Кіріспе
2001–2006 жылдар аралығындағы Таиланд Премьер-Министрі Таксин Шинаватраның экономикалық саясаты
«Таксиномика» («Таксин» және «экономика» сөздерінің қосындысы) – 2001–2006 жылдар аралығында Таиланд Премьер-Министрі болған Таксин Шинаватраның экономикалық саясаты жиынтығын білдіретін термин. Таиландтың 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысынан қалыпқа келуіне «Таксиномиканың» қандай рөл атқарғаны туралы көптеген пікір қақтығыстары болды. Таксиннің экономикалық саясатын ең белгілі түрде қолдайтындардың бірі – Morgan Stanley экономисі Дэниел Лиан. Бұл термин 2003 жылғы Nikkei форумында Филиппин Президенті Глория Макапагал Арройо қолданды, ол өзінің экономикалық саясатын Таксиннің «ішкі тұтынуға негізделген және басқарылатын активтерді қайта құрғату» әдісімен жүргізгенін түсіндірді.
Шолу
Таксиномика – Таиланд халқының басым бөлігін құрайтын ауыл тұрғындарына бағытталған популистік экономикалық саясат. Бұл саясаттың ішінде төрт жылдық қарыз тоқтату мерзімі, фермерлерге, ауылдарға және шағын және орта кәсіпкерлік субъектілеріне (ШОК) төмен пайыздық мөлшерлемелермен несие беруді ұлғайту туралы Таиландтың мемлекеттік банктеріне берілген бұйрық бар. 2004 жылдың қаңтар айынан бастап мұнай бағасының өсуінің тұтынушыларға тигізетін әсерін азайту мақсатында көлік құралдары үшін отын бағасына субсидиялар енгізілді. Үкімет сондай-ақ мемлекеттік электр компаниясы EGAT-ты электр тарифін ішінара субсидиялауға мәжбүр етті. Экспорт бағасын арттыру үшін картельдер мен консорциумдар құрылды (мысалы, резеңке өнеркәсібінде).
A four year debt moratorium for farmers, combined with orders to Thailand's state owned banks to increase loans to farmers, villages and SMEs (small and medium size enterprises) at low interest rates. Subsidized transportation vehicle fuel prices, starting January 2004 in order to alleviate the impact of rising world oil prices on consumers. The government also forced the state owned electricity company EGAT to partially subsidize electricity tariffs. Creating cartels or consortiums to increase the price of exports. (Such as in the rubber industry)
In the policy of public health, Thaksin started the 30 baht universal healthcare program, which guarantees universal healthcare coverage for just 30 Baht (about US$0.95) a visit at state hospitals. Although highly popular, especially among lower income Thais who were previously denied healthcare because of their income, the policy was strongly criticized by physicians. The One Tambon One Product (OTOP) program, which stimulates the development of rural small and medium sized enterprises. Thaksin has pushed for continued privatization of state owned enterprises. Although it is a continuation of the Democrat initiated policies of the late '90s, Thaksin has consistently pushed for the privatization of the state owned electricity company EGAT. However, EGAT is still state owned. "Mega Projects": During Thaksin's tenure, this involved investing over $50 billion in public infrastructure, including roads, public transit, and a new international airport. Supporters of Thaksinomics argue that these policies, implemented in the aftermath of the Asian Financial Crisis, have driven a stable, demand driven recovery of Thailand's economy, which was previously dependent on exports, making it vulnerable to external shocks. They also point out that under the Thaksin administration, Thailand has repaid all of its debts to the International Monetary Fund (incurred after the Asian Financial Crisis) four years ahead of schedule. These policies have made Thaksin Shinawatra popular. After an unprecedented four years as prime minister, his populist Thai Rak Thai party won a landslide victory in the February 2005 elections, winning 374 out of 500 seats in Parliament. This was the largest number of parliamentary seats ever gained by a single party in Thailand's history. Critics of Thaksinomics claim that Thaksin's economic policies amount to little more than traditional Keynesian fiscal stimulus policies rebranded as a revolutionary economic doctrine. They argue that, contrary to the claims of Thaksinomics's advocates, Thailand's economy was actually driven by rising export demand, while domestic consumer demand has grown only modestly at best since Thaksin became Prime Minister. Skeptics also note that under Thaksin's policy of pushing state owned banks to increase loans to poor farmers, consumer indebtedness has risen dramatically. They state that the banks often made loans without proper due diligence to people who had little means to repay the loans. Thaksin's supporters often counter by pointing out that the percentage of non performing loans in the banking system has fallen during his administration.
