Кіріспе

Оңтүстік Калифорния шығанағы – АҚШ пен Мексиканың батыс жағалауында, Калифорниядағы Консепсия мүйісінен Бая Калифорниядағы Пунта Колонетке дейін созылатын 692 шақырымдық (430 миль) қисық жағалау учаскесі, сондай-ақ осы қисықпен белгіленген Тынық мұхитының аймағы. Бұл аймаққа Калифорнияның Канал аралдары, Бая Калифорнияның Коронадо аралдары мен Тодо Сантос аралдары кіреді. Аймақ Жерорта теңізі климатына ұқсас, яғни жаңбырлы қыстар мен құрғақ жаздарға ие. Оңтүстік Калифорния шығанағында өсімдіктер, балықтар, құстар мен сүтқоректілердің көптеген түрлері тіршілік ететін дамыған экожүйе бар.

Тарих

Түрлі түпкілікті американдық халықтар еуропалықтар келгенге дейін ондаған мың жылдар бойы Оңтүстік Калифорния шығанағында және оның төңірегіндегі жерлерді мекендеген. 16 ғасырда испан саяхатшылары келгенде, Чумаш халқы шығанақтың солтүстік жағалау аймағын, сондай-ақ төрт Солтүстік арна аралдарын, ал Тонгва (немесе Габриелено) Лос-Анджелес алқабын және Оңтүстік арна аралдарын қоныстандырған. Payómkawichum және Kumeyaay шығанақтың оңтүстік бөлігін мекендеген. 1542 жылы қазіргі Сан-Диего шығанағында испандық Хуан Родригес Кабрильо және оның экипажы осы аймаққа келген алғашқы еуропалық саяхатшылар болды. Кабрильоның арна аралдарының бірінде жерленгені айтылады. 2013-2014 жылдары ғалымдар Тынық мұхитының жағалауында бұрын-соңды тіркелмеген ең ірі теңіз жұлдыздарының қырылуына куә болды. Теңіз жұлдыздарының қырылу ауруы теңіз жұлдыздары басқа жаратылыстардың санын бақылауда маңызды рөл атқаратын, экожүйе үшін маңызды түр болғандықтан, экожүйеде маңызды өзгерістерге әкелді.

География

Оңтүстік Калифорния шығанағы Солтүстік Американың Тынық мұхиты жағалауында шамамен созылып жатыр, оның шамамен бөлігі АҚШ-та, ал бөлігі Мексикада орналасқан. Шығанақтың шамамен ортасы Сан-Клементтен оңтүстік-шығысқа қарай Сан-Онофре мемлекеттік жағажайында орналасқан.

Жағалау топологиясы

Оңтүстік Калифорния шығанағының жағалау топографиясы әртүрлі, аллювиалды жазықтар мен теңіз террасалары Трансверс және Пенинсулярлық қатарлардың тауларымен тілгіленген. Жағалауда көптеген аралдар орналасқан, олардың ең ірісі – Канал аралдарының Санта-Крус аралы. Шығанақтың солтүстік және орталық бөліктері көбінесе Үлкен Лос-Анджелес және Сан-Диего-Тихуана қалалық аймақтарында урбанизацияланған, ал қалған бөлігі көбінесе ауылдық жер болып қала береді. Шығанақ бойында орналасқан басқа да ірі қалаларға Санта-Барбара, Вентура, Окснард, Плеяс-де-Розарито және Энсенада кіреді. Калифорния штатының Санта-Барбара округіндегі Гавиота жағалауы – Оңтүстік Калифорния жағалауының соңғы дамытылмаған бөлігі, онда әсерлі жартастар, шалқар жағажайлар және террасалы далалар бар.

Су асты топологиясы

Су астындағы айрықша ерекшеліктерге Хьюнеме каньоны, Ла-Холла каньоны, Ньюпорт каньоны және Редондо каньоны кіреді.

