Кіріспе

Неміс ядролық физигі, физика саласындағы Нобель сыйлығының иегері Рудольф Людвиг Мёссбауэр (немісше: Mößbauer; 31 қаңтар 1929 – 14 қыркүйек 2011) – 1957 жылы «қайтымсыз ядролық резонанстық сәулелену» құбылысын ашқан неміс физигі, осы еңбегі үшін 1961 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығымен марапатталды. Бұл эффект Мёссбауэр эффектісі деп аталады және Мёссбауэр спектроскопиясының негізін құрайды.

Мансап

Мёссбауэр Мюнхенде дүниеге келді, сондай-ақ Мюнхен техникалық университетінде физиканы оқыды. Дипломдық жұмысын Хайнц Майер Лейбництің қолданбалы физика зертханасында дайындап, 1955 жылы аяқтады. Одан кейін Гейдельбергтегі Макс Планк медициналық зерттеу институтына түсті. Университетке қарасты болмағандықтан, бұл институт докторлық диссертацияны қорғау құқығына ие болмады, сондықтан Мёссбауэр 1958 жылы Мюнхенде докторлық диссертациясын қорғалғанда оның ресми ғылыми жетекшісі болған Майер Лейбництің басшылығында қалды. Докторлық диссертациясында ол 191-иридийде гамма-сәулелердің кері соққысыз ядролық флуоресценциясын, яғни Мёссбауэр эффектін ашты. 1960 жылы Роберт Паунд пен Глен Ребка бұл эффектті пайдаланып, Жердің гравитациялық өрісінде гамма-сәулеленуінің қызыл жылжуын дәлелдеген кезде оның даңқы зор өсті; бұл Паунд-Ребка тәжірибесі Альберт Эйнштейннің жалпы салыстырмалылық теориясының алғашқы эксперименталдық тексерулерінің бірі болды. Дегенмен, Мёссбауэр эффектісінің ұзақ мерзімді маңызы Мёссбауэр спектроскопиясында қолданылуында. Роберт Хофстадтермен бірге Рудольф Мёссбауэрге 1961 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығы табысталды. Ричард Фейнманның ұсынысымен Мёссбауэр 1960 жылы АҚШ-тағы Калтех институтына шақырылды, онда ол ғылыми қызметкерден аға ғылыми қызметкерге дейін жылдам өрледі; ол 1962 жылдың басында физика профессоры болып тағайындалды. 1964 жылы оның туған оқу орны, Мюнхен техникалық университеті (TUM), оны толық профессор ретінде қайта оралуға көндірді. Ол 1997 жылы профессор-эмиретус атағына ие болғанға дейін бұл лауазымда қалды. Оның қайтып келуінің шарты ретінде физика факультеті «кафедра» жүйесін енгізді. Бұл жүйе Мёссбауэрдің американдық тәжірибесімен күшті ықпалда болды, ол неміс университеттерінің дәстүрлі, иерархиялық «факультет» жүйесіне түбегейлі қайшы келді және TUM-ға неміс физикасында ерекше бедел берді. 1972 жылы Рудольф Мёссбауэр Гренобльге кетіп, Хайнц Майер Лейбництің Institut Laue Langevin директоры лауазымын иеленді, дәл сол кезде институттың жаңадан салынған жоғары ағынды зерттеу реакторы іске қосылды. Бес жылдық мерзімі аяқталғаннан кейін Мёссбауэр Мюнхенге оралды, онда оның институционалдық реформалары жалпы заңнамамен кері қайтарылды. Өмірінің соңына дейін ол осы «кафедраның жойылғанына» қатты ренжіді. Осы аралықта оның ғылыми қызығушылығы нейтрино физикасына ауысты. Мёссбауэр тамаша оқытушы ретінде танылды. Ол көптеген курстар бойынша, соның ішінде Нейтрино физикасы, Нейтрино тербелісі, Электромагниттік және әлсіз өзара әрекеттесулердің бірігуі және Фотондар мен нейтрондардың материямен өзара әрекеттесуі тақырыптарында жоғары мамандандырылған лекциялар оқыды. 1984 жылы ол физика курсын тыңдаған 350 студентке баяндама оқыды. Ол студенттеріне: «Түсіндіріңдер! Ең маңыздысы, сіздер оны түсіндіре білулеріңіз керек! Сіздерге емтихан тапсыруға тура келеді, онда сіздер оны түсіндіруіңіз керек. Соңында емтиханды тапсырып, диплом алып, "Бәрі аяқталды!" деп ойлайсыздар. – Жоқ, бүкіл өмір – емтихан, сіздер өтініш жазуыңыз керек, сіздер әріптестеріңізбен пікір алмасуыңыз керек. Сондықтан оны түсіндіруді үйреніңіз! Сіздер оны басқа студентке, әріптесіңізге түсіндіре отырып жаттығуға болады. Егер олар қолжетімді болмаса, анаңызға немесе мысығыңызға түсіндіріңіз! » деді.

Жеке өмір

1957 жылы Моссбауэр Элизабет Прицке тұрмысқа шықты. Олардың Питер есімді ұлы және Реджине мен Сузи есімді екі қызы болды. 1983 жылы олар ажырасып, 1985 жылы екінші әйелі Кристал Браунға үйленді. Моссбауэр 2011 жылдың 14 қыркүйегінде 82 жасында Германияның Грунвальд қаласында қайтыс болды.