Денсаулық сақтау саясатында Таксин 30 баттық жалпыға бірдей медициналық көмек бағдарламасын бастады, ол мемлекеттік ауруханаларда сарқырамаға 30 бат (шамамен 0,95 АҚШ доллары) төлем жасау арқылы барлық азаматтарға медициналық қызметке қолжетімділікті қамтамасыз етті. Бұл саясат, әсіресе бұрын табысының төмендігіне байланысты медициналық көмекке қол жеткізе алмаған тайлықтардың арасында өте танымал болғанымен, дәрігерлер тарапынан қатты сынға ілікті. Ауылдық шағын және орта кәсіпкерлікті дамытуға бағытталған «Бір тампон, бір өнім» (OTOP) бағдарламасы да жүзеге асырылды. Таксин мемлекеттік кәсіпорындарды жекешелендіруді жалғастыруды қолдады. Бұл 90-шы жылдардың соңында демократтар бастаған саясаттың жалғасы болғанымен, Таксин мемлекеттік электр компаниясы EGAT-ты жекешелендіруді үнемі итермеледі. Дегенмен, EGAT әлі де мемлекеттік меншікте.
A four year debt moratorium for farmers, combined with orders to Thailand's state owned banks to increase loans to farmers, villages and SMEs (small and medium size enterprises) at low interest rates. Subsidized transportation vehicle fuel prices, starting January 2004 in order to alleviate the impact of rising world oil prices on consumers. The government also forced the state owned electricity company EGAT to partially subsidize electricity tariffs. Creating cartels or consortiums to increase the price of exports. (Such as in the rubber industry)
In the policy of public health, Thaksin started the 30 baht universal healthcare program, which guarantees universal healthcare coverage for just 30 Baht (about US$0.95) a visit at state hospitals. Although highly popular, especially among lower income Thais who were previously denied healthcare because of their income, the policy was strongly criticized by physicians. The One Tambon One Product (OTOP) program, which stimulates the development of rural small and medium sized enterprises. Thaksin has pushed for continued privatization of state owned enterprises. Although it is a continuation of the Democrat initiated policies of the late '90s, Thaksin has consistently pushed for the privatization of the state owned electricity company EGAT. However, EGAT is still state owned. "Mega Projects": During Thaksin's tenure, this involved investing over $50 billion in public infrastructure, including roads, public transit, and a new international airport. Supporters of Thaksinomics argue that these policies, implemented in the aftermath of the Asian Financial Crisis, have driven a stable, demand driven recovery of Thailand's economy, which was previously dependent on exports, making it vulnerable to external shocks. They also point out that under the Thaksin administration, Thailand has repaid all of its debts to the International Monetary Fund (incurred after the Asian Financial Crisis) four years ahead of schedule. These policies have made Thaksin Shinawatra popular. After an unprecedented four years as prime minister, his populist Thai Rak Thai party won a landslide victory in the February 2005 elections, winning 374 out of 500 seats in Parliament. This was the largest number of parliamentary seats ever gained by a single party in Thailand's history. Critics of Thaksinomics claim that Thaksin's economic policies amount to little more than traditional Keynesian fiscal stimulus policies rebranded as a revolutionary economic doctrine. They argue that, contrary to the claims of Thaksinomics's advocates, Thailand's economy was actually driven by rising export demand, while domestic consumer demand has grown only modestly at best since Thaksin became Prime Minister. Skeptics also note that under Thaksin's policy of pushing state owned banks to increase loans to poor farmers, consumer indebtedness has risen dramatically. They state that the banks often made loans without proper due diligence to people who had little means to repay the loans. Thaksin's supporters often counter by pointing out that the percentage of non performing loans in the banking system has fallen during his administration.
