Клаус Фукс: Атомдық шпион және физик өмірі

Кіріспе

Неміс туған британдық физик және атомдық тыңшы (1911–1988)

Клаус Эмиль Юлиус Фукс (29 желтоқсан 1911 – 28 қаңтар 1988) – неміс теориялық физигі және атомдық тыңшы, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде және одан кейін АҚШ, Ұлыбритания және Канаданың «Манхэттен» жобасынан Кеңес Одағына ақпарат берген. Лос-Аламос зертханасында Фукс алғашқы ядролық қарудың және кейінірек сутекті бомбаның алғашқы үлгілеріне қатысты маңызды теориялық есептеулерге жауапты болды. 1950 жылы сотталғаннан кейін ол Ұлыбританияда тоғыз жыл түрмеде отырды, содан кейін Шығыс Германияға көшіп, физик және ғылыми жетекші ретінде мансабын жалғастырды. Лютеран пасторының ұлы Фукс Лейпциг университетінде оқыды, онда оның әкесі теология профессоры болды. Ол студенттік саясатқа қатысып, Германияның Социал-демократиялық партиясының (СДПГ) студенттік бөлімшесіне және СДПГ-ның жауынгерлік ұйымы – Райхсбаннер Шварц Рот Голдқа қосылды. 1932 жылы СДПК-дан шығарылып, Германия Коммунистік партиясына (КПД) қосылды. 1933 жылғы рейхстаг өртінен және нацистік Германиядағы коммунистерді қуғындаудан кейін жасырынған. Ол Ұлыбританияға қашып, Невилл Фрэнсис Мотттың жетекшілігімен Бристоль университетінен докторлық дәрежесін алды, ал Эдинбург университетінен Max Born-ның ассистенты болып жұмыс істегенде ғылым докторы (DSc) ғылыми атағын алды. Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, ол Мэн аралында, содан кейін Канадада тұтқынға алынды. 1941 жылы Ұлыбританияға оралғаннан кейін ол Рудольф Пейерлстің ассистенты болып, британдық атом бомбасы жобасы – «Түбелік қорытпалар» жұмысында жұмыс істеді. Ол жоба туралы ақпаратты «Соня» атты Урсула Кучински арқылы Кеңес Одағына берді, ол неміс коммунисі және Ричард Сорге тыңшылар тобымен жұмыс істеген Кеңес әскери барлау қызметінің майоры болды. 1943 жылы Фукс пен Пейерлс Нью-Йорктегі Колумбия университетіне барып, «Манхэттен» жобасында жұмыс істеді. 1944 жылдың тамызында Фукс Лос-Аламос зертханасының теориялық физика бөліміне қосылып, Ханс Бетемен жұмыс істеді. Оның негізгі мамандығы плутоний бомбасын жасау үшін қажетті имплозия мәселесі болды. Соғыстан кейін ол Ұлыбританияға оралып, Харвеллдегі Атом энергиясын зерттеу мекемесінде Теориялық физика бөлімінің басшысы болып жұмыс істеді. 1950 жылдың қаңтарында Фукс 1942 жылдан бастап жеті жыл бойы кеңестерге ақпарат бергенін мойындады. Британдық сот оны он төрт жылға бас бостандығынан айырды, содан кейін ол Ұлыбритания азаматтығынан айырылды. 1959 жылы тоғыз жылдан кейін босатылып, Германия Демократиялық Республикасына (Шығыс Германия) көшіп, Ғылым академиясына сайланды және Германия Социалистік Бірлік партиясының (SED) орталық комитетінің мүшесі болды. Кейіннен ол Дрездендегі Ядролық физика орталық институтының директорының орынбасары болып тағайындалды, онда 1979 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін жұмыс істеді.

