Кіріспе
1936 жылы жазылған К. Л. Р. Джеймс романы.
«Минти аллеясы» – Тринидадтық жазушы К. Л. Р. Джеймстің 1920 жылдардың соңында жазылған және 1936 жылы Лондонның Secker & Warburg баспасында, Батыс Үнді әдебиеті гүлденуін бастаған кезде жарық көрген романы. Бұл Англияда жарық көрген қара терілі Вест-Индиялықтың алғашқы романы болды және «кедейлерді, әсіресе кедей әйелдерді нәзік бейнелеуі және фольклорлық алаяқтық дәстүрді қазіргі заманда шебер пайдалануы үшін жоғары бағаланды». Кристиан Хёгсбьергтің сөзінше, Джеймс кейіннен былай деп атап өткен: «Менің саяси қызметім мен көзқарасымның негізгі құрамдас бөлігі» 1928 жылы жазған «Минти аллеясы» романының «адами» жағында жазылған, ол сол жазда болған бір «казарма ауласының» жұмысшылары туралы жазылған, жарияланбаған роман. Джеймс 1932 жылы Ұлыбританияға жазушы мамандығын меңгеру ниетімен және «Минти аллеясы» қолжазбасымен келді, содан кейін «Манчестер Гардиан» газеті үшін крикет туралы жазумен айналысты. Біраз уақыттан кейін ол саясатқа қатысып, большевиктер мен Гаити революциясы туралы кітаптар жазды, әдеби амбицияларын екінші орынға қойды. «Минти аллеясы» – оның жалғыз романы болды. Джеймс 1989 жылы Лондонда қайтыс болды.
Сюжет
Порт-оф-Испанияда, Тринидадта орын алған кітап, Хейнес мырзаның атау көшеде орналасқан үйдің бір бөлігін жалға алуға шешім қабылдауымен басталады – өте қысқа аллея. Оның анасы қайтыс болды, және ол көңілсіз өмірін жақсартуға тырысады. Үйді қалай төлеуге болатынын ойлап, ол келесі күні келіп, Мэйзи мен оның тәтесі, мисс Роузбен танысады, ол кішкентай бөлмесін жалға береді. Хейнес шарттарды және бағаны естігеннен кейін оны пайдалануға келіседі – 2,50 доллар. Келесі күні таңертең Хейнес жаңа үйіне заттарын көшіре бастайды. Сол үйге оралғанда, ол жаңа үй иесі, мистер Бенуамен танысады. Алғашқы сенбі күні ол ауру Мисс Атвеллмен, шығыс үнді қызметшісі Филоменмен және торт сатушы Джонмен кездеседі. Кейін мисс Роуз өзінің жаңа пәтер иесі, медбике Джексонмен келеді, ал үйдегілер көп ұзамай әңгімелеседі. Бірақ осындай жақсы сәттерден кейін Хейнс көңілсіздікке беріліп, бір ай ішінде No. 2-ден көшіп кетуді қалайды, қалғанын Эллаға қалдырады. Келесі күні таңертең, Роуз бен немересі шіркеуге барғанда, ол Бенуа мен медбике арасындағы қысқаша махаббатты жасырын көреді. Күн өткен сайын, сол медбике No. 2-де өмірдің басты факторына айналады, үйді таза ұстап тұрады. Бір күні таңертең үйде отырған Хейнес медбике Джексонның ұлы Сонниді үй иесінің оның мәрмәр ойынында жеңіске жеткені үшін ұрып-соққанын көреді: қарсыласы Мэйзиге сүйісқандық үшін. Медбике оны таяқпен ұрып-соққаннан кейін, ол оны Хейнстің бөлмесіне дейін қуып жетеді, онда ол одан жасырынады. Кейін, ол оны ит сияқты шақырғанда, Хейнс Сонниді құтқару мүмкіндігін жіберіп алады, ол оны қорғауға ниеттенген. Бірақ Соннидің анасы тағы да қамшымен соққы бергеннен кейін, бойжеткен жараланған аяғымен де Эллаға қайта оралуға шешім қабылдайды. Сол күні кешке медбике келіп, оның аяғын тексеріп, емдейді – оның аяғы жақсаруына дейін бірнеше күн өтеді. Бірнеше күннен кейін No. 2 жергілікті сот орындаушысы мен мистер Браунның үйлеріне келуінен сақтануға дайындалады. Бақытымызға орай, екеуін де ешкім көрмейді, бірақ олардың сөзі бірнеше күн бойы әңгімелерде пайда болады. Оның және мисс Роуздың арасындағы дауға байланысты медбике жақын арада үйден кетеді. Осылайша мұнда қиын кезең басталады: келесі күні таңертең полиция қызметкері Ұры болып шыққан Аушерді сұрайды; және Бенуа мен мисс Роуз арасындағы даулар медбикенің кеткеніне және үй иесіне деген махаббатына байланысты түндер бойы жалғасады. Тіпті екеуі бірін-бірін өлтіруге тырысады, ал бұл әрекеті үшін Хейнс кетуді шешеді. Таңғаларлығы, медбике Джексон Бенуаның көмегімен емтиханнан өтеді, бірақ үй иесімен болған қарым-қатынасынан басқа ештеңе туралы әңгіме болмайды. Көбірек таңғаларлығы, екеуі