«Мегажобалар»: Таксиннің билік кезінде жолдар, қоғамдық көлік және жаңа халықаралық әуежай сияқты инфрақұрылымдық жобаларға 50 миллиард доллардан астам инвестиция жасалды. Таксиномиканың қолдаушылары бұл саясаттардың Азия қаржы дағдарысынан кейін Тайланд экономикасының тұрақты және сұранысқа негізделген өсуіне ықпал еткенін, бұрынғы экспортқа тәуелділікті азайтып, сыртқы шоктарға қарсы тұру қабілетін арттырғанын айтады. Олар сондай-ақ Таксин басшылығымен Тайландтың Азия қаржы дағдарысынан кейін Халықаралық валюта қорына (ХВҚ) берген барлық қарызын мерзімінен бұрын төрт жылға ертерек төлеп бітіргенін атап көрсетеді. Осы саясаттар Таксин Шинаватраны халыққа жақын саяхатшы етті. Төрт жыл премьер-министр болып қызмет еткеннен кейін, оның популистік «Тай Рак Тай» партиясы 2005 жылғы ақпан айындағы сайлауда үлкен жеңіске жетіп, парламенттегі 500 орынның 374-ін жеңіп алды. Бұл Тайланд тарихында бір партияның парламентте алған ең көп мандаттарының саны болды.
A four year debt moratorium for farmers, combined with orders to Thailand's state owned banks to increase loans to farmers, villages and SMEs (small and medium size enterprises) at low interest rates. Subsidized transportation vehicle fuel prices, starting January 2004 in order to alleviate the impact of rising world oil prices on consumers. The government also forced the state owned electricity company EGAT to partially subsidize electricity tariffs. Creating cartels or consortiums to increase the price of exports. (Such as in the rubber industry)
In the policy of public health, Thaksin started the 30 baht universal healthcare program, which guarantees universal healthcare coverage for just 30 Baht (about US$0.95) a visit at state hospitals. Although highly popular, especially among lower income Thais who were previously denied healthcare because of their income, the policy was strongly criticized by physicians. The One Tambon One Product (OTOP) program, which stimulates the development of rural small and medium sized enterprises. Thaksin has pushed for continued privatization of state owned enterprises. Although it is a continuation of the Democrat initiated policies of the late '90s, Thaksin has consistently pushed for the privatization of the state owned electricity company EGAT. However, EGAT is still state owned. "Mega Projects": During Thaksin's tenure, this involved investing over $50 billion in public infrastructure, including roads, public transit, and a new international airport. Supporters of Thaksinomics argue that these policies, implemented in the aftermath of the Asian Financial Crisis, have driven a stable, demand driven recovery of Thailand's economy, which was previously dependent on exports, making it vulnerable to external shocks. They also point out that under the Thaksin administration, Thailand has repaid all of its debts to the International Monetary Fund (incurred after the Asian Financial Crisis) four years ahead of schedule. These policies have made Thaksin Shinawatra popular. After an unprecedented four years as prime minister, his populist Thai Rak Thai party won a landslide victory in the February 2005 elections, winning 374 out of 500 seats in Parliament. This was the largest number of parliamentary seats ever gained by a single party in Thailand's history. Critics of Thaksinomics claim that Thaksin's economic policies amount to little more than traditional Keynesian fiscal stimulus policies rebranded as a revolutionary economic doctrine. They argue that, contrary to the claims of Thaksinomics's advocates, Thailand's economy was actually driven by rising export demand, while domestic consumer demand has grown only modestly at best since Thaksin became Prime Minister. Skeptics also note that under Thaksin's policy of pushing state owned banks to increase loans to poor farmers, consumer indebtedness has risen dramatically. They state that the banks often made loans without proper due diligence to people who had little means to repay the loans. Thaksin's supporters often counter by pointing out that the percentage of non performing loans in the banking system has fallen during his administration.
Таксиномиканың сыншылары Таксиннің экономикалық саясатының дәстүрлі кейнсиандық фискалдық ынталандыру саясатынан айырмашылығы жоқ екенін, оны жаңа экономикалық доктрина ретінде көрсетуге тырысқанын айтады. Олардың пікірінше, Таксиномиканың жақтастарының мәлімдемелеріне қарамастан, Тайланд экономикасының өсуіне экспорттық сұраныс ықпал еткен, ал Таксин премьер-министр болғаннан бері ішкі тұтыну сұранысы шамалы ғана өсті. Скептиктер сондай-ақ Таксиннің мемлекеттік банктерді кедей фермерлерге несие беруге итермелеу саясаты нәтижесінде тұтынушылардың қарыздылығы күрт өскенін атап көрсетеді. Олардың сөзіне қарағанда, банктер несие беру кезінде тиісті тексеру жүргізбей, қайтару мүмкіндігі жоқ адамдарға да қарыз берген. Таксиннің қолдаушылары банктік жүйедегі проблемалық несиелердің үлесі оның билік кезінде төмендегенін атап көрсетеді.