Klaus Emil Julius Fuchs (29 December 1911 – 28 January 1988) was a German theoretical physicist and atomic spy who supplied information from the American, British, and Canadian Manhattan Project to the Soviet Union during and shortly after World War II. While at the Los Alamos Laboratory, Fuchs was responsible for many significant theoretical calculations relating to the first nuclear weapons and, later, early models of the hydrogen bomb. After his conviction in 1950, he served nine years in prison in the United Kingdom, then migrated to East Germany where he resumed his career as a physicist and scientific leader. The son of a Lutheran pastor, Fuchs attended the University of Leipzig, where his father was a professor of theology, and became involved in student politics, joining the student branch of the Social Democratic Party of Germany (SPD), and the Reichsbanner Schwarz Rot Gold, the SPD's paramilitary organisation. He was expelled from the SPD in 1932, and joined the Communist Party of Germany (KPD). He went into hiding after the 1933 Reichstag fire and the subsequent persecution of communists in Nazi Germany, and fled to the United Kingdom, where he received his PhD from the University of Bristol under the supervision of Nevill Francis Mott, and his DSc from the University of Edinburgh, where he worked as an assistant to Max Born. After the Second World War broke out in Europe, he was interned in the Isle of Man, and later in Canada. After he returned to Britain in 1941, he became an assistant to Rudolf Peierls, working on "Tube Alloys"—the British atomic bomb project. He began passing information on the project to the Soviet Union through Ursula Kuczynski, codenamed "Sonya", a German communist and a major in Soviet military intelligence who had worked with Richard Sorge's spy ring in the Far East. In 1943, Fuchs and Peierls went to Columbia University, in New York City, to work on the Manhattan Project. In August 1944, Fuchs joined the Theoretical Physics Division at the Los Alamos Laboratory, working under Hans Bethe. His chief area of expertise was the problem of implosion, necessary for the development of the plutonium bomb. After the war, he returned to the UK and worked at the Atomic Energy Research Establishment at Harwell as head of the Theoretical Physics Division. In January 1950, Fuchs confessed that he had passed information to the Soviets over a seven year period beginning in 1942. A British court sentenced him to fourteen years' imprisonment and he was subsequently stripped of his British citizenship. He was released in 1959, after serving nine years, and migrated to the German Democratic Republic (East Germany), where he was elected to the Academy of Sciences and became a member of the Socialist Unity Party of Germany (SED) central committee. He was later appointed deputy director of the Central Institute for Nuclear Physics in Dresden, where he served until he retired in 1979.

Ерте өмір

Клаус Эмиль Юлиус Фукс 1911 жылғы 29 желтоқсанда Гессен Ұлы Герцогтығының Рюссельсхайм қаласында лютеран пасторы Эмиль Фукс пен оның әйелі Эльза Вагнердің төрт баласының үшіншісі болып дүниеге келді. 1932 жылғы наурыз айында өткен Германия президенттік сайлауында СДПП Пауль фон Гинденбургті президенттік лауазымға қолдады, себебі дауыстардың бөлінуінен қорқып, осы лауазым нацистік партияның (НСДАП) үміткері Адольф Гитлерге беріліп кетеді деп санады. Бірақ, Германия Коммунистік партиясы (КПД) өз үміткері Эрнст Тельманды ұсынғанда, Фукс оның атынан сөйлеуге келісті және СДПК-дан қуылды. Сол жылы Фукс және оның үш бауыры да КПД-ға қосылды. Фукс пен оның ағасы Герхард қоғамдық жиналыстарда белсенді сөз сөйледі және кейде НСДАП жиындарын бұзуға тырысты. Мұндай бір жиында Фуксты ұрып-сапалап, өзенге лақтырып жіберді. 1933 жылғы қаңтарда Гитлер Германияның рейхсканцлері болғаннан кейін Фукс Киль қаласын тастап кетуге шешім қабылдады, себебі сол жерде НСДАП өте күшті болды және ол танымал КПД мүшесі еді. Ол Берлиндегі Кайзер Вильгельм физика институтына оқуға түсті. 28 ақпанда Берлинге КПД-ның құпия отырысына бара жатқанда ол рейхстаг өрт туралы газет мақаласын оқыды. Фукс өртке оппозициялық партиялар кінәлі деп болжады және балға мен орақ белгісін жасырын түрде шешіп алды. Партия мүшелері оны басқа елде оқуын жалғастыруға шақырды. Ол 5 ай бойы бір партия мүшесінің пәтерінде жасырынып жүрді. 1933 жылғы тамызда ол Парижде Анри Барбюс төрағалық еткен антифашистік конференцияға қатысты, онда ағылшын жұбайлары Рональд және Джесси Ганнмен танысты, олар оны Сомерсет графтығының Клэптон қаласында қонаққа шақырды. 1933 жылғы қазанда ол Кайзер Вильгельм институтынан шығарылды.

