Ханс Георг Демель: Нобель сыйлықты физик және ион тұзағының дамушысы

Кіріспе

Неміс физигі Ханс Георг Демельт (9 қыркүйек 1922 – 7 наурыз 2017) – неміс және американдық физик, 1989 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты. Ол Вольфганг Паульмен бірлесіп ион тұзақтау (Пеннинг тұзағы) әдісін жасағаны үшін сыйлықтың жартысын бөлісті (сол жылы сыйлықтың екінші жартысы Норман Фостер Рамзиге берілді). Олардың әдісі электронның магниттік моментін жоғары дәлдікпен өлшеуге мүмкіндік берді.

Өмірбаян

Он жасында Демельт Берлиндегі Латын гимназиясы, Berlinisches Gymnasium zum Grauen Kloster, оқуға түсті, онда стипендия бойынша қабылданды. 1940 жылы бітіргеннен кейін ол Германия армиясына өз еркімен қызметке жазылды, ал 1943 жылы физиканы оқу үшін Бреслау университетіне баруға бұйрық берілді. Бір жыл оқығаннан кейін ол әскерге қайта оралды және Арденн шайқасында тұтқынға алынды. 1946 жылы американдық тұтқын лагерінен босатылғаннан кейін Демельт Геттинген университетінде физиканы оқуын жалғастырды, онда ескі, соғысқа дейінгі радиоларды жөндеу және айырбастау арқылы өзін асырады. Ол 1948 жылы магистрлік диссертациясын аяқтады және 1950 жылы Геттинген университетінде докторлық диссертациясын қорғады. Содан кейін ол 1952 жылы эмиграция жасап, Дьюк университетіне докторантурадан кейінгі стажер ретінде шақырылды. Демельт 1955 жылы Вашингтон штатының Сиэтл қаласындағы Вашингтон университетінде көмекші профессор, 1958 жылы доцент, ал 1961 жылы толық профессор болды. 1955 жылы ол Джордж Волкоффтың Британдық Колумбия университетіндегі зертханасында өзінің алғашқы электрондық соққы түтігін жасады және поляризацияланған атомдар мен еркін электрондардағы парамагниттік резонанстарды зерттеді. 1960 жылдары Демельт және оның студенттері сутек және гелий иондарының спектроскопиясымен айналысты. Электрон 1973 жылы Дэвид Уайнлендпен бірге оқшауланды, ол NIST-те тұтқынға алынған иондар бойынша жұмысын жалғастырды. Ол 1976 жылы алғашқы гений атомын жасады, содан кейін 1980 жылдарға дейін Р.С. Ван Дайкпен бірге электрон мен позитронның дәл магниттік моменттерін өлшеу үшін пайдаланды, бұл жұмыс оның Нобель сыйлығына әкелді. 1979 жылы Демельт бір атомның алғашқы суретін түсірген командаға жетекшілік етті. Ол 2002 жылдың қазан айында зейнеткерлікке шыққанға дейін Вашингтон университетінде иондық тұзақтар бойынша жұмысын жалғастырды. 2010 жылдың мамыр айында ол Сиэтлде өткен арнайы шарада Швецияның тәждік ханшайымы Викториядан Вашингтонның Нобель лауреаттарының бірі ретінде марапатталды. Ол қайтыс болған Ирмгард Лассовқа үйленген, олардың Герд есімді ұлы да қайтыс болған. 1989 жылы Демельт дәрігер Диана Дундорға үйленді. Демельт 2017 жылдың 7 наурызында Сиэтлде 94 жасында қайтыс болды.

At the age of ten Dehmelt enrolled in the Berlinisches Gymnasium zum Grauen Kloster, a Latin school in Berlin, where he was admitted on a scholarship. After graduating in 1940, he volunteered for service in the German Army, which ordered him to attend the University of Breslau to study physics in 1943. After a year of study he returned to army service and was captured during the Battle of the Bulge. After his release from an American prisoner of war camp in 1946, Dehmelt returned to his study of physics at the University of Göttingen, where he supported himself by repairing and bartering old, pre war radio sets. He completed his master's thesis in 1948 and received his PhD in 1950, both from the University of Göttingen. He was then invited to Duke University as a postdoctoral associate, emigrating in 1952. Dehmelt became an assistant professor at the University of Washington in Seattle, Washington in 1955, an associate professor in 1958, and a full professor in 1961. In 1955 he built his first electron impact tube in George Volkoff's laboratory at the University of British Columbia and experimented on paramagnetic resonances in polarized atoms and free electrons. In the 1960s, Dehmelt and his students worked on spectroscopy of hydrogen and helium ions. The electron was finally isolated in 1973 with David Wineland, who continued work on trapped ions at NIST. He created the first geonium atom in 1976, which he then used to measure precise magnetic moments of the electron and positron with R. S. Van Dyck into the 1980s, work that led to his Nobel prize. In 1979 Dehmelt led a team that took the first photo of a single atom. He continued work on ion traps at the University of Washington, until his retirement in October 2002. In May 2010, he was honoured as one of Washington's Nobel laureates by Crown Princess Victoria of Sweden at a special event in Seattle. He was married to Irmgard Lassow, now deceased, and the couple had a son, Gerd, also deceased. In 1989 Dehmelt married Diana Dundore, a physician. Dehmelt died on March 7, 2017, in Seattle, Washington, aged 94.

Марапаттар мен құрметтер

1970 жылы Дэвисон-Гермер сыйлығы. 1985 жылы Рамфорд сыйлығы. 1989 жылы физика бойынша Нобель сыйлығы. 1990 жылы Америка жетістіктері академиясының Алтын тақта сыйлығы. 1995 жылы Ұлттық ғылым медалі.