A four year debt moratorium for farmers, combined with orders to Thailand's state owned banks to increase loans to farmers, villages and SMEs (small and medium size enterprises) at low interest rates. Subsidized transportation vehicle fuel prices, starting January 2004 in order to alleviate the impact of rising world oil prices on consumers. The government also forced the state owned electricity company EGAT to partially subsidize electricity tariffs. Creating cartels or consortiums to increase the price of exports. (Such as in the rubber industry)
In the policy of public health, Thaksin started the 30 baht universal healthcare program, which guarantees universal healthcare coverage for just 30 Baht (about US$0.95) a visit at state hospitals. Although highly popular, especially among lower income Thais who were previously denied healthcare because of their income, the policy was strongly criticized by physicians. The One Tambon One Product (OTOP) program, which stimulates the development of rural small and medium sized enterprises. Thaksin has pushed for continued privatization of state owned enterprises. Although it is a continuation of the Democrat initiated policies of the late '90s, Thaksin has consistently pushed for the privatization of the state owned electricity company EGAT. However, EGAT is still state owned. "Mega Projects": During Thaksin's tenure, this involved investing over $50 billion in public infrastructure, including roads, public transit, and a new international airport. Supporters of Thaksinomics argue that these policies, implemented in the aftermath of the Asian Financial Crisis, have driven a stable, demand driven recovery of Thailand's economy, which was previously dependent on exports, making it vulnerable to external shocks. They also point out that under the Thaksin administration, Thailand has repaid all of its debts to the International Monetary Fund (incurred after the Asian Financial Crisis) four years ahead of schedule. These policies have made Thaksin Shinawatra popular. After an unprecedented four years as prime minister, his populist Thai Rak Thai party won a landslide victory in the February 2005 elections, winning 374 out of 500 seats in Parliament. This was the largest number of parliamentary seats ever gained by a single party in Thailand's history. Critics of Thaksinomics claim that Thaksin's economic policies amount to little more than traditional Keynesian fiscal stimulus policies rebranded as a revolutionary economic doctrine. They argue that, contrary to the claims of Thaksinomics's advocates, Thailand's economy was actually driven by rising export demand, while domestic consumer demand has grown only modestly at best since Thaksin became Prime Minister. Skeptics also note that under Thaksin's policy of pushing state owned banks to increase loans to poor farmers, consumer indebtedness has risen dramatically. They state that the banks often made loans without proper due diligence to people who had little means to repay the loans. Thaksin's supporters often counter by pointing out that the percentage of non performing loans in the banking system has fallen during his administration.
Таксиномиканың іс жүзіндегі қолданылуы
