Кіріспе
Словакиялық саясаткер және журналист Милан Ходжа (1 ақпан 1878 – 27 маусым 1944) – словакиялық саясаткер және журналист, 1935 жылдан 1938 жылға дейін Чехословакияның премьер-министрі қызметін атқарды. Өңірлік интеграцияны қолдаушы ретінде ол Орталық Еуропа мемлекеттерінің демократиялық федерациясын құруға жасаған әрекеттерімен белгілі болды.
Milan Hodža (1 February 1878 – 27 June 1944) was a Slovak politician and journalist, serving from 1935 to 1938 as the prime minister of Czechoslovakia. As a proponent of regional integration, he was known for his attempts to establish a democratic federation of Central European states.
Ерте өмір
Милан Ходжа Венгрия Корольдігінің Турок округінің (қазіргі Сучаны, Словакия) Сзучани лютерандық қауымында дүниеге келген. Оның тегі (түрік тілінде «ұстаз» немесе «шебер» деген мағынаны білдіреді) Османлы империясының жаулауы мен билігі кезінде оның ата-бабаларына берілген. 1888-1890 жылдары Бестерцебанья (қазіргі Банска-Быстрица, Словакия) гимназиясында, 1890-1894 жылдары Сопронда және 1896 жылы бітіру емтихандарын тапсырған Нагисзебенде (қазіргі Сибиу, Румыния) оқыды, содан кейін Будапешт және Вена университеттерінде білім алды. Ол 1897 жылы Будапештте журналист ретінде мансабын бастады. «Slovenský denník» (1900–1901) газетін шығарып, редакторы болды, сондай-ақ «Slovenský týždenník» (1903–1914) апталық басылымын басқарды. 1916 жылдан 1918 жылға дейін Венадағы Австрия баспасөз бюросының редакторы қызметін атқарды.
1918 жылға дейінгі саяси мансап
Ол 1905-1910 жылдары Мажарстан Корольдігінің парламентіне депутат болып сайланды. Австрия-Мажарстандағы жалғыз словак партиясы – Словак Ұлттық партиясының мүшесі ретінде, ол словак аграризмінің идеологиялық жетекшісі және негізін қалаушысы болды. Ол 1906 жылдан 1914 жылға дейін Словак Ұлттық партиясы төрағасының орынбасары қызметін атқарды. Партия оның аграрлық бағдарламасын қолдамағандықтан, ол жеке саяси партия құруды жоспарлады, бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін бұл жоспары іске аспады. Милан Ходжа 1910 жылғы сайлаулардан кейін Австрия және Венгрия тақтарының мұрагері, эрцгерцог Франц Фердинандтың жақын кеңесшісі болды. Ол эрцгерцогқа Венгрия Корольдігін федеративтік монархияға айналдырудың толық жоспарын ұсынды, соның ішінде жеке словак мемлекетін құру да қарастырылды. Эрцгерцог федерализацияның мажар еместердің наразылығын баса отырып, монархиямен байланысты нығайтады деп үміттенеді, бірақ оның бұл бастамасына венгр саяси элитасы күшті қарсылық көрсетті. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Милан Ходжа Чехословакия құруға дайындық жұмыстарына қатысты. Ол 1918-1919 жылдар аралығында Словакия Ұлттық Кеңесінің мүшесі болды және Словакия халқының Декларациясына қол қойды, осылайша словактар 1918 жылы жаңадан құрылған Чехословакия мемлекетіне ресми түрде қосылды.
Milan Hodža was a close aide of Archduke Franz Ferdinand, the successor to the Austrian and Hungarian thrones, after the 1910 elections. He proposed to the Archduke a detailed plan to turn the Kingdom of Hungary into a federative monarchy, including a separate Slovak state. The Archduke hoped that federalization would strengthen the ties between the oppressed non Magyar nations and the monarchy, but his initiative was strongly opposed by the Hungarian political elite. During World War I, Milan Hodža was involved in the preparations for the creation of Czecho Slovakia. He was a member of the 1918–1919 Slovak National Council and was a signatory of the Declaration of the Slovak Nation, with which the Slovaks officially joined the newly created state of Czechoslovakia in 1918.
