Кіріспе

Америка саясаткері (1813–1896)

Лайман Трамбулл (12 қазан 1813 – 25 маусым 1896) – американдық заңгер, судья және саясаткер, 1855 жылдан 1873 жылға дейін АҚШ Сенатында Иллинойс штатын өкілдік етті. Трамбулл – көрнекті аболиционист, заңгер және Авраам Линкольннің маңызды саяси одақтасы. Америка Азамат соғысы мен жаңару дәуірінде Әділет комитетінің төрағасы ретінде ол бірнеше маңызды реформалардың авторы болды, оның ішінде Азат ету туралы жарлыққа құқықтық негіз болған Конфискация актілері; АҚШ Конституциясының он үшінші түзетуі, ол жеке меншік құлдықты жойды; және 1866 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заң, ол АҚШ Конституциясының он төртінші түзетуіне әкелді. Конектикут штатының Колчестер қаласында белгілі саяси отбасында дүниеге келген Трамбулл Гринвиллде (Джорджия) заңды оқыды, содан кейін Иллинойс штатына көшіп, заң практикасын ашып, саясатқа қатысты. 1841 жылдан 1843 жылға дейін Иллинойс штатының мемлекеттік хатшысы, ал 1848 жылдан 1853 жылға дейін Иллинойс штатының Жоғарғы сотының судьясы болды. Заңгер ретінде Трамбулл Джарроттың Джарротқа қарсы ісін сәтті қорғады, ол штат ішінде құлдықты де-факто тоқтатты. 1855 жылы Трамбулл Иллинойс штатының заң шығарушы органының құлдыққа қарсы фракциясының таңдауымен сенатқа сайланды, Авраам Линкольнді жеңіп шықты. Линкольн Трамбуллды сайлауға қолдады; екеуі жақын арада жаңа Республикалық партияның жетекші мүшелеріне айналды. Америка Азамат соғысынан кейін Трамбулл оңтүстікпен келісімге келуді және босатылған құлдардың азаматтық құқықтарын қолдаған орташа республикашыл болды. 1868 жылы президент Эндрю Джонсонды импичмент ісінде Трамбулл басқа республикашыл сенаторлардың қысымына қарамастан Джонсонды ақтауға дауыс берді. 1870 жылы республикашылдардан бөлініп, 1872 жылғы Либералды республикашылдар конвенциясында президенттікке үміткер болды. Демократиялық партияға қайта оралғаннан кейін Трамбулл 1873 жылы Чикагода заң практикасын ашу үшін сенаттан кетті. 1896 жылы қайтыс болғанға дейін ол Популистік партияның мүшесі болды және АҚШ Жоғарғы соты алдында Юджин В. Дебстің қорғауын жүзеге асырды.

Білім және ерте өмір

Лайман Трамбулл 1813 жылғы 12 қазанда Коннектикут штатының Колчестер қаласында, үш губернаторды қамтитын Коннектикут штатының жетекші саяси отбасында дүниеге келді. Бұл отбасы 1639 жылы Ньюкасл-апон-Тайннан Массачусетс шығанағы колониясына көшіп келген. Оның әкесі, Бенджамин Трамбулл кіші, адвокат, фермер және штат өкілі болды, сонымен қатар тарихшы Бенджамин Трамбуллдың ұлы еді. Оның анасы, Элизабет Мэтер, Инкрейс Мэтер мен Котон Мэтер сияқты көрнекті Жаңа Англия конгрегационалистік дін қызметкерлерінің Мэтер отбасының мүшесі болды. Лайман он бір баланың жетіншісі болды, олардың сегізі ересек жасқа жетті. Трамбулл Колчестердегі Бейкон академиясында оқыды, онда математика, латын және грек тілдерінен дәстүрлі курстарды оқыды. Оның қабылдануы туралы пікірталасқа параллельдікпен, Конгресс нәсілге байланысты кемсітушілікке қарсы азаматтық және азаматтық құқықтарды қамтамасыз ету үшін Конституцияға түзету енгізуді талқылады. 1866 жылғы 18 маусымда Конгрестің екі палатасы президенттен ұсынылған түзетуді штаттардың губернаторларына жіберу туралы бір мезгілдегі қаулыны қабылдады. Конституцияға енгізілген он төртінші түзету 1868 жылы ратификацияланды, ал ратификацияланбаған жағдайда сепаратисттік штаттардың қайта қабылдануына кедергі келтірді.