Ұлыбританиядағы босқын

Фукс 1933 жылдың 24 қыркүйегінде Англияға келді. Джесси Ганн – Уиллс отбасының мүшесі, Империялық темекі компаниясының мұрагері және Бристоль университетіне демеушілік көрсеткен. Ол Фукспен Бристольдің физика профессоры Невилл Фрэнсис Моттпен кездесуді ұйымдастырды, ол Фуксты зерттеуші көмекші ретінде жұмысқа қабылдауға келісті. Фукс 1937 жылы физика ғылымдарының докторы атағын алды. "Моновалентті металдардың серпімділік қасиеттерінің кванттық механикалық есептелуі" тақырыбындағы мақаласы 1936 жылы Корольдік қоғамның еңбектерінде жарияланды. Осы кезде Мотттың қызметінде бірнеше неміс босқындары жұмыс істеді, бірақ олардың барлығына жұмыс орыны болмады. Мотт Фукс жақсы оқытушы бола алмайды деп ойлады, сондықтан оған Эдинбург университетінде зерттеуші лауазым ұйымдастырды, ол өзі неміс босқыны болған Макс Борнның жетекшілігінде жұмыс істеді. Фукс Борнмен бірлесіп "Конденсацияланатын жүйелердің статистикалық механикасы" және "Электромагниттік сәулеленудегі ауытқулар" тақырыбындағы мақалаларын Корольдік қоғамның еңбектерінде жариялады. Ол сондай-ақ Эдинбургтен ғылым докторы дәрежесін алды. Фукс Германиядағы әкесі Эмильге мақтанышпен хаттар жіберіп отырды. Германияда Эмиль академиялық қызметінен босатылып, лютеран шіркеуінің НСДАП-ты қолдауына көңілі толып, 1933 жылы квакер болып өтті. Ол үкіметке қарсы сөйлегені үшін тұтқындалып, бір ай бойы қамауда отырды. Оның қызы Элизабет коммунист Гюстав Китовскиге тұрмысқа шығып, Клаус есімді ұлдары болды. Элизабет пен Китовски 1933 жылы тұтқындалып, 18 айға бас бостандығынан айырылды, бірақ Рождествода босатылды. Оның ұлы Герхард пен әйелі Карин 1934 жылы тұтқындалып, екі жыл түрмеде отырды. Герхард, Карин, Элизабет және Китовски Берлинде автокөлік жалға беру агенттігін ашты, оны еврейлер мен үкіметке қарсылардың Германиядан құпия шығуына пайдаланды. Эмиль 1933 жылы тұтқындалғаннан кейін оның екінші қызы Кристал Цюрихке қашып, Цюрих университетінде білім беру және психология мамандықтарын оқыды. 1934 жылы ол Берлинге оралып, сонда да автокөлік жалға беру агенттігінде жұмыс істеді. 1936 жылы Эмиль АҚШ-тағы квакер достары арқылы Кристалдың Свартмор колледжіне оқуға түсуіне қол жеткізді. Ол Америкаға бара жатқанда Англияда ағасы Клаус Фуксқа қонаққа барды, содан кейін ол америкалық коммунист Роберт Хайнеманға үйленіп, Массачусетс штатындағы Кембридж қаласына қоныстанды. 1938 жылдың мамырында ол АҚШ-та тұрақты түрғын атанды. 1936 жылы Китовски мен Элизабет тағы да тұтқындалып, жалға алынған көліктер тәркіленді. Герхард пен Карин Чехословакияға қашып кетті. Элизабет босатылып, әкесі Эмильмен бірге тұрды, ал алты жылға сотталған Китовски кейіннен түрмеден қашып, Чехословакияға жетті. 1939 жылдың тамызында Элизабет пойыздың астына секіріп, өз-өзіне қол жұмсады, Эмильге кішкентай ұлы Клаусты тәрбиелеуді қалдырды.

