Кіріспе

Неміс дін қызметкері, математик, космограф және жер шары жасаушы Иоганн Шёнер (16 қаңтар 1477, Карлштадт-на-Майнеде туған – 16 қаңтар 1547, Нюрнберг еркін императорлық қаласында) (сондай-ақ, Иоганн Шённер, Иоганн Шоннер, Жан Шоннер, Джоан Шёнерус) – неміс ғылымында көп салаға қабілетті адам. Оған 16 ғасырғы дәстүрлі латын тіліндегі "mathematicus" терминін қолдану орынды, себебі ол өмірін арнаған зерттеу салалары қазіргі математиктер айналысатын салалардан мүлдем өзгеше болған. Ол дін қызметкері, астроном, астролог, географ, космограф, картограф, математик, жер шары және ғылыми құралдар жасаушы, сондай-ақ ғылыми еңбектердің редакторы және баспагері болды. Өз заманында ол жаңаша ойлаушы, космограф және континенттегі ең беделді астрологтардың бірі ретінде Еуропа бойынша кең танымал болды. Бүгінде ол жер шары жасау тарихындағы ықпалды пионер ретінде және 1543 жылы Нюрнбергте Коперниктің "De revolutionibus orbium coelestium" еңбегінің жарық көруіне әкелген оқиғаларда маңызды рөл атқарған тұлға ретінде еске алынады.

Ерте өмір

Шёнер 1477 жылғы 16 қаңтарда Төменгі Франкониядағы Карлштадт-ам-Майнда дүниеге келген. Ренессанс ғалымдарының көптегені сияқты, оның ата-анасы мен ерте өмірі туралы ештеңе белгісіз. Оның Петр деген ағасы болғаны ғана мәлім, ол 1528 жылы оған "Arzneibuch" атты еңбегін сыйлаған. Шёнердің ересек өміріне қатысты, кем дегенде 1506 жылға дейінгі толыққанды ақпарат, оның күнделігі ретінде пайдаланған Региомонтанның басылған Эфемеридаларының көшірмесіндегі жеке жазбаларында сақталған. 1494/95 оқу жылының қысқы семестрінде Эрфурт университетіне қабылданды және 1498 жылғы 21 наурызда бакалавр дәрежесін алды. 1499 жылғы 22 ақпанда Гемюндендегі мектепке қызметке тағайындалды және 1500 жылғы 13 маусымда Бамберг епископтығында католик дін қызметкері болып бекітілді. 1500 жылғы 2 ақпанда Бамбергке көшіп, 1500 жылғы 18 сәуірде Бамбергке жақын Халштаттта капеллан қызметіне тағайындалды. Ал келесі тағайындалуы – 1504 жылғы 4 маусымнан бастап туған қаласы Карлштадтта викарий болып тағайындалды. 1506 жылғы 4 мамыр мен 29 қазан аралығында ол Карлштадтқа оралғанға дейін тағы да Бамбергте болды. Оның күнделігінде 1499 жылы Кунигунде Холохермен қарым-қатынасқа түскені және одан үш баласы болғаны туралы да жазылған: 1502 жылғы 1 ақпанда туған Йоханнес ұлы, 1503 жылғы 12 маусымда туған Сибилла қызы және 1504 жылғы 21 қарашада туған екінші ұлы Витус. Шёнер 1507 жылғы Вальдземюллер әлем картасының сақталған жалғыз данасының иесі болды, ол 1901 жылы Жоғарғы Швабиядағы Вольфэгг сарайынан табылған. 2003 жылдан бері АҚШ Конгресі кітапханасының қорында сақтаулы.

Бамберг

1506 жылдан кейін күнделік қалмаған, ал 1515 жылға дейін Шёнердің өмір сүргендігі туралы бізде тек епископтықтың қаржылық тізімдерінде және Лоренц Бегеймнің ( (?1457 – 1521) хаттарында ғана жанама іздер бар. Бегейм 24 жыл бойы Римде Александр IV папасының камерагері болып қызмет еткен соң, 1505 жылы Бамбергке собор каноны ретінде оралған еді. 1526 жылы Филипп Меланхтон оны жаңадан құрылған Эгидиан гимназиясының математика пәнінің алғашқы профессоры ретінде Нюрнбергке шақырды, ол өмірінің соңына дейін бір жыл бұрын осы лауазымда қызмет етті. Осы уақытта ол протестантизмге ауысып, үйленді. Бамбергте ол жеке баспахана ашып, көптеген карталар мен глобустар шығарды. 1517 жылы шеберханасында алғашқы басылған аспан глобусын жасады, ол 1515 жылы шығарылған жер глобусымен жұптасқан еді. 1520 жылы ол тағы бір глобус жасады. Шёнер Вальтерден Меркурийді бақылау туралы әлі жарияланбаған деректерді Коперникке берді, барлығы 45 бақылау, олардың 14-і бойлық және ендік координаттарымен болды. Коперник «De revolutionibus» еңбегінде олардың үшеуін пайдаланды, тек бойлықтарын ғана көрсетіп, оларды бұрмалап Шёнерге жатқызды. Бұл мәндер 1544 жылы Шёнер жариялаған мәндерден сәл өзгеше болды. 1538 жылы Виттенбергте математика профессоры және Коперниктің бұрынғы көмекшісі Георг Йоахим Ретикус Шёнерде біраз уақыт болды, ол оны Николаус Коперникке Фрауенбургке баруға көндірді. 1540 жылы Ретикус Коперниктің жұмысының алғашқы жарияланған есебі – Narratio prima-ны Шёнерге арнады, Католик шіркеуінің реакциясын сынап көру үшін. Бұл жақсы қабылдануына байланысты Коперник негізгі еңбегін жариялауға келісті, ал Ретикус Коперниктің қолжазбасын баспаға дайындады. Нюрнбергте Шёнер 1544 жылы Региомонтанус және Вальтердің астрономиялық байқауларын, сондай-ақ Вальтердің қолында болған Региомонтанус қолжазбаларын «Observationes XXX annorum a I. Regiomontano et B. Walthero Norimbergae habitae, [4°, Norimb. 1544]» деген атпен жариялады. Марстағы бір кратер оның құрметіне аталған.