Климат

Жағалаудың солтүстік бөлігі негізінен Жерорта теңізі климатына (Köppen Csb) ие, ыстық, құрғақ жаздары және жұмсақ, ылғалды қыстары бар. Бұл жағалаудың орталық және оңтүстік бөліктері негізінен жартылай шөлейтті климатқа (Köppen Bsk) ие, ыстық, құрғақ жаздары және салқын, ылғалды қыстарымен сипатталады. Көктемнің соңы мен жаздың басында теңіз қабаты әдетте жағалауға жақын пайда болады, жағалаудағы елді мекендерді салқын ауамен жауып, қаныққан жағдайда тұман да әкеледі. Лос-Анджелес және Сан-Диего қалалары арасындағы айлық орташа температураның айырмашылығы бар. Бұл жағалау аймағындағы жауын-шашынның көп бөлігі желтоқсан, қаңтар және ақпан айларында жауады, орташа айлық көрсеткіші – .

Биология

Оңтүстік Калифорния шығанағы Тынық мұхитының субарктикалық, экваторлық және Солтүстік Тынық мұхитының орталық су массалары сияқты көптеген әртүрлі су массаларының арасында көпір ретінде қызмет етеді. Орталық орналасқандықтан, оның балық фаунасы осы басқа су массаларына тән түрлерді қамтиды. Оңтүстік Калифорния шығанағында Калифорния теңіз балықтарының 481 түрі, құстардың 195 түрі және етегі бар жыртқыштардың жеті түрі қоныстанған.

Құстар

Оңтүстік Калифорния шығанағы 195 түр құсқа мекенжай, оның ішінде қауіпті жағдайдағы түрлер де бар, мысалы, жеңіл аяқты қаңқақ (Rallus longirostris levipes). Кейбір құстар шығанақтар, порстар, мұхиттар сияқты су қоймаларының жанында ұя салады және аң аулайды, соның ішінде теңіз шөптері өсетін аймақтарда да. Қоңыр пеликан және кейбір құсқарлар сияқты түрлер балық аулауға тырысып, басын суға тікелей батырады. Басқа түрлер, мысалы, гребтер мен қазтұмсықтар Баха-Калифорниядан жағалау сулары арқылы көшіп келіп, балық аулау және тамақтану үшін тоқтайды. Тасты жағалауда тұратын құстар тамақ табуға бейімделген және тасты жағалауға жабысқан жәндіктерді ұстауға маманданған. Тасты теңіз жағалауында жиі кездесетін құстарға қара балықшы (Haemotopus bachmani), қаңғыбас (Heteroscelus incanus) және серфинг құстары (Aphorize virgata) жатады. Су тасқыны төмендеген кезде, құстар құбыжықтарды ұстау үшін жартастарға шығады. Теңіз құстары да тасты жағалау беттерінде ұялайды. Алыс жартастарда сұңқарлар мен қарғалар ұялайтыны белгілі. Құмды жағажайларда көкбалықтар, шағалақайлар, мраморлы көкбалықтар (Limosa fedoa) және бірнеше түр құсқұстар мекендейді.

Табиғи ресурстар

Оңтүстік Калифорния шығанағы жағалау және теңіздегі мұнай қорымен ерекшеленеді. Соңғы бір ғасыр бойы Голета, Санта-Моника және Хантингтон-Бич сияқты жағалау қалаларының теңіз аумақтары мұнай өндіру орындарына ие болған. Бұл мұнай қорының болуымен бірге, құбыржолдарды қоса алғанда, тиісті инфрақұрылым да салынып келді. Оңтүстік Калифорния шығанағы аймағынан алынатын басқа маңызды ресурстарға анчоус, сардина, скумбрия және бас балығы жатады. Гүлденген теңіз өмірі және қолжетімді теңіз тағамдары Оңтүстік Калифорнияның жағалауында порттар мен мариналардың дамуына ықпал етті.

Сақтау

Калифорнияның бүкіл жағалауы, иілім бойындағы барлық аралдарды қоса алғанда, материктен 12 теңіз милі аралығында орналасқандар да, Калифорния жағалауы ұлттық ескерткішінде қорғалады. Канал аралдарының айналасындағы сулар Канал аралдары ұлттық паркі және Канал аралдары ұлттық теңіз қорығында қорғалады. Бая Калифорнияда Гвадалупе аралы, Тодос Сантос аралы және Коронадо аралдарының экологиясы Бая Калифорния Тынық мұхиты аралдары теңіз табиғат қорғау аймағында қорғалады.