Fuchs arrived in England on 24 September 1933. Jessie Gunn was a member of the Wills family, the heirs to Imperial Tobacco and benefactors of the University of Bristol. She arranged for Fuchs to meet Nevill Francis Mott, Bristol's professor of physics, and he agreed to take Fuchs on as a research assistant. Fuchs earned his PhD in physics there in 1937. A paper on "A Quantum Mechanical Calculation of the Elastic Constants of Monovalent Metals" was published in the Proceedings of the Royal Society in 1936. By this time, Mott had a number of German refugees working for him, and lacked positions for them all. He did not think that Fuchs would make much of a teacher, so he arranged a research post for Fuchs, at the University of Edinburgh working under Max Born, who was himself a German refugee. Fuchs published papers with Born on "The Statistical Mechanics of Condensing Systems" and "On Fluctuations in Electromagnetic radiation" in the Proceedings of the Royal Society. He also received a Doctorate in Science degree from Edinburgh. Fuchs proudly mailed copies back to his father, Emil, in Germany. In Germany, Emil had been dismissed from his academic post, and, disillusioned with the Lutheran Church's support of the NSDAP, had become a Quaker in 1933. He was arrested for speaking out against the government and was held for a month. His daughter, Elisabeth, married a fellow communist, Gustav Kittowski, with whom she had a child they named Klaus. Elisabeth and Kittowski were arrested in 1933, and sentenced to 18 months imprisonment but were freed at Christmas. Emil's son, Gerhard, and his wife Karin were arrested in 1934 and spent the next two years in prison. Gerhard, Karin, Elisabeth and Kittowski established a car rental agency in Berlin, which they used to smuggle Jews and opponents of the government out of Germany. After Emil was arrested in 1933, his other daughter, Kristel, fled to Zurich, where she studied education and psychology at the University of Zurich. She returned to Berlin in 1934, where she too worked at the car rental agency. In 1936, Emil arranged with Quaker friends in the United States for Kristel to attend Swarthmore College there. She visited her brother, Klaus Fuchs, in England en route to America, where she eventually married an American communist, Robert Heineman, and settled in Cambridge, Massachusetts. She became a permanent resident in the United States in May 1938. In 1936, Kittowski and Elisabeth were arrested again, and the rental cars were impounded. Gerhard and Karin fled to Czechoslovakia. Elisabeth was released and went to live with her father, Emil, while Kittowski, sentenced to six years, later escaped from prison and also made his way to Czechoslovakia. In August 1939, Elisabeth died by suicide by throwing herself from a train, leaving Emil to raise her young son, Klaus.