2001 жылы валюта экспортқа қолайлы деңгейге дейін нығайды, ал экономика 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысынан толыққанды жазылды. 2002 жылдан бастап тай экономикасының жақсы көрсеткіштері «Таксиномиканың» тікелей нәтижесі болды. 2002 жылы Таиландтың ЖІӨ өсімі 5,3%-ды құрады, бұл 1996 жылдан бергі ең жоғары көрсеткіш. 2003 жылы экономика тағы 7,1% өсті. 2004 жылы сыртқы ортаның тұрақсыздығына және мұнай бағасының өсуіне қарамастан, Таиландтың ЖІӨ өсімі 6,3%-ды көрсетті. Алайда, 2005 жылдан бастап «Таксиномика» бойынша айқын пікір қақтығыстары туды. Таксин мен оның «Тай Рак Тай» партиясының ақпандағы беспрецеденттік үлкен жеңісі оның саясатының кеңінен қолдауға ие екенін көрсеткенімен, экономикалық өсімнің баяулауы (2005 жылы 4,5%) «Таксиномиканы» сынаушыларға қосымша күш берді. Таксиннің жақтастары экономиканың төмендеуінің басты себебі 2004 жылғы Үнді мұхитындағы жер сілкінісі мен цунами, мұнай бағасының өсуі және инфляция екенін айтады. Бірақ, басқалар 2005 жылы Таиланд экономикасын Таксиннің саясатының тікелей салдары ретінде тұтынушылардың қарыздылығы мен сауда дефициті қиындатқанын атап көрсетті. 2005 жылдың шілдесінде сауда дефициті мен мемлекеттік қарыз үкіметті көлік құралдарына жанармай бағасын субсидиялаудан бас тартуға мәжбүр етті, бұл Таксин үшін ұятты шегініс болды. Суварнабхуми әуежайының құрылысына қатысты мемлекеттік келісімшарттардағы сыбайлас жемқорлыққа қатысты айыптаулар Таксиннің екінші мерзіміндегі экономикалық саясатының негізгі бөлігі болған мемлекеттік инфрақұрылымдық жобаларының болашағына нұқсан келтіруі мүмкін. «Таксиномиканың» тағы бір маңызды ерекшелігі – еркін сауда. 2002 жылдан 2007 жылға дейін Таксин үкіметі Қытай, Жаңа Зеландия, Австралия, Үндістан және Біріккен Араб Әмірліктерімен еркін сауда келісімдеріне (АШК) қол қойды. Әскери төңкеріске дейін АҚШ және Жапониямен АШК келіссөздері жүргізіліп жатты. Жақтаушылар сауда келісімдерінің жалпы алғанда оң нәтиже бергенін, әсіресе Таиландтың экспортқа тәуелділігін ескере отырып, мәлімдеді. Алайда, сыншылар АШК парламенттің мақұлдамауынан конституцияға қайшы екенін және кейінгі үкіметтер парламенттің мақұлдауын қажет ететін конституциялық реформалар жасауға тырысты деп мәлімдеді. Сондай-ақ, сыншылар шығындар мен пайда туралы егжей-тегжейлі зерттеулер мен талдаулар жарияланбағанын айтты. Жоғары лауазымды шенеуніктерге АШК туралы сұрақтарға жауап беру кезінде тек «барлығы жеңіске жетеді» деген бір жақты талдау ұсыну тапсырылды. Әскери үкіметтің Сенаттың Сыртқы істер жөніндегі комитеті Таиланд пен Қытайдың ауыл шаруашылығы өнімдері бойынша еркін сауда келісімінің жергілікті өндірістің жалпы төмендеуіне әкелгенін анықтады. Зерттеу 2005 жылы қызыл пияз, сарымсақ және басқа да көкөністердің өндірісі 70%-ға төмендегенін көрсетті, себебі олар Юнан провинциясынан келетін арзан өнімдермен бәсекелесе алмады; қытай сарымсағының бағасы бір килограмға 3-5 батты, ал тай сарымсағының бағасы бір килограмға 30-35 батты. Патша Бумиболдың таулы тайпаларға арналған Корольдік ауыл шаруашылығы жобалары Қытаймен сауда келісімінен кейін олардың өнімдерінің сатылуының төмендеуі туралы хабарлады. 2007 жылы БҰҰ-ның қылмыс және есірткіге қарсы күрес басқармасы (Бангкок кеңсесі) Таиландтың бес провинцияда (барлығы солтүстікте) «заңсыз есірткі өндіруші» ел ретінде тізімделгенін хабарлады (негізінен опиум өсіретін 3000 отбасы). 1990 жылдары Таиланд нашақорлық пен сауда деңгейінің өсуіне қарамастан, опиум өндірісін толық жою бойынша үлгілі ел болды. 2006 жылғы төңкерістен кейін де тай үкіметінің жылдық есептері еркін сауда келісімдері туралы әдемі сурет салады, тек «серіктестермен» сауда көлемінің өсуін көрсетеді. Экспорттан түскен табыс ірі агрокооперацияларға, мысалы, «Шарон Покафанға», сондай-ақ «Тойота», «Мицубиси», «Ниссан», «Найк» және басқа да көпұлтты компанияларға пайда әкеледі. АШК Таксиннің отбасылық бизнесіне де үлкен серпін берді. Жылдар бойы келіссөздер жүргізгеннен кейін Қытай үкіметі Shin Corporation компаниясының iPSTAR кеңжолақты спутниктік телекоммуникациясын пайдалануға рұқсат берді. Австралияның Сыртқы істер және сауда министрлігі АШК-дан кейін бір хабарлама жасады: «Австралиялықтар енді Таиландтың iPSTAR компаниясының 280 миллион долларлық инвестициясы арқылы кеңжолақты телекоммуникацияға қол жеткізе алады».