Кіріспе
Сиамның 1932-1933 жылдар аралығындағы премьер-министрі Фрайя Манопакорн Нититада (พระยามโนปกรณ์นิติธาดา; ; туған күні Кон Хутасинга (ก้อน หุตะสิงห์; ); 15 шілде 1884 – 1 қазан 1948) – 1932 жылғы Сиам революциясынан кейін Сиамның тұңғыш премьер-министрі болды, өйткені ол революцияны бастаған Халық партиясының басшысы таңдаған еді. Алайда, келесі жылы Халық партиясы мүшелері арасындағы қайшылықтарға байланысты Манопакорн 1933 жылы төңкерілді.
Phraya Manopakorn Nitithada (พระยามโนปกรณ์นิติธาดา; ; born Kon Hutasingha (ก้อน หุตะสิงห์; ); 15 July 1884 – 1 October 1948) was the first Prime Minister of Siam after the Siamese Revolution of 1932 as he was selected by the leader of the People's Party – the party that instigated the revolution. However, in the following year, Manoparkorn was ousted by a coup in 1933 due to the conflicts between members of People's Party.
Ерте өмір
Кон Хутасингха 1884 жылғы 15 шілдеде Бангкокте Хуад пен Пэу Хутасингханың (тай: นายฮวด กับนางแพ้ว หุตะสิงห์) отбасында дүниеге келді. Ол бастауыш білімін Бангкоктағы Суанкуларб Виттаялай мектебінде алды. Заң білімін Ассампшн колледжінде және Әділет министрлігінің заң мектебінде оқыды. Содан кейін шетелде білімін жалғастырды. Ол Лондондағы Middle Temple мүшесі болған деген мәлімдеме бар, бірақ оның мүшелігін растайтын ешқандай дерек Inn қабылдау тізілімдерінде табылған жоқ. Білімін аяқтағаннан кейін Әділет министрлігінде жұмыс істей бастады, дәстүрлі мансап баспақыштарын басып өтіп, ақырында Пхрайя атағын алды және "Манопакорн Нититада" құрметті атын иеленді. 1918 жылы Ваджиравудх патшаның (немесе Рама VI) жеке кеңесіне мүше болып кірді.
Революция және премьер-министр
1932 жылғы революциядан кейін Праджадипок (немесе Рама VII) патша 1932 жылғы 27 маусымда Уақытша конституцияға келісім берді. Сиамның бірінші халық жиналысы 28 маусымда алғаш рет өтті. Революциялық Ханна Рацадон партиясы, революцияны жеке пайдасы үшін бастағандай көрінбеу үшін, Пхрая Манопакорнды Комитет төрағасы етіп таңдады. Ол көбінесе бейтарап және адал тұлға саналды, сонымен бірге осы лауазымға лайық деп есептелді. Осының нәтижесінде жиналыс, Ханна Ратсадонның көшбасшыларының бірі Приди Паномьонның кеңесімен, Манопакорнға «Халық комитетінің төрағасы» лауазымын ұсынды – бұл премьер-министр лауазымының алғашқы нұсқасы. Пхрая Манопакорн кабинетінің алғашқы міндеті – тұрақты конституция жобасын жасау болды. Патша Праджадипок «Халық комитетінің төрағасы» терминінің коммунистік немесе республикалық лауазымға ұқсайтынын айтты. Талқылардан кейін лауазым «премьер-министр» деп өзгертілді. Сиамның алғашқы конституциясы Пхрая Манопакорнның қадағалауымен 1932 жылғы 10 желтоқсанда жарияланды, қазір Тай Конституциясы күні ретінде тойланады. Одан кейін Пхрая Манопакорн Сиамның алғашқы конституциялық үкіметінің басшысы болды. Манопакорн кабинеті немесе Халық комитеті, мүшелерінің жартысы Халық партиясынан, жартысы – жоғары шенді мемлекеттік қызметкерлер мен әскери офицерлерден құралды және партия басшылығымен тағайындалды. Пхрая Манопакорн мәні бойынша Ханна Рацадонның құрылығына айналды, ал ел бір партиялық мемлекетке айналды.