Соғыстан кейінгі іс-шаралар

Норрис Брэдберидің өтініші бойынша, ол 1945 жылдың қазанында Роберт Оппенгеймердің орнына Лос-Аламос зертханасының директоры болғаннан кейін, Фукс 1946 жылға дейін зертханада қалып, "Крестовый перепуть" операциясының қару сынақтарына дайындық жұмысына көмектесті. 1946 жылғы АҚШ Атом энергиясы заңы (МакМахон заңы) ядролық зерттеулер туралы ақпаратты ешқандай шетелге, оның ішінде Ұлыбританияға, ерекше ресми рұқсатсыз беруге тыйым салды. Фукс Ұлыбританиядағы ядролық ғалымдарға және кеңестік байланыстарына жоғары құпия АҚШ ақпаратын берді. 2014 жылға дейін британдық ресми Фуксқа қатысты құжаттар жасырынып келді. 2020 жылы Ұлттық мұрағат KV 2/1263 нөмірімен Фуксқа қатысты бір іс материалды тізімге енгізді, оның ішінде "Прокуратураның ісі. Алғашқы тексерулердің қорытындылары және ресейліктерге берілген ғылыми-техникалық ақпараттың егжей-тегжейлі сипаттамасы" бар. Бұл материалдың жариялану күні көрсетілмеген. 2020 жылдың қазан айындағы кітап шолуында автор Нэнси Торндайк Гринспен "Кьюде сақталған Фукс ісіне қатысты кейбір құжаттарға, мысалы AB/1 сериясына, көптеген адамдардың қол жеткізуі шектеулі болған сияқты" деген пікір білдірді. Фукс британдықтар тарапынан жоғары бағаланған ғалым болды, олар оның Ұлыбританияға оралып, Ұлыбританияның соғыстан кейінгі ядролық қару бағдарламасында жұмыс істеуін қалады. Ол 1946 жылдың тамызында Харвеллдегі Атом энергиясын зерттеу орталығында Теориялық физика бөлімінің меңгерушісі болды. 1947 жылдың соңынан 1949 жылдың мамырына дейін ол кеңестік өкілі Александр Феклисовке сутекті бомба жасаудың негізгі теориялық жоспарын және Англия мен Америкадағы жұмыстардың барысына қарай оны әзірлеудің бастапқы жобаларын тапсырды. Феклисовпен алты рет кездесіп, ол Эниветок атолліндегі уран және плутоний бомбаларын сынау нәтижелерін және уран-235 өндірісі туралы маңызды деректерді ұсынды. Сондай-ақ 1947 жылы Фукс Біріккен саясат комитетінің (CPC) конференциясына қатысты, ол АҚШ, Ұлыбритания және Канада үкіметтерінің жоғары деңгейлерінде атомдық құпияларды алмасуды жеңілдету үшін құрылған. Тағы бір кеңестік тыңшы Дональд Маклин де CPC-нің британдық ко-хатшысы ретінде қатысты.

At the request of Norris Bradbury, who had replaced Robert Oppenheimer as director of the Los Alamos Laboratory in October 1945, Fuchs stayed on at the laboratory into 1946 to help with preparations for the Operation Crossroads weapons tests. The US Atomic Energy Act of 1946 (McMahon Act) prohibited the transfer of information on nuclear research to any foreign country, including Britain, without explicit official authority, and Fuchs supplied highly classified U. S. information to nuclear scientists in Britain and to his Soviet contacts. as of 2014, British official files on Fuchs were still being withheld. as of 2020, the National Archives listed one dossier on Fuchs, KV 2/1263, including the "Prosecution file. With summary of early interrogations and details of the scientifical/technical information passed to the Russians". The date of release of this material was not stated. According to an October 2020 book review, author Nancy Thorndike Greenspan "appears to have had access to some of the Fuchs files that have been withheld at Kew, such as the AB/1 series, which has been closed for access for most human beings". Fuchs was highly regarded as a scientist by the British, who wanted him to return to the United Kingdom to work on Britain's postwar nuclear weapons programme. He returned in August 1946 and became the head of the Theoretical Physics Division at the Atomic Energy Research Establishment at Harwell. From late 1947 to May 1949 he gave Alexander Feklisov, his Soviet case officer, the principal theoretical outline for creating a hydrogen bomb and the initial drafts for its development as the work progressed in England and America. Meeting with Feklisov six times, he provided the results of the test at Eniwetok Atoll of uranium and plutonium bombs and the key data on production of uranium 235. Also in 1947, Fuchs attended a conference of the Combined Policy Committee (CPC), which was created to facilitate exchange of atomic secrets at the highest levels of governments of the United States, United Kingdom and Canada. Donald Maclean, another Soviet spy, was also in attendance as British co secretary of CPC.