Эндрю Джонсонның импичмент

Президент Эндрю Джонсонның импичмент процесі кезінде Трамбулл, Таддеус Стивенс пен Бенджамин Уэйд және олармен ұқсас көзқарастағылар Джонсонға қарсы сот процесін бір жақты түрде жүргізу үшін манипуляция жасады деген сенімде болған жеті республикалық сенатордың бірі болды. Трамбулл ерекше атап көрсетті: «Егер уақыт өте келе, қазіргі қызулық басылғаннан кейін, жеткіліксіз себептер ретінде қарастырылатын Президентке импичмент жасауға үлгі орнатылса, онда Президентке қарсы айтылған бірнеше айыптаулардың бірнешеуі Өкілдер палатасы тарапынан жарты жыл бұрын қабылданбаған еді. Сонымен қатар, болашақ Президенттің палата көпшілігімен және Сенаттың үштен екісімен маңызды деп санайтын кез келген мәселеде келіспеуі қауіпті болар еді, әсіресе бұл мәселе саяси сипатта болса. Партиялық ынтамен соқырланған, олардың алдында осындай мысал бар болғандықтан, өз мақсаттарына жетуге кедергі келтіретін кез келген нәрсені жоюға шек қоймайды. Онда Конституцияның тепе-теңдігі мен өзара бақылау жүйесі не болады, ол мұқият жоспарланған және оның мәңгілігі үшін өте маңызды? Бәрі жоғалып кетеді». Жеті сенатор да оларға көрсетілген қысымға қарсы тұрып, партиялық тәртіпті бұзып, халық пікіріне қарамастан, ақтауға дауыс берді, тіпті олардың шешімі ұнамайтынын білді. Оларға тағы үш республикалық сенатор (Джеймс Диксон, Джеймс Руд Дулиттл, Дэниел Шелдон Нортон) және барлық тоғыз демократ қосылды, олар да кінәлі деп тануға қарсы дауыс берді. Кінәлі деп тануға қарсы дауыс берген республикашылардың ешқайсысы қайта сайланбады (бірақ сол кезде сенаторлар халықтың тікелей дауысымен сайланбағанын, ал 17-ші түзетуді ратификациялауға дейін штаттық заң шығарушы органдармен сайланатынын, демек, заң шығарушы органдардағы биліктегі партияның ықпалымен сайланатынын атап өткен жөн). Соттан кейін Массачусетс штатынан конгрессмен Бенджамин Батлер, республикалық сенаторларға Джонсонды ақтау үшін пара берілгені туралы кең таралған хабарлар бойынша Палатада тыңдаулар өткізді. Батлердің тыңдаулары мен одан кейінгі тергеулер көрсеткендей, кейбір ақтау дауыстары жұмыс орындары мен ақшалай сыйлықтар уәдесі арқылы алынған.

Сенаттық мансабынан кейінгі мансап

1873 жылы Сенаттан кеткеннен кейін Трамбулл Чикагода заңгерлік практика ашты. Ол 1880 жылы губернаторлыққа (демократ ретінде) сәтсіз сайлау кампаниясын өткізгеннен басқа, жеке практикада жұмыс істеді. 1883 жылдың қаңтар айында Трамбулл Джордж Пуллманның компаниялық қаласындағы Пуллман Аркада театрының ашылу салтанатында құрметті қонақ ретінде отырды. 1894 жылы ол популист болып кетті. Алмонт Линдсейдің 1942 жылғы "Пуллман ереуілі" атты кітабында айтылғандай, Трамбулл 1894 жылғы Пуллман теміржол ереуілі кезінде федералды соттың шешімін бұзды деген айыппен сотталған Американдық теміржол одағының Юджин Дебс және басқа да еңбек көшбасшыларын қорғауға қатысты. Трамбулл 1895 жылы АҚШ Жоғарғы Сотында қарастырылған Habeas Corpus ісінде Кларенс Дарроу және тағы екі заңгерден тұратын құқықтық команданың мүшесі болды. Трамбулл 1896 жылдың 25 маусымында Чикагодағы үйінде қайтыс болды және Оук Вудс зиратында жерленді.

Жеке өмір

1843 жылы 21 маусымда Трамбулл Джулия М. Джейнге үйленді. Джейн, белгілі Спрингфилд дәрігерінің қызы, Мэри Тодд пен Авраам Линкольннің қараша айындағы тойында қалыңдық болған. Трамбуллдың үйлену тойында Норман Б. Джадд күйеу жігіт ретінде қызмет етті. Олардың некесі жиырма төрт жылға созылды. Олардың ұлы Уолтер Трамбулл қазіргі Йеллоустоун ұлттық паркінің картасын шығару үшін Уошберн-Лангфорд-Доан экспедициясының құрамында болды. 1871 жылы сенатор Трамбулл Парктің құрылуын және жеке меншікпен туындаған қауіптерге қарсы табиғи сұлулықты сақтауды қолдады.

Ескерткіштер

Батыс аймақтарын зерттеу барысында Джон Уэсли Пауэлл солтүстік-батыс Аризонадағы Маунт Трамбулл тауын (қазіргі Маунт Трамбулл ең жартасы) сенатордың құрметіне атады. Лайман Трамбулл үйі – Ұлттық тарихи маңызы бар орын. Чикаго қаласында оның атымен аталатын көше бар; Чикагодағы Лайман Трамбулл бастауыш мектебі де осы сенатордың есімімен аталған. Чикагодағы Трамбулл паркі мен оған іргелес Трамбулл парк тұрғын үй кешені сенатордың құрметіне берілген атаулар. Оның Алтон қаласындағы үйі, Лайман Трамбулл үйі, Ұлттық тарихи ескерткіш мәртебесіне ие.