін жанама әсерлердің бірі; бұл асқыну дәрінің тиімділігімен байланысты. Бевацизумаб қан кету асқынуларын тудыруға ең бейім дәрі екені дәлелденген. VEGF-ті тежеуші препараттардың қан кетуды тудыру механизмдері күрделі және толыққанды түсініксіз болғанымен, ең қабылданған гипотезаға сәйкес, VEGF ересектердегі қан тамырларындағы эндотелиялық жасушалардың тірі қалуын және қалыпты күйін сақтауға көмектеседі, ал оны тежеу зақымдалған эндотелиялық жасушалардың жаңару қабілетін азайтуы мүмкін.

Қан қысымының жоғарылауы

М.Л. Мейтленд жүргізген зерттеуде, сорафениб – VEGF жолдарының ингибиторымен алғашқы емделуден кейінгі 24 сағат ішінде орташа қан қысымы систолалық 8,2 мм сын. бағана және диастолалық 6,5 мм сын. бағанаға артқандығы хабарланды.

Қажетті емес әсерлері

Бұл дәрілер қан мен қан тамырларының бөліктеріне әсер ететіндіктен, олар осы процестерге байланысты қосымша әсерлерге (жағымсыз әсерлерге) ие болуы мүмкін. Қан кету және гипертензиядан басқа, бұл дәрілердің сирек кездесетін қосымша әсерлері: құрғақ, қышыған тері, қол-аяқ синдромы (алақан мен табанға көпіршіктер шығуы мүмкін, тері жұмсарып, қалыңдайды), диарея, шаршау және қан клеткаларының төмендеуі. Ангиогенез ингибиторлары жараның жазылуына кедергі келтіріп, жарақаттардың қайта ашылуына немесе қан кетуіне себеп болуы мүмкін. Өте сирек жағдайларда ішекте перфорация (тесік) пайда болуы мүмкін.