Анықтау және мойындау

1949 жылдың қыркүйегіне қарай, "Венона" жобасынан алынған мәліметтер GCHQ-ға Фукс тыңшы екенін көрсетті, бірақ британдық барлау қызметі ақпарат көзін жасыруға тырысты. Кеңес Одағы онымен ақпан айында байланысын үзіп қойған. Кейін Ким Филби Фуксқа хабар берген болуы мүмкін. 2019 жылғы "Троица" атты өмірбаяны үшін көп зерттеу жүргізген Фрэнк Клоуз, MI5 Фуксқа екі жылдан астам уақыт күдікпен қарағанын растады. Кітапқа жасалған шолуда: "Дәл айту керек болса, Фукс кінәлі екенін нақты дәлелдеген GCHQ-дегі шифрлаушылар еді, әдетте барлық құрмет американдық командаға беріледі", - делінген. 1949 жылдың желтоқсанында MI5 офицері Уильям Скардонмен бейресми кездесуде Фукс бастапқыда тыңшы екенін жоққа шығарды және ұсталған жоқ. 2020 жылы жарық көрген "Атомдық тыңшы: Клаус Фукстың қараңғы өмірі" атты кітабының авторы Нэнси Торндайк Гринспанның сөзіне сәйкес, Скардон Фуксқа егер ол бұрынғы тыңшылық әрекеттерін мойындаса, Харвеллде жұмысын жалғастыруға рұқсат беруі мүмкін екенін айтқан. 1949 жылдың қазан айында Фукс Харвеллдегі қауіпсіздік бөлімінің басшысы Генри Арнольдқа әкесінің Шығыс Германиядағы Лейпциг университетінде профессорлық қызметке тағайындалғанын хабарлады, бұл да маңызды фактор болды. Қаңтар айының басында Фукс әкесінің Шығыс Германиядағы тағайындалуына байланысты Харвеллдегі лауазымынан кетуі керектігін естіді. Оған университетте жұмыс табуға көмек ұсынылды. 1950 жылдың 24 қаңтарында Скардонмен төртінші рет кездескен Фукс кеңес одағына ақпарат бергенін өз еркімен мойындады. Нэнси Торндайк Гринспанның сөзіне сәйкес, Скардонның кездесу туралы есебінде "Фуксқа мойындаса Харвеллде қалуға уәде берілгені туралы ештеңе айтылмаған", бірақ кейінгі жауап алуда "Фуксты қазіргі психологиялық күйінде ұстап тұруға" келісім берілді. Фуксты сотқа тарту үшін Скардон Фукстан қол қойылған мәлімдеме жазуын сұрады, ол Лондондағы Соғыс кеңсесінде жасады. Құжатта: "Маған мойындап, Харвеллде қалу немесе кетіп қалу мүмкіндігі берілді" деген сөздер болды. Үш күннен кейін ол мазмұны техникалық сипаттағы мәлімдемені Ұжымдық өнеркәсіп министрлігіндегі атом энергиясының орынбасары Майкл Перринге де жолдады. Фукс тергеушілерге НКГБ Калифорния штатының Беркли қаласында агентті сатып алғанын, ол 1942 жылы немесе одан бұрын уран-235-тің электромагниттік бөлінуі туралы Кеңес Одағына хабарлағанын айтты. Фукстің британдық және американдық барлау қызметтеріне берген мәлімдемелері Дэвид Грингласс және Джулиус пен Этель Розенбергтің АҚШ-тағы сот процесіндегі маңызды куәгер Гарри Голдты айыптау үшін пайдаланылды. Фукс кейінірек 1945 жылы курьер Гарри Голд арқылы жоба туралы егжей-тегжейлі ақпаратты Кеңес Одағына бергенін, ал 1946 және 1947 жылдары Эдвард Теллердің сутек бомбасының жұмыс істемейтін "Супер" дизайны туралы қосымша ақпаратты бергенін мәлімдеді. Фукс сондай-ақ "Мен соңғы рет [Кеңес билігіне] ақпарат бергенім 1949 жылдың ақпан-наурыз айларында болды" деді. Алайда Фукске кеңестер оның ақпаратын қалай пайдаланатыны туралы ештеңе айтылмады, және оның тыңшылық байланыстарынан алынған кейбір сұрақтар кеңестердің Манхэттен жобасының ішінде қосымша көздері бар екенін көрсеткенмен, ол олардың кім екенін білмеді. Ол Перринге кеңестердің өз атом бомбасын осылай тез жасап шығара алғанына "өте таң қалғанын" айтты, "өйткені ол берген ақпаратты осылай тез қолдану мүмкін емес деп сендірген және ресейліктердің инженерлік жобалау мен құрылыс нысандары жоқ еді". Британдық сутек бомбасы жобасының басшысы сэр Уильям Пенни 1952 жылы түрмеде Фукспен кездесті. Түрмеде отырған кезінде Фукс Ирландия республикалық армиясының тұтқыны Сеймус Мерфимен достық қарым-қатынаста болды, олар шахмат ойнады және қашып кетуіне көмектесті. Фукс 1959 жылдың 23 маусымында Уэйкфилд түрмесінде тоғыз жыл төрт ай мерзімін өткергеннен кейін (Англияда ұзақ мерзімге сотталғандар жақсы мінез-құлқы үшін үштен бір бөлігін алуға құқылы болғандықтан) босатылды және дереу Германия демократиялық Республикасына (ГДР) көшті.