Бірінші Чехословакия Республикасы
Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Словакиядағы Чехословакия аграрлық партиясының жетекшісі болды және осы ретте көптеген салаларда Чехословакия саясатына елеулі ықпал етті, жер реформасы процесіне, аграрлық төлемдер туралы заңдарды қабылдауға, міндетті синдикаттануға, әкімшілік реформаларға және үкіметтің құрылымы мен саясатына бағыт берді. Екі дүниежүзілік соғыс аралығында ол Чехословакия және халықаралық аграрлық қозғалыстың маңызды өкілі болды, Еуропа аграрлық партиялары институты – Халықаралық аграрлық бюроның құрылтайшы мүшесі ретінде қызмет етті. 1921 жылдан бастап Милан Ходжа Братислава қаласындағы Комениус университетінде заманауи тарих профессоры болды. Соғыс аралық кезеңде ол көптеген словак газеттері мен журналдарын құруға көмектесті және оларға саяси және идеологиялық тұрғыдан күшті ықпал етті. Оның саяси жазбалары «Мақалалар, сөздер, зерттеулер» (1930–1934 жж.) атты кітапта жарияланды. Ходжа 1918 жылдан 1938 жылға дейін Чехословакия парламентінің депутаты болды және түрлі лауазымдарда қызмет етті. 1918–1919 жылдары ол Чехословакия үкіметінің Венгриядағы өкілі болды, сондай-ақ Ішкі істер министрлігінің мемлекеттік хатшысы (1919), Заңдарды біріктіру және әкімшілік ұйымдастыру министрі (1919–1920 және 1926–1929), Ауыл шаруашылығы министрі (1922–1926 және 1932–1935), Білім министрі (1926–1929), Сыртқы істер министрі (1935–1936) қызметтерін атқарды, соңында 1935–1938 жылдары Чехословакияның премьер-министрі болды. 1920 жылдары ол чехословакиялық болды (чехтер мен словактардың бір ұлт екенін жақтады), бұл оған Прагада жоғары лауазымдарға қол жеткізуге мүмкіндік берді. Дегенмен, ол Чехословакия шеңберінде Словакияның ерекше қажеттіліктерін ескеруге тырысқандықтан чех саясаткерлерімен жиі қақтығыстарға ұшырады, бұл сол кезде ерекше жағдай еді. Сонымен қатар, ол Прагаға қарсы (антицентристік) словак партияларының блогын құруды жоспарлады. Оның көзқарастары кейінірек өзгерді; 1938 жылы ол словактардың жеке ұлт ретінде толық егемендігін мойындады және сол жылдың жазында, Словакияның автономиясы күзде жарияланбастан бұрын, өзінің үкіметтік бағдарламасына Чехословакияның орталықтандырылған құрылымын өзгертуді енгізді, федеративтік, автономиялық және өзін-өзі басқару идеяларын үйлестірді. 1936–1937 жылдары ол Чехословакия, Австрия, Румыния, Венгрия және Югославияны артықшылықты тарифтер негізінде біріктіру жобасын іске асыруға тырысты – бұл аймақтың бұрын-соңды болмаған экономикалық интеграциясына жасалған қадам. Бірақ, Ходжа үкіметі 1938 жылы Мюнхен келісімін қабылдауға мәжбүр болды және ол қысым көрсетіліп, отставкаға жіберілді.
Қалған жері
1938 жылдың соңында Мюнхен келісімінен кейін ол Швейцарияда, Францияда (1939), Ұлыбританияда (1940) және 1941 жылдан бастап АҚШ-та эмиграцияда өмір сүрді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Словакияның Чехословакия құрамындағы жағдайы туралы меморандумды бірлесіп жазды (1939 жылдың қазаны), онда ол 1938 жылғы жобасын қайта жаңартып, ұсынды. 1939 жылдың қарашасында ол Парижде Словакияның төрағасы болған Словакия Ұлттық Кеңесін құрды, ол словак қарсыласының жоғары органы болды. 1940 жылдың қаңтарында Словакия Ұлттық Кеңесі Чехия Ұлттық Кеңесімен бірігіп, Чехословакия Ұлттық Кеңесін құрды. Бұл ұйым (оның ішінде чех мүшелері) Лондондағы Эдвард Бенеш басқаратын эмигранттық үкіметпен (күшті чехословакиялық) бәсекелестікке түсті. Екі эмигранттық топтың арасында үнемі қақтығыс болды. Париж немістер тарапынан басып алынған кезде, британдық қауіпсіздік күштері Чехословакия Ұлттық Кеңесінің мүшелерін тұтқындады, бұл Бенеш тобының тыңшыларының жетістігі болды. Ходжа мойынсұнып, 1940 жылдың қарашасында Бенештің Мемлекеттік Кеңесінде екінші деңгейдегі қызметке тағайындалды. Алайда ол Мемлекеттік Кеңестің жұмысына қатыспады және 1941 жылы АҚШ-қа кетіп, Орталық Еуропа Федерациясы жобасын жасады (1942 жылы «Орталық Еуропадағы Федерация» деген атпен кітап ретінде жарияланды). Оның жоспары АҚШ зиялылары мен АҚШ Мемлекеттік департаментінің шенеуніктерінің назарына іліккенімен, суық соғыстың басталуына байланысты іске аспады. Милан Ходжа Чехословакия, Франция, Италия, Румыния, Югославия және Польшаның жоғары наградаларымен марапатталды. 2002 жылдың 27 маусымында оның мәйіті туған жері Словакиядағы Мартиндегі Ұлттық зиратқа қайта жерленді.
Отбасы
Оның ұлы Федор Ходжа (саясаткер) болды және ол саясаткер және ақын Михаль Милослав Ходжаның сіңілі баласы еді.
Онлайн шығармалары
Чехословакиялық дағдарыс: словак тілі тарихына қатысты мақалалар. Турчьянский Свят Мартин: [s. n.], 1920. 424 б. – ULB Digital Library-де қолжетімді.