де құдаланып, олардың махаббаты мен болашақ неке туралы жаңалықтар жиі шығады. Олардың үйлену тойы айдың басында жексенбі күні таңғы сағат тоғызда өтеді, бірақ үйдегілер мисс Атвеллдің рәсімнен келуіне шыдамсызданады. Ол сағат 11-де оралғанда, рәсім кезінде болған барлық нәрсені айтады (көңілдің ошағы медбикелердің қымбат ақ фуги көйлегі). Кейін No. 2 ипотекаға қойылады, бірақ науқас мисс Роузды Хейнс ескертеді, үйді толық төлеуге сегіз жыл кетеді, тіпті оның торт бизнесі құлдыраған кезде де. Мисс Роузбен бірге Хейнс үйдің Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан бері қаншалықты өзгергенін біледі. Кейін, онымен кездесуге келгенде, ол Элланың ауырып жатқанын және оны анасына ауылға апарып жібергенде досы оның орнын алатынын біледі. Желтоқсан келеді, және Хейнс Бенуамен алғаш рет, ол медбикеге тұрмысқа шыққаннан кейін кездеседі, оның қаншалықты өзгергенін көру үшін алаңдайды. Бұл ерлі-зайыптылардың жағдайы жақсы емес екендігі туралы хабар тарады, ал үй иесі бұдан кейін жаңа жұмыс таппады. Соңғы кездері қиындыққа тап болғанына қарамастан, үйдің тұрғындары үшін Рождество қуанышпен жалғасады. Демалыс кезінде босатылған Аушер қалғандарына көмектеседі, өйткені олар No. 2-ні таза ұстау үшін бұрынғыдан да көп жұмыс істейді, ал Хейнс денсаулығы үшін жағажайда уақыт өткізуді шешеді. Бокс күні үйдегі компания, оның ішінде Хейнс, дәмді түскі асқа қуанады, содан кейін мисс Атвелл қысқаша сөйлеу арқылы Хейнске құрмет көрсетеді. Бойжеткеннің жауабы "өмірінің сөзі" болып шығады. Жаңа жыл қарсаңында Мисс Атвелл Хейнске келіп, Элланың әлі де ауырып жатқанын айтады. Жаңа жыл мерекесінде келесі күні ол мисс Роузға 20 доллар алдын ала төлейді (Мейзимен жасаған жоспары) үйде қалу үшін. Үш күннен кейін ол енді қалпына келген ди...
Кейіпкерлер
Г. Хейнс, 20 жасар, креол тегінен шыққан бодақ. Элла, Хейнстің үй қызметшісі. Элис Роуз, "No. 2 Минти аллеясының" иесі, Хейнс кейінірек тұратын жер. Маккарти Бенуа, Миссис Роуздың адалсыз жігіті. Медбике Джексон, Бенуа мырзамен махаббатқа түскен жалдамалы тұрғын. Сонни, медбикенің ұлы. Филомен, Шығыс Үндістандық қызметші әйел. Вильгельмина, тағы бір қызметші әйел. Мисс Атвелл, "No. 2" тұрғыны, қорғанысқа алынып, үй қамауында. Бойс, Хейнстің досы. Каррит, егде жастағы кітап сатушы. Томас Иннис (сондай-ақ Аушер деп те танылады), үй шаруасында жұмыс істеген, бұрын ұрылық жасаған адам. Мейзи, Миссис Роуздың қызы, Минти аллеясында тұратын.
Шығару
Minty Alley алғаш рет Ұлыбританияда Secker & Warburg баспасында 1936 жылы жарық көрді. Романның жаңа басылымы 1971 жылы New Beacon Books баспасынан шықты, ал 1997 жылы Миссисипи университетінің баспасы АҚШ нұсқасын жариялады. 2021 жылы Penguin Books баспасы Бернардин Эваристо құрастырған "Қара Британия: Жауап жазу" сериясы бойынша жаңа басылым шығарды.
Қабылдау
"Киркус Ревьюс" журналында "Минти аллея" романының жарық көргеніне 80 жыл толуына орай Грегори Макнама былай деп жазды: "Осы күрделі, бірақ қысқа романда Джеймс кітап атымен аталған қысқа көшеде таптық және этникалық айырмашылықтардың толық әлемін сығып шығарды, қызметшілер мен жұмысшы адамдар күнкөріс үшін күреседі, ал аллеяның жағдайы жақсырақ тұрғындары бір-бірімен қақтығысып, әртүрлі схемалар құрады. Менти аллеясының тұрғындары лауазымына қарамастан, бірігіп жұмыс істегенде жақсы нәтижелерге жетеді. Бірақ олардың барлығы басқа жердің жақсырақ екеніне келіседі, ал ең жақсы жер – Нью-Йорк қаласына бағытталған пароход тасымалының соңында, алыс горизонтта жатыр". Пэм Фрейзер Соломон режиссерлік еткен "Минти аллея" (Дона Кролл, Анжела Уинтер, Мартина Лэрд, Нина Вадия, Джулиан Фрэнсис, Джефф Фрэнсис, Вивьен Рочестер және Берт Цезарь актерлік құрамында ойнаған) алғаш рет 1998 жылдың 12 маусымында BBC Radio 4 арнасында көрсетілді және 1999 жылы "Раса Бұқаралық Ақпарат құралдарында" (CRE) сыйлығын жеңіп алды.