Кіріспе

Гвинея-Бисау аймағы

Томбали – Гвинея-Бисаудағы сегіз аймақтың бірі. Ол елдің оңтүстігінде орналасқан және оның астанасы Катио қаласы. 1998-1999 жылдардағы азаматтық соғыстан бері жергілікті әкімшілік құрылмаған, барлық әлеуметтік қызметтерді азаматтық қоғам ұйымдары және басқа да мемлекеттік органдар жүзеге асырады. Бұл мангровый батпақтары, жаңбырлы ормандар мен тығыз орманды жағалау аймағы. Жылдық жауын-шашын мөлшері 200 мм-ден асады. 2009 жылғы мәліметтер бойынша, аймақтың жалпы халқы 91 089 адамды құрады, оның ішінде қалалық халқы 12 967 адам, ал ауылдық халқы 78 122 адамды құрады. Аймақта әр жүз еркекке 94 әйел шақ келеді. 2009 жылы жұмыспен қамту деңгейі 54,77 пайызды, жұмыспен қамтылған еңбек күшінің үлесі 37,86 пайызды, еңбек күшінің үлесі 75,74 пайызды, ал еңбекке қабілетті халықтың үлесі 37,86 пайызды құрады, негізгі экономикалық қызмет – балық аулау. Күн сайын 2 доллардан кем табыс табатын адамдардың үлесі – абсолютті кедейлік деңгейі 69,1 пайызды құрады, бұл көрсеткіш ұлттық кедейлік деңгейінің 11,2 пайызын құрайды.

География

Томбали – теңіз жағалауындағы төмен жатқан аймақ, ал төмен жатқан жағалау аймақтары үлкен толқын кезінде мерзімімен суға батып қалады. Барлық жағалау аймақтарының ең жоғары биіктігі бар. Ішкі аймақта риалармен тізбектеліп жатқан жазықтар орналасқан. Аймақта көптеген ирек өзендер бар, олардың көп бөлігі жағалау аймақтарында сағаларды құрайды. Аймақ арқылы Кашеу деген басты өзен ағып өтеді. Климаты Катиодан солтүстікке қарай тропикалық саванна (Köppen Aw), ал Катиодан оңтүстікке қарай тропикалық муссон (Köppen Am) болып келеді. Гвинея-Бисаудың қалған бөлігі сияқты, мұнда да екі маусым бар: қарашадан мамырға дейін құрғақ маусым, оның кезінде шаңды гарматтан желдері соғып, температура шамамен -6 °C-тан 7 °C-қа дейін жетеді, және мамырдан қарашаға дейін муссондық жаңбырлы маусым, температура тұрақты және күн сайын қатты дауылдар болады. Аймаққа орташа жұбын шамамен жауады, ал Гвинея-Бисаудың ішкі аймақтарына жауады. Жағалау аймақтары мангр батпақтарымен, жаңбырлы орманмен және тығыз орманмен жабылған.