Сары қаптамалық дереккөз оқиғасы мен төңкеріс
1933 жылы Придди Паномьон, ол кездегі мемлекеттік министр, өзінің Экономикалық жоспар жобасын немесе сары қаптамалық досьесін Праджадипок патшаға ұсынды. Досье – елдің көптеген қаржылық және экономикалық проблемаларына социалистік шешімдер ұсынуға бағытталған экономикалық жоспар болатын. Праджадипок тіпті досьені "коммунистік" деп атап, Придиді бұл мәселеде ашық сынады. Придидің досьесі қабылданбағаннан кейін оның беделі төмендеп, Халық партиясы мүшелері мен Халық комитетінің өзінде үлкен дау-жанжал туды. Пхрайя Мано, Пхрайя Сонгсурадет сияқты Придидің социалистік жоспарына қарсылардың тобын біріктіріп, Халық партиясының ішінде үлкен қолдауы бар Придиді қызметтен шеттету үшін өзінің кабинетін таратып жіберді. Тұрақтылықты қалпына келтіру және ішкі сынды тоқтату үшін Пхрайя Манопакорн конституцияның бірнеше баптарын күштен шығарды. Манопакорн Халық Ассамблеясының одан әрі отырыстар өткізуіне тыйым салып, сот жүйесін жапты. Приди Францияға қашуға мәжбүр болды. Манопакорн "қаламымен төңкеріс жасады" делінеді, бұл оқиға Таиландта "1933 жылғы сәуір төңкерісі" (немесе "Үнсіз төңкеріс") (тай. รัฐประหารในประเทศไทย เมษายน พ.ศ. 2476) деп белгілі. Пхрайя Манопакорн коммунистік көзқарастары бар деп күдіктелгендерді қамауға құқық беретін Антикоммунистік заңды бекітті: Сиам Коммунистік партиясының бүкіл Орталық комитеті қамауға алынып, түрмеге жабылды. Сары досье оқиғасынан кейін Пхрайя Манопакорнның саясаты саяси еркіндік деңгейін күрт төмендетті. Ол көптеген солшыл қызметтерді цензуралады, газеттер мен басылымдарды жапты. Алайда, оған премьер-министрлік лауазымын берген Халық партиясы ақырында оның құлауына себепкер болды. 16 маусымда елдің ең беделді әскери жетекшісі және Халық партиясының мүшесі Пхрайя Пахол Полпайухасена үш жоғары шенеунікпен бірге "денсаулығына байланысты" Халық комитетінен зейнеткерлікке шықты.
Өлім және мұра
1933 жылы 20 маусымда Пхрая Пахол және басқа да әскери жетекшілер бастаған Сиам мемлекеттік төңкерісі болды. Пхрайя Манопакорн премьер-министр лауазымынан дереу алынды. Пхрайя Фахол өзін елдің екінші премьер-министрі етіп тағайындап, үкіметті басқарды. Патша Прадипок оның тағайындалуын бекітті. Содан кейін Манопакорн Британдық Малайяның Пенанг қаласына жер аударылып, 1948 жылы 64 жасында қайтыс болды. Пхрайя Манопакорн Сиамның тұңғыш премьер-министрі және төңкеріс арқылы қызметтен алынған алғашқы адам. Ол әскери төңкеріспен құлатылған соңғы азаматтық премьер-министр болмады. Оның тарихы күрделі: бір жағынан ол қиын уақытта (1929 жылғы Уолл-стрит құлауы) үкіметтің бағын өз қолына алды, бірақ екінші жағынан өкілеттіктерін асырып, күшейе берген Ханна Ратсадонның ықпалына тойтарыс бере алмады.