By September 1949, information from the Venona project indicated to GCHQ that Fuchs was a spy, but the British intelligence services were wary of indicating the source of their information. The Soviets had broken off contact with him in February. Fuchs may have been subsequently tipped off by Kim Philby. After a great deal of research for his 2019 biography, Trinity, Frank Close confirmed that while MI5 suspected Fuchs for over two years, "it was decrypters at GCHQ who supplied clear proof of his guilt not the crack American team that is normally given all the credit", according to a review of the book. Under interrogation by MI5 officer William Skardon at an informal meeting in December 1949, Fuchs initially denied being a spy and was not detained. According to Nancy Thorndike Greenspan, author of a 2020 book, Atomic Spy: The Dark Lives of Klaus Fuchs, Skardon told Fuchs that if he admitted his earlier espionage activity, he could be permitted to continue to work at Harwell. In October 1949, Fuchs had approached Henry Arnold, the head of security at Harwell, with the news that his father had been given a chair at the University of Leipzig in East Germany, and this information became a factor as well. In early January Fuchs was informed that he must resign his position at Harwell because of his father’s appointment in East Germany. He was offered help in finding a university post. Meeting with Skardon for a fourth time on 24 January 1950, Fuchs voluntarily confessed that he had shared information with the Soviets. According to Nancy Thorndike Greenspan, Skardon’s report on their meeting “made no mention of his promise to Fuchs to stay on at Harwell if he confessed,” but at the subsequent debriefing it was agreed “to maintain FUCHS in his present state of mind, and for this state of mind to be in no way disturbed”. To make it possible to prosecute Fuchs, Skardon proposed that Fuchs be asked to prepare a signed statement, which he then did at the War Office in London. The document included the statement “I was given the chance of admitting it and staying at Harwell or clearing out.”