Әкімшілік

Томбали бес секторға бөлінеді: Беданда, Касин, Катио, Кьюбо (сетор) және Комо. Гвинея-Бисау 1973 жылғы 24 қыркүйекте Португалиядан Гвинея және Кабо-Верде тәуелсіздігі үшін Африка партиясы (PAIGC) басшылығымен жүргізілген соғыстар мен дипломатиялық саяси шаралардан кейін тәуелсіздік алды, ал Португалия 1975 жылғы 5 шілдеде Кабо-Верде тәуелсіздігін мойындады. PAIGC тәуелсіздік алғаннан кейін екі елде де билік жүргізді. Елдің экономикалық дамуына халықаралық қаражат көптеп құйылып жатқанда, партия билікті авторитарлық тәсілмен жемқорлыққа пайдаланғаны айыпталды. 1980-ші және 1990-шы жылдардағы бір партиялық жүйе тұрақсыз болды, әскер билікті жиі қолға алды, нәтижесінде азаматтық соғысқа ұшырап, мүліктер мен адам өмірінен айырылды. Билікті орталықтандыру мақсатында әкімшілік аймақ және сегіз облыс құрылды. 1998-1999 жылдардағы азаматтық соғыстан бері жергілікті басқару жүйесі жойылды, барлық әлеуметтік қызметтер азаматтық қоғам институттары және басқа да мемлекеттік органдар арқылы жүзеге асырылуда. Үкімет тарапынан денсаулық сақтау және білім беру салаларында қызметтердің көлемі шектеулі, барлық мемлекеттік мекемелер белгілі бір шектеулермен жұмыс істейді. 2003-2004 жылдары Ауысу шарты қабылданып, ауысу үкіметі сайланды. Әскери комитет екі азаматты уақытша президент және премьер-министр қызметіне тағайындады. 2005 жылғы 24 шілдеде бес жылдық мерзімге көп партиялық сайлау өтті. 2012 жылы әскери төңкеріс болды, содан кейін Еуроодақ және халықаралық көмек тоқтатылды. Соңғы сайлау 2014 жылғы сәуір айында 13 президенттік үміткер және 15 партияның қатысуымен өтті. Сайлауды 550 халықаралық байқаушы бақылады. Жозе Марио Ваз және оның партиясы президенттік және парламенттік сайлауда әскери қолдауға ие болған Нуньо Гомес Набиамнан жеңіске жетті.

Демография

2009 жылы аймақтың жалпы халқы 91 089 адамды құрады, оның ішінде қалалық халқы 12 967 адам, ал ауылдық халқы 78 122 адам болды. Аймақта әр жүз еркекке 94 әйел шаққанда. Аймақтың жалпы тұрғын халқы 91 089 адамды құрайды. Ауыл шаруашылығымен айналысатын аймақ халқының саны 41 746 адамды құрайды. Аймақтағы үй шаруашылықтарының орташа саны 8,1, ал халық тығыздығы 24,4 км² құрайды. Интерцензальдық орташа жылдық өсім көрсеткіші (түзетілген деректер бойынша) 1,61 пайызды құрайды. Елдегі ауыл шаруашылығынан тыс халық саны 49 343 адамды құрайды. Аймақтағы бір адамға шаққандағы үй шаруашылықтарының жалпы саны 11 272-ге жетеді. Аймақтағы христиандардың үлесі 14,7 пайыз, мұсылмандардың үлесі 43,00 пайыз, анимистердің үлесі 24,10 пайыз, толық жазылмағандардың үлесі 17,80 пайыз, ал дінге жатпайтындардың үлесі 0,4 пайызды құрайды. Өзендер мен жағалау аймақтарындағы басты экономикалық қызмет – балық аулау, ал ішкі аймақтарда – ауыл шаруашылығы. 2011 жылы еңбекке қабілетті халықтың жалпы саны елі бойынша 60 пайызды құрады, яғни көптеген адамдар жұмыспен қамтылған. Бірақ елде кедейлік деңгейі өте жоғары, халықтың үштен екісі кедейлік шегінен төмен тұрады деп есептеледі. Жұмыс істейтін халықтың шамамен 58,4 пайызы жеке кәсіппен айналысса, жалақы алатындардың үлесі 42 пайызды құрайды. 2001 жылы аймақтағы жұмыссыздық деңгейі 10,2 пайызды құрады, ал астана Бисауда бұл көрсеткіш 19,3 пайызды құрады. Жалпы жұмыспен қамтылғандардың 63,5 пайызы ауыл шаруашылығында (орман шаруашылығын қоса алғанда), 8,9 пайызы өнеркәсіпте және 6,1 пайызы мемлекеттік басқару саласында жұмыс істейді. 2011 жылғы ХВҚ есебінде ауыл шаруашылығымен айналысатын адамдар басқаларға қарағанда кедейрек екендігі, ал білімді және жоғары білімді адамдар көбірек табыс табатыны көрсетілген. Күн сайын 2 доллардан аз табыс табатын адамдардың үлесі, яғни абсолютті кедейлік деңгейі аймақта 69,1 пайызды құрады, бұл көрсеткіш еліміздің жалпы кедейлік деңгейіне 11,2 пайыз үлес қосады.