Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Глутар қышқылы – формуласы C5H8O4 болатын органикалық қосылыс. Адипин және сукцинат қышқылы сияқты "тікелей тізбекті" дикарбон қышқылдары бөлме температурасында суда бірнеше пайыз ғана еріседі, ал глутар қышқылының судағы ерігіштігі 50%-дан жоғары (салмақ бойынша).
Glutaric acid is the organic compound with the formula C3H6(COOH)2. Although the related "linear" dicarboxylic acids adipic and succinic acids are water soluble only to a few percent at room temperature, the water solubility of glutaric acid is over 50% (w/w).
Биохимия
Глутарин қышқылы лизин және триптофан сияқты кейбір аминқышқылдардың метаболизмі барысында организмде табиғи түрде пайда болады. Осы метаболизм жолындағы кемшіліктер глютариялық ацидурия деп аталатын ауруға алып келуі мүмкін, онда зиянды қосалқы өнімдер жинақталып, ауыр энцефалопатияға себеп болуы мүмкін.
Glutaric acid is naturally produced in the body during the metabolism of some amino acids, including lysine and tryptophan. Defects in this metabolic pathway can lead to a disorder called glutaric aciduria, where toxic byproducts build up and can cause severe encephalopathy.
Өндіріс
Глутар қышқылын бутиролактонды калий цианидімен ашып, карбоксилат нитрилінің калий тұзын алуға болады, содан кейін оны гидролиздеп диқышқылға айналдырады. Балама ретінде, дигидропиранды гидролизден кейін тотықтыру арқылы да глутар қышқылын алуға болады. Сондай-ақ, 1,3-дибромопропанды натрий немесе калий цианидімен реакцияға түсіріп динитрилді алып, одан кейін гидролиз жүргізу арқылы дайындауға болады. Периодатты қолданып, 1,3-циклогександионды тотықтыру нәтижесінде, декарбоксилдеумен бірге глутар қышқылы алынады.
Glutaric acid can be prepared by the ring opening of butyrolactone with potassium cyanide to give the potassium salt of the carboxylate nitrile that is hydrolyzed to the diacid. Alternatively hydrolysis, followed by oxidation of dihydropyran gives glutaric acid. It can also be prepared from reacting 1,3 dibromopropane with sodium or potassium cyanide to obtain the dinitrile, followed by hydrolysis. Using periodate, it is obtained from oxidation of 1,3 cyclohexanedione, which proceeds with decarboxylation.
Қолданылуы
1,5 Пентанедиол, көп қолданылатын пластификатор және полиэстерлердің алғашқы заты, глутарин қышқылы мен оның туындыларын гидрлену арқылы өндіріледі. Глутарин қышқылының өзі полиэстер полиолдары, полиамидтер сияқты полимерлерді жасауға қолданылады. Көміртек атомдарының тақ саны (атап айтқанда 5) полимердің серпімділігін азайтуға көмектеседі. Пирогаллол глутарин диэстерінен алынуы мүмкін.
1,5 Pentanediol, a common plasticizer and precursor to polyesters is manufactured by hydrogenation of glutaric acid and its derivatives. Glutaric acid itself has been used in the production of polymers such as polyester polyols, polyamides. The odd number of carbon atoms (i. e. 5) is useful in decreasing polymer elasticity. Pyrogallol can be produced from glutaric diester.
Қауіпсіздік
Глутарин қышқылы тері мен көзді тітіркендіруі мүмкін. Жедел қауіптерге осы затты жұту, тыныс алу немесе тері арқылы сіңіру нәтижесінде зиян келтіруі жатады.
Glutaric acid may cause irritation to the skin and eyes. Acute hazards include the fact that this compound may be harmful by ingestion, inhalation or skin absorption.