Three days later, he also directed a statement more technical in content to Michael Perrin, the deputy controller of atomic energy within the Ministry of Supply. Fuchs told interrogators that the NKGB had acquired an agent in Berkeley, California, who had informed the Soviet Union about electromagnetic separation research of uranium 235 in 1942 or earlier. Fuchs's statements to British and American intelligence agencies were used to implicate Harry Gold, a key witness in the trials of David Greenglass and Julius and Ethel Rosenberg in the United States. Fuchs later stated that he passed detailed information on the project to the Soviet Union through courier Harry Gold in 1945, and further information about Edward Teller's unworkable "Super" design for a hydrogen bomb in 1946 and 1947. Fuchs also stated that "The last time when I handed over information [to Russian authorities] was in February or March 1949". Fuchs, however, was not told how the Soviets would or would not use his information, and though certain questions from his espionage contacts suggested to him that the Soviets had additional sources within the Manhattan Project, he was unaware of their identities and knowledge. He told Perrin that he was himself "extremely surprised" at the speed at which the Soviets developed their own atomic bomb, "as he had been convinced that the information he had given could not have been applied so quickly and that the Russians would not have had the engineering design and construction facilities that would be needed to build large production plants in such a short time." The head of the British H bomb project, Sir William Penney, visited Fuchs in prison in 1952. While imprisoned, Fuchs was friendly with the Irish Republican Army prisoner Seamus Murphy with whom he played chess and helped to escape. Fuchs was released on 23 June 1959 after he had served nine years and four months of his sentence (as was then required in England where long term prisoners were entitled by law to one third off for good behaviour in prison) at Wakefield Prison and promptly emigrated to the German Democratic Republic (GDR).

Шығыс Германиядағы мансап

ГДР-дегі Берлин Шенефелд әуежайына келген кезде Фуксты студенттік кезіндегі коммунист досы Грете Кейлсон күтіп алды. Олар 1959 жылдың 9 қыркүйегінде үйленді. ГДР-де Фукс ғылыми мансабын жалғастырып, зерттеулерді басқарушы ретінде зор беделге ие болды. 1967 жылы SED орталық комитетінің мүшесі болды, ал 1972 жылы Ғылым академиясына сайланды, онда 1974 жылдан 1978 жылға дейін физика, ядролық және материалдар ғылымдары зерттеу бағытының жетекшісі қызметін атқарды; содан кейін Дрездендегі Россендорф Ядролық физика орталық институтының директорының орынбасары болып тағайындалды, ол 1979 жылы зейнетке шыққанға дейін қызмет етті. 1984 жылдан бастап Фукс энергетикалық негізгі зерттеулер және микроэлектроника негіздері жөніндегі ғылыми кеңестердің төрағасы болды. Ол Отандық Еңбек орденімен, Карл Маркс орденімен және Шығыс Германияның Ұлттық сыйлығымен марапатталды. Томас Рид пен Дэниел Стиллманның «Ядролық экспресс: бомбаның саяси тарихы және оның таралуы» (2009) кітабында Фукстың Цян Санцян және басқа қытай физиктеріне берген оқулықтары оларға бес жылдан кейін сынақтан өткен 596 деп аталған алғашқы қытай атом бомбасын жасауға көмектескені айтылады. Ядролық қару тарихының үш тарихшысы – Роберт С. Норис, Джереми Бернштейн және Питер Д. Циммерман бұл мәлімдемені «негізсіз болжам» деп сынап, «Ядролық экспресс» кітабын «амбициялы, бірақ терең кемшіліктері бар кітап» деп мәлімдеді.

Өлім

Фукс 1988 жылғы 28 қаңтарда Берлинде қайтыс болды. Ол өртеліп, Берлиннің Фридрихсфельд зиратындағы Перголенвег Эренграб арнаулы бөліміне қойылды.

Мұрағаттық жинақтар

Роберт С. Уильямс Клаус Фукстың өмірбаяны материалдарының жинағы, 1943–1989, Нильс Бор кітапханасы және мұрағаты.